Điều gì khiến Tổng thống Trump lần thứ hai đe dọa ném bom Oman?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Oman hiện đang đàm phán với Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, trong khi Iran nhiều lần tuyên bố sẽ không đàm phán trực tiếp với Mỹ. Ngày 17/8, các quan chức Iran cho biết họ sắp công bố một thỏa thuận với Oman. Trong khi đó, Bản ghi nhớ (MoU) có thời hạn 60 ngày giữa Washington và Tehran đã hết hạn mà hầu như không còn hy vọng được gia hạn.

Oman, quốc gia có vùng lãnh hải bao gồm một phần eo biển Hormuz, đã giữ lập thế trung lập trong cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran. Dù vậy, nước này vẫn phải hứng chịu một số đòn tấn công từ phía Iran khi Tehran nhắm vào các khí tài và cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ trong khu vực để trả đũa chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel. Giờ đây, ông Trump lại đang đe dọa tấn công cả Oman.

Ngày 17/8, trả lời phỏng vấn truyền thông Mỹ, Tổng thống Trump nói Iran nên đầu hàng, đồng thời tuyên bố chính quyền của ông đã mở một kênh liên lạc bí mật trực tiếp để đàm phán với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Trong cuộc phỏng vấn, ông đe dọa sẽ ném bom Oman nếu nước này “cản trở” các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran.

Cùng ngày, IRGC đã bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Trump. Trả lời phỏng vấn hãng thông tấn bán chính thức Tasnim, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebbi coi tuyên bố của ông Trump là "hoang đường," đồng thời khẳng định không có cuộc đối thoại nào đang diễn ra giữa các quan chức IRGC và phía Washington. Quan chức này cũng nhấn mạnh, ngay cả bộ máy ngoại giao của Iran hiện cũng không đàm phán với Mỹ do Washington "vi phạm các cam kết".

Phát ngôn ngày 17/8 không phải lần đầu tiên ông Trump đe dọa Oman trong cuộc chiến kéo dài 5 tháng giữa Mỹ và Iran. Hồi tháng 5, ông cũng từng đưa ra lời đe dọa tương tự.

Ngày 27/5, một phóng viên hỏi ông Trump nghĩ gì về ý tưởng để Oman và Iran cùng giám sát hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Ông Trump đáp: “Sẽ không có ai kiểm soát eo biển đó. Đây là vùng biển quốc tế và Oman sẽ hành xử giống như tất cả những nước khác, nếu không chúng tôi sẽ phải cho họ nổ tung”.

Ban đầu, có ý kiến cho rằng ông Trump có thể đã nói nhầm “Oman” thay vì “Iran”. Tuy nhiên, sau đó Bộ Ngoại giao Mỹ đã đăng lại phát biểu này trên mạng xã hội, kèm bản ghi lời nói của ông Trump, trong đó Oman được giữ nguyên.

Vậy vì sao Tổng thống Trump lại một lần nữa đe dọa tấn công Oman? Theo các chuyên gia, thỏa thuận tiềm tàng giữa Iran và Oman về eo biển Hormuz có thể đi ngược một trong những yêu cầu cốt lõi của Washington: Iran phải từ bỏ quyền kiểm soát eo biển này để chấm dứt chiến sự.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng ông Trump nhiều khả năng cũng tức giận vì Mỹ dường như đã bị gạt khỏi thỏa thuận liên quan đến eo biển Hormuz.

Giáo sư Laleh Khalili tại Đại học Exeter (Anh), nhận định với Al Jazeera: “Ở một khía cạnh nào đó, việc một giải pháp được dàn xếp mà không có sự can thiệp của Mỹ và trên thực tế cho phép Oman cùng Iran tự quản lý hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz vốn nằm trong vùng lãnh hải của hai nước - sẽ phơi bày sự bất lực của Mỹ, cả hiện tại lẫn trong quá khứ”.

Ngày 15/8, truyền thông Iran đưa tin nước này và Oman đã đạt thỏa thuận về lộ trình vận tải ở eo biển Hormuz, dù một số vấn đề vẫn cần được thảo luận. Các nguồn tin cho biết, Iran và Oman đã đạt thỏa thuận mở lại toàn bộ eo biển Hormuz, nhưng vẫn cần sự phê chuẩn của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. 

Trước đó, Tehran nhấn mạnh ngay cả khi hai bên thống nhất được về hải trình mới, thỏa thuận này cũng chưa đủ để mở lại eo biển Hormuz và Mỹ phải đáp ứng các điều kiện do nước này đưa ra. Tuần trước, ông Mohammad Bagher Zolghadr - Cố vấn chính trị của lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei, đã nêu một loạt điều kiện để mở lại eo biển Hormuz, trong đó có việc chấm dứt chiến tranh và “hành động gây hấn” nhằm vào Iran và các đồng minh ở Liban, Palestine, Yemen và Iraq.

Ông Mohammad Bagher Zolghadr cũng yêu cầu chấm dứt các biện pháp trừng phạt, giải phóng tài sản đang bị phong tỏa của Iran cũng như bồi thường tổn thất chiến tranh.