Điện mặt trời nổi kỷ nguyên của không gian năng lượng tái tạo mới

Đẩy mạnh phát triển năng lượng xanh

Bên cạnh các nguồn điện truyền thống như thủy điện, nhiệt điện, Việt Nam đã đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió. Tuy nhiên, quá trình mở rộng các dự án năng lượng tái tạo cũng đặt ra những thách thức mới, trong đó có vấn đề về quỹ đất, khả năng giải tỏa công suất và sự phù hợp với quy hoạch sử dụng đất.

Trong bối cảnh đó, điện mặt trời nổi được xem là một hướng tiếp cận mới. Thay vì sử dụng diện tích đất rộng lớn để lắp đặt các tấm pin, công nghệ này tận dụng các mặt nước sẵn có như hồ thủy điện, hồ thủy lợi, hồ chứa công nghiệp để tạo ra nguồn điện sạch.

Đây không chỉ là giải pháp về không gian phát triển mà còn mở ra khả năng kết hợp nhiều mục tiêu: sản xuất điện, quản lý tài nguyên nước và nâng cao hiệu quả khai thác các công trình năng lượng hiện hữu.

Trên hồ thủy điện Đa Mi, giữa khu vực miền núi phía Nam, hàng chục nghìn tấm pin quang điện được bố trí trên mặt nước đã tạo nên hình ảnh đặc biệt: một nhà máy điện không nằm trên đất liền mà "trôi" trên hồ chứa. Đây là dự án điện mặt trời nổi đầu tiên của Việt Nam được đưa vào vận hành thương mại với quy mô lớn.

Nhà máy điện mặt trời nổi hồ Đa Mi có công suất 47,5 MWp, do Công ty Cổ phần Thủy điện Đa Nhim – Hàm Thuận – Đa Mi làm chủ đầu tư. Dự án sử dụng khoảng 50 ha mặt nước, lắp đặt gần 144.000 tấm pin quang điện, với tổng mức đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng. Nhà máy được thiết kế với sản lượng điện khoảng 70 triệu kWh/năm, góp phần bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia.

Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở công suất phát điện mà còn ở mô hình kết hợp giữa thủy điện và điện mặt trời. Hồ Đa Mi vốn là một công trình thủy điện đã có sẵn hạ tầng đấu nối, hệ thống quản lý vận hành và nguồn nhân lực kỹ thuật. Việc bổ sung thêm điện mặt trời nổi giúp tận dụng hiệu quả hơn tài sản hiện hữu.

Theo đánh giá của các chuyên gia năng lượng, mô hình này tạo ra sự bổ trợ giữa hai nguồn điện có tính chất khác nhau. Thủy điện có khả năng điều chỉnh công suất linh hoạt, trong khi điện mặt trời tạo ra sản lượng lớn vào ban ngày, đặc biệt trong mùa khô – thời điểm nhiều hồ thủy điện có nguy cơ thiếu nước.

Tươnglai không gian năng lượng xanh tại Việt Nam

Sau thành công của dự án Đa Mi, điện mặt trời nổi bắt đầu thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp năng lượng trong nước. Các hồ thủy điện lớn tại khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển loại hình này nhờ diện tích mặt hồ rộng, số giờ nắng cao và hệ thống truyền tải điện đã được đầu tư.

Tại khu vực Lâm Đồng, một số dự án điện mặt trời nổi quy mô lớn đã được nghiên cứu, trong đó đáng chú ý là nhóm dự án trên các hồ thủy điện Đại Ninh, Hàm Thuận và Đa Mi.

Một số dự án tiêu biểu:

Tổng công suất nhóm dự án này khoảng 270 MW, cao hơn nhiều lần so với dự án Đa Mi hiện hữu.

Ngoài ra, dự án điện mặt trời nổi tại hồ thủy điện Đồng Nai 2 cũng đang được quan tâm với quy mô khoảng 240 MW AC, tương đương khoảng 300 MWp công suất pin mặt trời. Dự án được kỳ vọng có thể cung cấp khoảng 460 triệu kWh điện mỗi năm nếu được triển khai.

Theo thống kê ngành thủy lợi, Việt Nam có hàng nghìn hồ chứa lớn nhỏ phục vụ thủy điện, thủy lợi, cấp nước và sản xuất. Đây là nguồn tài nguyên mặt nước có thể được nghiên cứu khai thác cho các dự án năng lượng tái tạo.

Điểm nổi bật tự dự án điện mặt trời nổi mang lại so với cách khai thác năng lượng mặt trời trên mặt đất hiện nay.

Thứ nhất: Tiết kiệm quỹ đất.
Các dự án có thể tận dụng diện tích mặt nước không sử dụng cho sản xuất, hạn chế cạnh tranh với đất nông nghiệp và đất sinh thái.

Thứ hai: Nâng cao hiệu suất thiết bị.
Môi trường nước giúp giảm nhiệt độ hoạt động của các tấm pin, từ đó hỗ trợ cải thiện hiệu suất phát điện trong điều kiện khí hậu nóng.

Thứ ba: Giảm bốc hơi nước.
Việc che phủ một phần diện tích mặt hồ có thể góp phần hạn chế lượng nước thất thoát do bay hơi, đặc biệt tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán.

Thứ tư: Tận dụng hạ tầng sẵn có.
Các hồ thủy điện thường đã có hệ thống truyền tải, trạm biến áp và cơ sở quản lý vận hành, giúp giảm chi phí đầu tư so với dự án điện mặt trời độc lập.

Trong tương lai, mô hình kết hợp thủy điện – điện mặt trời nổi – lưu trữ năng lượng được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao tính ổn định của hệ thống điện, tận dụng tốt hơn nguồn năng lượng tái tạo và giảm phát thải carbon.

Từ dấu mốc Đa Mi, điện mặt trời nổi Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Những mặt hồ rộng lớn không chỉ lưu giữ nguồn nước mà còn có thể trở thành những "nhà máy điện xanh", góp phần quan trọng trong hành trình chuyển dịch năng lượng của đất nước.