Điều gì khiến bảo tàng ngày càng hút khách?

Bảo tàng Acropolis tại Hy Lạp

Giữa vô vàn lựa chọn cho một chuyến đi, ngày càng nhiều du khách ưu tiên dành thời gian ghé thăm các bảo tàng nổi tiếng. Không chỉ để chiêm ngưỡng những kiệt tác nghệ thuật hay hiện vật quý giá, họ còn tìm kiếm những câu chuyện về lịch sử, văn hóa và bản sắc của mỗi vùng đất. Chính sự thay đổi trong nhu cầu trải nghiệm đã góp phần đưa du lịch bảo tàng trở thành xu hướng nổi bật của ngành công nghiệp không khói.

DU KHÁCH THAY ĐỔI THÓI QUEN "XÊ DỊCH"

Theo Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM), hiện thế giới có khoảng 95.000 bảo tàng, tăng gần 60% so với năm 2012. Tại nhiều quốc gia như Pháp, Anh, Ý, Trung Quốc hay Hàn Quốc, bảo tàng không chỉ làm nhiệm vụ bảo tồn di sản mà còn đóng vai trò là sản phẩm du lịch chủ lực, tạo nguồn thu lớn từ vé tham quan, triển lãm, giáo dục, bán lẻ và các dịch vụ văn hóa.

Sự phát triển mạnh mẽ của loại hình này phản ánh một xu hướng du lịch mới. Nếu trước đây, du khách quốc tế thường ưu tiên những điểm đến thiên nhiên, mua sắm hay ẩm thực thì hiện nay, nhu cầu khám phá chiều sâu văn hóa và lịch sử bản địa ngày càng tăng. Những chuyến tham quan bảo tàng không chỉ mang đến kiến thức mà còn giúp du khách kết nối trực tiếp với những câu chuyện, giá trị và bản sắc của mỗi quốc gia.

Top 15 bảo tàng đông khách nhất thế giới năm 2023

Thực tế cho thấy, sau đại dịch COVID-19, hành vi của khách du lịch đã thay đổi đáng kể. Khái niệm "du lịch trải nghiệm", "du lịch chậm" hay "du lịch văn hóa" ngày càng phổ biến, trong đó bảo tàng chính là điểm giao thoa của cả ba xu hướng.

Theo Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism), du lịch văn hóa hiện chiếm khoảng 40% lượng khách du lịch quốc tế. Không ít điểm đến nổi tiếng trên thế giới ghi nhận phần lớn du khách đều dành ít nhất một ngày để tham quan bảo tàng hoặc các thiết chế văn hóa. Điều đó cho thấy sức hấp dẫn của điểm đến ngày nay không chỉ được đo bằng cảnh quan thiên nhiên mà còn bằng chiều sâu văn hóa mà nơi đó mang lại.

Khác với nhiều loại hình du lịch chịu tác động mạnh của mùa vụ, bảo tàng có khả năng thu hút khách quanh năm. Đây cũng là lý do các quốc gia coi hệ thống bảo tàng là tài sản chiến lược, vừa gìn giữ di sản, vừa tạo nguồn thu ổn định cho nền kinh tế. Nguồn thu ấy không chỉ đến từ vé tham quan mà còn từ triển lãm chuyên đề, cửa hàng lưu niệm, bản quyền hình ảnh, dịch vụ ăn uống, giáo dục, tổ chức sự kiện và hàng loạt hoạt động sáng tạo khác. Tại nhiều thành phố lớn, bảo tàng còn góp phần kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế, qua đó thúc đẩy doanh thu của ngành khách sạn, vận tải và bán lẻ.

"NAM CHÂM" HÚT KHÁCH

Nhắc đến du lịch bảo tàng thế giới, Louvre (Paris, Pháp) luôn là cái tên dẫn đầu. Với hơn 600.000 hiện vật, diện tích trưng bày trên 72.000 m² và những kiệt tác như Mona Lisa, Venus de Milo hay Winged Victory of Samothrace, Louvre không chỉ là bảo tàng lớn nhất thế giới mà còn là "thương hiệu quốc gia" của nước Pháp.

Bảo tàng Louvre, tọa lạc bên bờ sông Seine ở trung tâm Paris, là một trong những bảo tàng nghệ thuật và lịch sử nổi tiếng nhất thế giới

Mỗi năm, nơi đây đón khoảng 9 triệu lượt khách, trước đó từng vượt mốc 10 triệu lượt. Chính phủ Pháp hiện triển khai kế hoạch đầu tư khoảng 800 triệu euro để hiện đại hóa bảo tàng, hướng đến mục tiêu phục vụ 12 triệu lượt khách vào năm 2031.

Tại Anh, British Museum là minh chứng cho cách một bảo tàng có thể đưa văn hóa đến gần công chúng. Chính sách miễn phí vé vào cửa được duy trì trong nhiều năm giúp nơi đây đón khoảng 6,5 triệu lượt khách mỗi năm. Điều đáng nói là dù không thu vé tham quan thường xuyên, bảo tàng vẫn tạo ra giá trị kinh tế lớn thông qua các dịch vụ đi kèm và sức lan tỏa đối với ngành du lịch London.

Ở Vatican, hàng triệu du khách không chỉ đến để chiêm ngưỡng nghệ thuật mà còn tìm kiếm một trải nghiệm tinh thần. Nhà nguyện Sistine với kiệt tác bích họa của Michelangelo trở thành điểm hội tụ giữa tín ngưỡng, kiến trúc và mỹ thuật, góp phần đưa Bảo tàng Vatican trở thành một trong những điểm tham quan đông khách nhất châu Âu.

Trong khi đó, Cố Cung tại Bắc Kinh cho thấy sức mạnh của việc biến di sản thành sản phẩm du lịch quy mô lớn. Với khoảng 17 triệu lượt khách mỗi năm, đây không chỉ là một bảo tàng mà còn là biểu tượng của lịch sử Trung Hoa. Hơn 1,8 triệu hiện vật cùng quần thể cung điện gần như nguyên vẹn đã biến nơi đây thành một "cuốn sử sống", nơi mỗi không gian đều có khả năng kể chuyện và tạo trải nghiệm.

Bảo tàng Cố Cung là nơi lưu giữ một bộ sưu tập khổng lồ các hiện vật văn hóa và lịch sử Trung Quốc

Điểm chung của những bảo tàng này là chúng không còn đơn thuần trưng bày hiện vật sau lớp kính. Thay vào đó, mỗi bảo tàng đều được xây dựng như một điểm đến trải nghiệm, nơi du khách có thể tương tác, khám phá và cảm nhận. Những câu chuyện lịch sử được kể bằng ánh sáng, âm thanh, công nghệ số và các hình thức trình diễn hiện đại, giúp khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại được rút ngắn.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều quốc gia sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ USD cho các dự án bảo tàng. Trong nền kinh tế sáng tạo, một bảo tàng nổi tiếng có thể tạo ra giá trị vượt xa phạm vi của chính nó. Khái niệm "Bilbao Effect" đã trở thành ví dụ kinh điển khi Bảo tàng Guggenheim Bilbao (Tây Ban Nha) góp phần hồi sinh cả một thành phố công nghiệp đang suy thoái, biến Bilbao thành điểm đến văn hóa hàng đầu châu Âu và tạo ra hàng tỷ euro giá trị kinh tế trong nhiều năm sau đó. Từ thành công ấy, nhiều quốc gia đã thay đổi tư duy, xem bảo tàng là hạ tầng phát triển chứ không chỉ là công trình bảo tồn.

CUỘC ĐUA MỚI CỦA DU LỊCH VĂN HÓA

Sự bùng nổ của du lịch bảo tàng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có. Tại Louvre, Vatican hay Uffizi (Ý), cảnh du khách xếp hàng nhiều giờ đồng hồ từng diễn ra thường xuyên trước khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng. Quá tải không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm tham quan mà còn gây sức ép lên hệ thống bảo quản hiện vật, an ninh và môi trường di sản.

Để giải quyết bài toán này, nhiều bảo tàng đã chuyển sang mô hình quản trị thông minh. Vé điện tử theo khung giờ, giới hạn số lượng khách mỗi ngày, đặt chỗ trực tuyến từ nhiều tuần trước, ứng dụng dữ liệu lớn để phân luồng khách... đang trở thành tiêu chuẩn mới. Louvre hiện giới hạn khoảng 30.000 lượt khách/ngày nhằm giảm áp lực lên các phòng trưng bày nổi tiếng, đặc biệt là khu vực trưng bày Mona Lisa.

Song song với quản lý dòng khách là cuộc chạy đua chuyển đổi số. Trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), công nghệ trình chiếu nhập vai hay hướng dẫn viên số đa ngôn ngữ đang thay đổi hoàn toàn cách công chúng tiếp cận bảo tàng. Nhiều triển lãm không còn giới hạn trong những tủ kính truyền thống mà trở thành không gian đa giác quan, nơi người xem có thể "bước vào" một nền văn minh, chứng kiến quá trình hình thành của một tác phẩm nghệ thuật hay tương tác với các hiện vật thông qua công nghệ.

Bảo tàng nghệ thuật Uffizi, Ý

Đáng chú ý, châu Á đang nổi lên như một cực tăng trưởng mới của du lịch bảo tàng. Trung Quốc liên tục đầu tư xây dựng các bảo tàng quy mô lớn, trong khi Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng dành nguồn lực đáng kể để phát triển các thiết chế văn hóa hiện đại. Cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia không còn chỉ nằm ở việc sở hữu nhiều di sản hơn, mà còn ở khả năng kể câu chuyện về di sản một cách hấp dẫn, sáng tạo và phù hợp với công chúng toàn cầu.

Trong bối cảnh du lịch thế giới chuyển dần sang mô hình phát triển bền vững, bảo tàng càng khẳng định vị thế là loại hình điểm đến có giá trị lâu dài. Khác với nhiều sản phẩm du lịch phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên hoặc chịu tác động của biến đổi khí hậu, bảo tàng có khả năng tạo ra giá trị bền vững thông qua tri thức, văn hóa và sáng tạo. Mỗi cuộc triển lãm mới, mỗi ứng dụng công nghệ mới hay mỗi câu chuyện được kể theo một cách khác đều có thể tạo nên sức hút mới cho điểm đến mà không làm cạn kiệt tài nguyên.

Bảo tàng vì thế không còn là nơi "cất giữ quá khứ", mà đang trở thành một trong những động lực phát triển của ngành du lịch hiện đại. Ở đó, lịch sử không nằm yên trong các tủ trưng bày, mà được đánh thức bằng công nghệ, bằng những câu chuyện và bằng chính sự tò mò của hàng triệu du khách.