Điện 'vượt tốc' gánh mục tiêu GDP 10%: Giải mã điểm nghẽn hạ tầng & bài toán sức bật kinh tế

Năm 2026, điện không chỉ là đầu vào sản xuất mà trở thành hạ tầng của tăng trưởng. Khi GDP muốn 10% thì điện phải gần 12%, bài toán năng lượng chuyển từ bổ sung nguồn sang giải quyết điểm nghẽn truyền tải – thước đo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Điện tăng nhanh hơn nền kinh tế

Chưa bao giờ bài toán điện lại gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng như năm 2026. Khi Chính phủ hướng tới mức tăng GDP 10%, áp lực đặt lên ngành điện không còn dừng ở việc tránh thiếu điện, mà là bảo đảm đủ năng lượng cho một nền kinh tế tăng tốc.

Sáu tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%, riêng quý II đạt 8,39%. Cùng nhịp đó, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu trong bảy tháng đầu năm ước vượt 203,3 tỷ kWh, tăng khoảng 9,3% so với cùng kỳ. Cả năm 2026, sản lượng điện dự kiến tăng gần 9,8%.

Đằng sau con số tăng trưởng là cường độ vận hành ngày càng lớn của hệ thống điện. Công suất phụ tải cực đại đã lên 58.456 MW, trong khi sản lượng điện tiêu thụ trong ngày đạt khoảng 1,22 tỷ kWh. Những kỷ lục mới cho thấy dư địa dự phòng của hệ thống ngày càng thu hẹp.

Phát biểu tại hội nghị rà soát cung ứng điện cuối tháng 7, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhìn nhận áp lực các tháng cuối năm sẽ lớn hơn nhiều so với đầu năm. Theo ông, mục tiêu tăng trưởng kinh tế đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với công tác điều hành điện.

Muốn đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong cả năm theo định hướng của Trung ương, thì 6 tháng cuối năm phải tăng trưởng bình quân trên 11%. Điều đó đồng nghĩa với nhu cầu năng lượng, đặc biệt là điện năng, sẽ tiếp tục gia tăng mạnh, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng phân tích.

Phép tính của ngành điện vì vậy cũng thay đổi. Thay vì chỉ cân đối đủ nguồn cho nhu cầu hiện hữu, hệ thống phải chuẩn bị năng lực đáp ứng một nền kinh tế tăng tốc. Tốc độ tăng điện không còn phản ánh riêng nhu cầu tiêu dùng, mà trở thành chỉ báo của hoạt động sản xuất và đầu tư.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, từ nay đến cuối năm 2026 vẫn còn nhiều áp lực và thách thức. Ảnh: Moit

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026, sản lượng điện các tháng cuối năm phải tăng khoảng 11,7-11,9%, cao hơn đáng kể so với mức tăng của nửa đầu năm. Đây là áp lực chưa từng có đối với toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.

Áp lực ấy càng lớn khi rủi ro vận hành chưa giảm bớt. Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) dự báo thời tiết cuối năm diễn biến phức tạp, có khả năng nắng nóng diện rộng, mưa bão và lũ lớn, trong khi một số dự án nguồn và lưới điện vẫn đứng trước nguy cơ chậm tiến độ.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm điện không còn là nhiệm vụ riêng của ngành năng lượng. Mỗi kWh huy động đúng thời điểm góp phần duy trì hoạt động nhà máy, chuỗi cung ứng và dòng vốn đầu tư. Điện đang trở thành một trong những điều kiện trực tiếp của tăng trưởng kinh tế.

Điểm nghẽn chuyển sang hạ tầng truyền tải

Nếu áp lực lớn nhất của giai đoạn trước là bổ sung nguồn điện, thì thách thức hiện nay đã dịch chuyển sang hạ tầng truyền tải. Năng lực giải tỏa công suất đang quyết định khả năng đưa các dự án mới vào vận hành và đáp ứng nhu cầu điện tăng nhanh của nền kinh tế.

Cũng tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho rằng cần khẩn trương bổ sung các nguồn điện có thể đưa vào vận hành sớm, nhất là điện mặt trời quy mô lớn. Theo ông, nhiều địa phương vẫn còn quỹ đất phù hợp và thời gian xây dựng chỉ khoảng sáu tháng.

Tuy nhiên, lợi thế về thời gian đầu tư sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu hạ tầng truyền tải tiếp tục chậm hơn tốc độ phát triển nguồn điện – vốn là nguyên nhân khiến nhiều dự án hoàn thành nhưng chưa phát huy công suất, làm giảm hiệu quả đầu tư và khả năng bổ sung nguồn.

"Hạ tầng truyền tải phải đi trước một bước. Đây là hạ tầng chiến lược nhưng hiện nay giá truyền tải còn thấp, năng lực tài chính của đơn vị truyền tải còn hạn chế nên rất khó triển khai các dự án lớn", Thứ trưởng Trương Thanh Hoài nhấn mạnh.

Nhận định của ông Hoài phản ánh sự thay đổi trong bài toán phát triển điện. Khi quy mô nguồn phát mở rộng nhanh hơn, trọng tâm không còn là xây thêm nhà máy mà là bảo đảm cân đối giữa nguồn, lưới và phụ tải - điều kiện để giảm chi phí hệ thống và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Do đó, Bộ Công Thương yêu cầu NSMO khẩn trương cập nhật các kịch bản vận hành từ nay đến cuối năm, đồng thời xây dựng danh mục quản trị rủi ro đối với tăng trưởng phụ tải, thủy văn, nguồn cung than, khí, thiên tai và mưa bão, phân công rõ trách nhiệm xử lý từng tình huống.

Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số đang đặt ra chuẩn mực mới cho ngành năng lượng. Ảnh: Chinhphu.vn

Các công ty năng lượng được giao chuẩn bị đầy đủ nguồn than, khí và nhiên liệu dự phòng; duy trì hệ số khả dụng cao nhất của tổ máy; chủ động vật tư và phương án vận hành trong mọi kịch bản. Với hồ thủy điện, yêu cầu là tối ưu phát điện, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Đối với, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) & Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT): Rà soát toàn diện các điểm nghẽn hạ tầng, xác định cụ thể khu vực quá tải để khẩn trương lắp đặt thiết bị bù công suất và nâng cấp lưới điện. Đồng thời, ngay trong tháng 8/2026, phải hoàn thành kịch bản cung ứng điện cho năm 2027 để chủ động nguồn lực từ sớm.

Hiện, Bộ Công Thương đang tập trung vào bài toán trước mắt. Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng yêu cầu hình thành cơ sở dữ liệu về nhân lực kỹ thuật, năng lực vận hành, bảo dưỡng, khả năng nội địa hóa dịch vụ và xây dựng bộ chỉ số quản trị ngành điện phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Việc giữ vững dòng điện thông suốt, không để xảy ra thiếu điện trong mùa khô năm 2026 là một nỗ lực rất đáng ghi nhận của toàn ngành năng lượng. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng GDP hai chữ số, chuẩn mực đặt ra cho ngành điện đã hoàn toàn thay đổi.

Thách thức chiến lược hiện nay không còn là giải bài toán "đủ điện" trong ngắn hạn, mà là xây dựng một hệ thống năng lượng quốc gia vững mạnh, an toàn, linh hoạt và đồng bộ. Mỗi kWh điện được cấp đúng thời điểm không chỉ giữ cho những dây chuyền nhà máy hoạt động liên tục, mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thắp sáng mục tiêu đưa Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên tăng trưởng mới.