Điền kinh Việt Nam đã đến lúc vượt khỏi SEA Games

Điền kinh Việt Nam đã xây dựng vị thế hàng đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, thành công khu vực không tự động chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh châu lục. SEA Games có tương quan đối thủ và mức độ cạnh tranh khác ASIAD; vận động viên thống trị khu vực vẫn có thể cách xa nhóm đầu châu Á. Nếu lấy số huy chương SEA Games làm thước đo chính, chúng ta dễ nhầm giữa duy trì ưu thế và thực sự tiến bộ.

Bài học đầu tiên là chuyển từ tư duy “săn huy chương theo kỳ đại hội” sang xây dựng năng lực dài hạn theo từng nội dung. Cần đánh giá vận động viên bằng thông số chuyên môn, độ ổn định, khả năng tiến bộ và khoảng cách với chuẩn châu Á, thế giới, chứ không chỉ bằng thứ hạng khu vực. Chỉ tiêu phải tham vọng nhưng dựa trên dữ liệu, đồng thời công khai để đầu tư được kiểm chứng.

Thứ hai, đầu tư phải tập trung có chọn lọc. Không thể chia đều nguồn lực rồi kỳ vọng mọi nội dung cùng bứt phá. Cơ quan quản lý cần xác định nhóm có vận động viên trẻ, thành tích tiệm cận châu lục và tiềm năng tiến xa; dành cho họ điều kiện tập luyện, chuyên gia, y học thể thao và lịch thi đấu quốc tế phù hợp. Cần phân tầng đầu tư minh bạch và đánh giá định kỳ.

Thứ ba, hiện đại hóa huấn luyện phải trở thành thực chất. Dinh dưỡng, phục hồi, giấc ngủ, phòng ngừa chấn thương, phân tích kỹ thuật và kiểm soát tải lượng cần nằm trong một hệ thống thống nhất. Huấn luyện viên cần cập nhật khoa học, phối hợp với chuyên gia thể lực, bác sĩ, chuyên viên tâm lý và phân tích dữ liệu.

Thứ tư, vận động viên cần thi đấu quốc tế thường xuyên, không chỉ xuất hiện ở SEA Games hay ASIAD. Thành tích vòng loại 4x400m nam tại ASIAD cho thấy đội có thể tiếp cận nhóm cạnh tranh, nhưng chung kết bị ảnh hưởng bởi sự cố trao gậy.

Thứ năm, muốn có tuyển thủ đẳng cấp cần xây dựng nguồn kế cận từ trường học và địa phương. Cần mở rộng thi đấu học đường, chuẩn hóa tuyển chọn, nâng chất lượng huấn luyện viên cơ sở và tạo điều kiện để trẻ phát triển mà không quá tải hay bỏ học. Hệ thống bền vững phải nuôi dưỡng chiều rộng lẫn chiều sâu.

Cuối cùng, Olympic phải được xem là hành trình nhiều chu kỳ, không phải khẩu hiệu sau mỗi thất bại. Đề án phát triển điền kinh đến năm 2030, định hướng 2045 đã đặt mục tiêu hướng tới ASIAD và Olympic; vấn đề là biến mục tiêu thành ngân sách, nhân lực, chỉ số đánh giá và trách nhiệm thực hiện.

Điền kinh Việt Nam không thể vượt khỏi “ao làng” bằng quyết tâm đơn thuần. Cần khoa học, đầu tư trọng điểm, thi đấu quốc tế đều đặn, quản trị minh bạch và kiên nhẫn với lộ trình dài hạn. ASIAD 20 là lời cảnh tỉnh, nhưng cũng là cơ hội để bắt đầu đúng cách.