Tham vọng kiến tạo 'Thung lũng Silicon' trong lòng đại học Việt

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia diễn ra đầu tháng 7, GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, đã hé lộ tham vọng xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngay trong lòng trường đại học - mô hình được kỳ vọng mang nhiều đặc trưng của một “Thung lũng Silicon” thu nhỏ.

“Thung lũng Silicon” thu nhỏ

Theo GS.TS Lê Anh Tuấn, triển khai Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, nhà trường đã và đang tái cơ cấu toàn diện về tổ chức, đào tạo, khoa học công nghệ và các đơn vị trực thuộc nhằm xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh ngay trong lòng đại học.

Mục tiêu là kết nối liền mạch giữa đào tạo trình độ cao, nghiên cứu cơ bản, ứng dụng với doanh nghiệp và các quỹ đầu tư, rút ngắn hành trình đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Mô hình hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngay trong trường đại học giúp sinh viên tiếp cận thực tiễn song song với lý thuyết chuyên môn. (Ảnh: HUST)

Tính đến nay, thông qua hạt nhân là Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo BK Fund, hệ sinh thái đã đánh giá hơn 200 dự án startup/spin-off từ môi trường đại học và thực hiện giải ngân đầu tư trực tiếp vào các dự án tiềm năng.

Quy mô đầu tư ban đầu của BK Fund đạt 17 tỷ đồng và sau đó được phê duyệt tăng lên 35 tỷ đồng từ nguồn lực của mạng lưới cựu sinh viên doanh nhân. Quỹ đã đầu tư vào 9 startup nổi bật và có 8 công ty vẫn đang hoạt động. InnoGenEx - startup lĩnh vực công nghệ sinh học - là trường hợp hiếm hoi phải dừng.

Các mô hình dựa trên nền tảng phần mềm tiêu dùng hoặc công nghệ tài chính (FinTech) nhanh chóng tìm kiếm được điểm rơi thị trường nhờ khả năng mở rộng quy mô tức thời và sự hỗ trợ tài chính cộng hưởng từ các đối tác lớn.

BK Fund hiện tập trung đầu tư cho các dự án ở giai đoạn tiền hạt giống (Pre-Seed), với mức rót vốn từ 50.000-125.000 USD (1,3-3,3 tỷ đồng) mỗi dự án. Đối tượng ưu tiên là các công ty khởi nghiệp có cổ đông là sinh viên, giảng viên hoặc cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội, qua đó tạo nguồn lực để các ý tưởng công nghệ có tiềm năng phát triển thành doanh nghiệp ngay từ trong môi trường đại học.

Mô hình hoạt động sản xuất, đào tạo và kinh doanh dịch vụ khoa học công nghệ của hệ thống BK Holdings đã chứng minh tính tự chủ tài chính hiệu quả cao khi doanh thu toàn hệ thống (gồm công ty mẹ BK Holdings và các đơn vị thành viên) đạt trên 100 tỷ đồng/năm.

Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn, GS.TS Lê Anh Tuấn (bên phải) cùng các đại biểu xem ý tưởng NCKH của sinh viên Bách khoa Hà Nội tại Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành. (Ảnh: HUST)

Hệ sinh thái ba tầng

Để giáo dục đại học trở thành động lực phát triển kinh tế tri thức, việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật đi kèm cơ chế vận hành linh hoạt được xác định là yếu tố bắt buộc. Theo GS.TS Lê Anh Tuấn, nhà trường đang thực hiện tái cấu trúc toàn diện để hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh. Mô hình này tạo mạch kết nối liền mạch giữa đào tạo, nghiên cứu cơ bản và ứng dụng thực tiễn nhằm tăng tốc tốc độ thương mại hóa công nghệ.

Hệ sinh thái được cấu trúc theo mô hình ba tầng rõ rệt. Tầng nền tảng tập trung tạo ra tri thức và công nghệ nguồn thông qua các phòng thí nghiệm trọng điểm về trí tuệ nhân tạo (AI), chip bán dẫn và vật liệu tiên tiến. Tầng trung gian đóng vai trò cầu nối thực chiến, nơi nhà trường và doanh nghiệp cùng vận hành các trung tâm chế thử, chia sẻ trang thiết bị để giải quyết những bài toán thực tế của thị trường.

Ở tầng cao nhất, đại học áp dụng mô hình đầu tư chuyên nghiệp thông qua thiết chế BK-Holdings và quỹ đầu tư BK-Fund nhằm chủ động đưa doanh nghiệp trở thành đối tác đồng hành cùng nhà khoa học ngay từ giai đoạn ý tưởng.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Đại học Bách khoa Hà Nội. (Minh họa: AI)

Bước đi cụ thể của mô hình này là Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành rộng 10.000 m2 tại Thư viện Tạ Quang Bửu, được vận hành theo mô hình Design Factory của Phần Lan, tập trung vào bốn mũi nhọn gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tầm thấp và đô thị thông minh.

Tầm nhìn chiến lược đến năm 2035 của nhà trường là xây dựng thành công một Công viên Đổi mới sáng tạo quy mô lớn theo hướng tham khảo mô hình Kendall Square của MIT, Stanford Research Park của Đại học Stanford (Mỹ) và Tsinghua Science Park của Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc).

Sự kết hợp giữa hạ tầng nghiên cứu của nhà trường và nguồn lực thực chiến của doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ thiết lập những khu vực công nghệ thu nhỏ, phá vỡ nút thắt kinh điển về nguồn nhân lực cao cấp.

Biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm

Dưới góc nhìn chuyên môn, PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh, Hiệu trưởng trường Điện - Điện tử thuộc Đại học Bách Khoa Hà Nội, cho rằng, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển các ngành công nghệ mũi nhọn nhờ nguồn dữ liệu lớn, đội ngũ kỹ sư trẻ và sự tham gia mạnh mẽ của các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm thực tiễn.

Để giải bài toán này, mối quan hệ “ba nhà” giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp phải được vận hành đồng bộ. Hệ sinh thái doanh nghiệp trực thuộc như BK Holdings đóng vai trò hạt nhân hỗ trợ chuyển giao công nghệ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hỗ trợ các nhà khoa học đưa ý tưởng ra thị trường.

Trong nhiều năm, nhà trường cũng xây dựng các chính sách khuyến khích đăng ký sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền tác giả và hỗ trợ các nhà khoa học đưa ý tưởng nghiên cứu ra thị trường.

“Vai trò mạnh nhất của trường đại học là chuyển tri thức thành công nghệ. Muốn khoa học đi vào cuộc sống thì phải tạo ra được các cơ chế thúc đẩy quá trình này”, PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh chia sẻ.

BK Holdings là mô hình hệ thống doanh nghiệp đầu tiên trực thuộc Đại học tại Việt Nam. (Ảnh: Mạnh Hùng)

Nhà trường ưu tiên hợp tác với các doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu - phát triển (R&D) nhằm giúp sinh viên tiếp cận môi trường công nghệ hiện đại ngay từ khi còn trên ghế giảng đường. Sức hút của hệ sinh thái này còn được thể hiện qua việc nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu lựa chọn Đại học Bách khoa Hà Nội làm đối tác chiến lược.

Dự kiến trong năm 2026, Apple sẽ khai trương trung tâm đào tạo đầu tiên tại Việt Nam, đặt tại Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (SoICT).

Trung tâm hướng đến phát triển cộng đồng công nghệ thông qua đào tạo kỹ năng số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ tư trên thế giới có mô hình đào tạo này của Apple, sau Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ.

Sự trưởng thành của khu vực doanh nghiệp khi coi nghiên cứu khoa học là yếu tố sống còn để nâng cao năng lực cạnh tranh chính là nền tảng để hình thành mối quan hệ hợp tác bền vững, đưa các đại học nghiên cứu trở thành những thung lũng công nghệ thực thụ trong tương lai gần.