Diễn văn của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Trần Huy Tuấn tại Lễ kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ

Đồng chí Trần Huy Tuấn, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy trình bày diễn văn tại Lễ kỷ niệm.

Kính thưa đồng chí Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam!

Kính thưa các đồng chí Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng!

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các cơ quan Trung ương; các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo tỉnh qua các thời kỳ!

Kính thưa các bậc lão thành cách mạng, các Mẹ Việt Nam anh hùng, các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động, các tướng lĩnh!

Kính thưa các đồng đội, nhân chứng lịch sử, thân nhân các anh hùng, liệt sĩ; các vị đại biểu, khách quý!

Thưa các đồng chí và toàn thể Nhân dân!

Hôm nay, trên mảnh đất Lam Hạ anh hùng, trong không khí trang nghiêm, thành kính và xúc động, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Ninh Bình long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966-2026).

Thay mặt Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân tỉnh Ninh Bình, tôi trân trọng gửi tới các đồng chí lãnh đạo, các vị đại biểu, khách quý, các bậc lão thành cách mạng, các Mẹ Việt Nam anh hùng, các Anh hùng, các tướng lĩnh, đồng đội, thân nhân các liệt sĩ cùng toàn thể Nhân dân lời chào trân trọng và lời thăm hỏi ân cần.

Trong giờ phút thiêng liêng này, chúng ta thành kính tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại, các bậc tiền bối cách mạng; bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ cùng các anh hùng, liệt sĩ đã hiến dâng cuộc đời cho độc lập, tự do của dân tộc, cho sự thống nhất của Tổ quốc và hạnh phúc của Nhân dân.

Chúng ta trân trọng tri ân các gia đình liệt sĩ, những người mẹ, người cha, người thân đã chịu đựng mất mát, góp phần làm nên sức mạnh của dân tộc trong những năm tháng chiến tranh. Xin gửi tới các đồng đội và nhân chứng lịch sử lòng kính trọng, biết ơn vì những cống hiến trong chiến đấu và vì đã gìn giữ, trao truyền ký ức về các chị cho các thế hệ hôm nay.

Kính thưa các vị đại biểu, khách quý!

Thưa các đồng chí và toàn thể Nhân dân!

Cách đây tròn 60 năm, ngày 1 tháng 10 năm 1966, trong trận chiến đấu tại Đình Tràng, sáu nữ dân quân đã anh dũng hy sinh khi bảo vệ quê hương. Cùng với những người đồng đội ngã xuống trong các trận đánh ngày 9 tháng 10 năm 1966 và ngày 7 tháng 7 năm 1967, các chị đã làm nên biểu tượng Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, được quê hương và cả nước thành kính tưởng nhớ.

Trong những năm chống chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, khu vực Lam Hạ, nay thuộc phường Hà Nam, tỉnh Ninh Bình, giữ vị trí quan trọng trên tuyến giao thông Bắc Nam. Quốc lộ 1A, đường sắt, cầu và ga Phủ Lý cùng các tuyến vận tải đường thủy là những huyết mạch nối hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam. Bởi vậy, nơi đây trở thành trọng điểm đánh phá ác liệt của không quân Mỹ.

Bảo vệ Lam Hạ, bảo vệ Phủ Lý cũng chính là góp phần bảo vệ hậu phương, giữ đường chi viện cho miền Nam ruột thịt. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân địa phương đã xây dựng thế trận phòng không nhân dân, phối hợp với bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương chiến đấu bảo vệ các mục tiêu trọng yếu. Tháng 8 năm 1965, Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ được thành lập; trong đội hình ấy có Trung đội nữ gồm 24 cán bộ, chiến sĩ.

Hưởng ứng các phong trào “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”, những người con gái Lam Hạ đã tình nguyện đứng vào hàng ngũ dân quân. Từ công việc lao động, sản xuất, các chị học cách sử dụng vũ khí, huấn luyện pháo thủ, tiếp đạn, cứu thương và trực tiếp chiến đấu cùng bộ đội. Tuổi đời còn rất trẻ, các chị đã sớm ý thức trách nhiệm với quê hương, sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở những nơi nguy hiểm nhất.

Sáng ngày 1 tháng 10 năm 1966, không quân Mỹ liên tiếp đánh phá khu vực Phủ Lý và các trận địa phòng không. Trong bom đạn, các nữ dân quân vẫn kiên cường giữ vị trí, cùng bộ đội đánh trả máy bay địch. Trong trận chiến đấu ở Đình Tràng, sáu chị đã anh dũng hy sinh: Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Phạm Thị Lan, Vũ Thị Phương, Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi. Trong số đó có hai chị em ruột Nguyễn Thị Thu và Nguyễn Thị Thi; người em Nguyễn Thị Thi hy sinh khi chưa tròn 16 tuổi.

Tổn thất vô cùng lớn lao, nhưng những người đồng đội còn lại đã nén đau thương, tiếp tục chiến đấu, tiếp đạn, cứu chữa người bị thương, giữ vững trận địa. Sự hy sinh của đồng đội càng thôi thúc họ quyết tâm bảo vệ quê hương và tuyến giao thông chi viện cho chiến trường.

Tám ngày sau, ngày 9 tháng 10 năm 1966, tại trận địa Đường Ấm, các chị Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh tiếp tục cùng bộ đội chiến đấu, đánh trả những đợt tập kích của không quân Mỹ. Ba chị đã anh dũng hy sinh ngay tại trận địa.

Ngày 7 tháng 7 năm 1967, trong cuộc chiến đấu tại trận địa pháo 37 mm ở Hòa Lạc, chị Đặng Thị Chung đã anh dũng hy sinh. Người nữ dân quân thứ mười của Lam Hạ ngã xuống khi vẫn đang làm nhiệm vụ bên mâm pháo, cùng đồng đội bảo vệ bầu trời quê hương.

Mười người con gái, mười cuộc đời với những ước mơ còn dang dở. Các chị đã để lại tuổi thanh xuân nơi trận địa, để những con đường tiếp tục nối hậu phương với tiền tuyến, để quê hương và đất nước đi tới ngày hòa bình. Mỗi tên người hôm nay được nhắc đến là một cuộc đời chúng ta phải ghi nhớ, một sự hy sinh chúng ta mãi mãi biết ơn.

Trong những trận đánh ấy, máu của các nữ dân quân hòa cùng máu của những người lính phòng không và các đồng đội dân quân. Sự gắn bó giữa bộ đội với Nhân dân, giữa lực lượng chủ lực với lực lượng tại chỗ đã tạo nên sức mạnh bền bỉ của chiến tranh nhân dân. Chiến công và sự hy sinh ở Lam Hạ góp phần giữ vững hậu phương miền Bắc, bảo đảm sự chi viện cho miền Nam, cùng quân và dân cả nước làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Tấm gương của Mười nữ dân quân Lam Hạ làm sáng lên phẩm chất anh hùng, bất khuất của phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Các chị đã chứng minh rằng lòng yêu nước và trách nhiệm với Tổ quốc có thể giúp những con người bình dị vượt qua thử thách khốc liệt nhất. Hình ảnh những người con gái kiên cường bên mâm pháo đã trở thành một phần ký ức thiêng liêng của dân tộc, tiếp thêm niềm tin và nghị lực cho các thế hệ Việt Nam.

Ghi nhận những chiến công, cống hiến ấy, Đảng và Nhà nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Đại đội dân quân pháo phòng không Lam Hạ và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho Mười nữ liệt sĩ. Đền thờ, tượng đài các chị cùng Di tích quốc gia Trận địa pháo phòng không Lam Hạ là nơi lưu giữ lịch sử, nơi đồng bào, đồng chí và các thế hệ thanh thiếu niên trở về tưởng nhớ, tri ân, học tập truyền thống cách mạng.

Kính thưa các vị đại biểu, khách quý!
Thưa các đồng chí và toàn thể Nhân dân!

Sáu mươi năm đã trôi qua kể từ trận đánh ngày 1 tháng 10 năm 1966. Những trận địa năm xưa hôm nay đã trở thành nơi tưởng niệm giữa quê hương thanh bình. Càng trân trọng cuộc sống hôm nay, chúng ta càng thấm thía cái giá của độc lập, tự do; càng hiểu trách nhiệm gìn giữ hòa bình, bảo vệ Tổ quốc và chăm lo hạnh phúc của Nhân dân.

Lễ kỷ niệm hôm nay nhắc mỗi chúng ta về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, về lòng yêu nước và trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc. Đối với cán bộ, đảng viên, đó là lời nhắc phải tận tâm với công việc, đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Đối với thế hệ trẻ, đó là niềm tự hào và điểm tựa để nuôi dưỡng lý tưởng, sống có trách nhiệm, biết vượt qua khó khăn và cống hiến cho đất nước.

Sau khi Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình hợp nhất, truyền thống lịch sử, cách mạng của mỗi vùng đất trở thành tài sản tinh thần chung của Đảng bộ và Nhân dân toàn tỉnh. Lam Hạ anh hùng có vị trí thiêng liêng trong không gian lịch sử ấy. Chúng ta có trách nhiệm gìn giữ tên đất, tên người, những dấu tích và ký ức của cuộc kháng chiến, để mỗi bước phát triển của Ninh Bình đều được tiếp sức từ cội nguồn.

Phát huy truyền thống quê hương, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân tỉnh Ninh Bình tiếp tục đoàn kết, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030; xây dựng tỉnh phát triển nhanh, bền vững, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân. Sự phát triển ấy phải được thể hiện bằng những cơ hội học tập, việc làm tốt hơn, bằng cuộc sống an toàn, bình yên của mỗi gia đình, bằng sự chăm sóc chu đáo dành cho người có công và những người còn khó khăn.

Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi đề nghị các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và toàn thể Nhân dân tiếp tục thực hiện tốt chính sách đối với người có công với cách mạng; quan tâm chăm lo các gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, các đồng đội đã từng chiến đấu ở Lam Hạ. Sự tri ân cần được thể hiện thường xuyên trong từng việc làm thiết thực, bằng tình cảm và trách nhiệm của cả cộng đồng.

Chúng ta cần tiếp tục bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích Trận địa pháo phòng không Lam Hạ; khẩn trương sưu tầm, xác minh, lưu giữ và số hóa tư liệu, hiện vật, lời kể của nhân chứng. Những kết quả nghiên cứu từ Hội thảo khoa học về Mười nữ dân quân Lam Hạ cần được tiếp tục chắt lọc để phục vụ giáo dục lịch sử địa phương. Các hoạt động về nguồn, học tập tại di tích và các sản phẩm văn hóa phải giúp người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu đúng lịch sử, cảm nhận sâu sắc sự hy sinh của các chị và giữ gìn sự tôn nghiêm của nơi tưởng niệm.

Tôi mong các bạn trẻ Ninh Bình luôn ghi nhớ những người con gái Lam Hạ, để từ niềm tự hào ấy nỗ lực học tập, lao động sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Mỗi việc làm có ích cho gia đình, cộng đồng và quê hương đều góp phần tiếp nối lý tưởng cao đẹp mà các chị đã dành trọn cuộc đời mình.

Trước anh linh các anh hùng, liệt sĩ, Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân tỉnh Ninh Bình nguyện giữ vững đoàn kết, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; củng cố quốc phòng, an ninh, thế trận lòng dân; chăm lo tốt hơn cuộc sống của Nhân dân. Chúng ta quyết tâm xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

Kính thưa các đồng chí và quý vị đại biểu!

Đêm nay, dưới bầu trời bình yên của Lam Hạ, chúng ta thành kính tưởng nhớ Mười nữ dân quân pháo phòng không và những người đồng đội đã ngã xuống. Các chị đã dâng hiến tuổi xuân cho đất nước. Tên tuổi và tấm gương của các chị sẽ mãi được quê hương gìn giữ, được các thế hệ hôm nay và mai sau trân trọng noi theo.

Xin kính cẩn nghiêng mình trước anh linh Mười nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân pháo phòng không Lam Hạ cùng các anh hùng, liệt sĩ!

Kính chúc các đồng chí lãnh đạo, các vị đại biểu, khách quý, các đồng đội, thân nhân các liệt sĩ cùng toàn thể Nhân dân sức khỏe, bình an và hạnh phúc.