Điều gì ở người mà AI chưa thể chạm tới?

Theo nghiên cứu của McKinsey Global Institute, khoảng 375 triệu người lao động trên toàn cầu sẽ phải chuyển đổi nghề nghiệp hoặc học kỹ năng mới vào năm 2026. Tại Việt Nam, con số này ước tính lên đến 15 triệu người, chiếm gần 30% lực lượng lao động hiện tại. Dự báo của Tổ chức Lao động Quốc tế, đến năm 2026, khoảng 40% lực lượng lao động toàn cầu sẽ tham gia vào các hình thức việc làm phi truyền thống như freelance, hợp đồng ngắn hạn hoặc làm việc theo dự án.

Hình thức việc làm phi truyền thống như freelance, hợp đồng ngắn hạn hoặc làm việc theo dự án ngày càng trở thành xu hướng. Ảnh minh họa: AI

Nhìn lại năm 2025, thị trường lao động với thay đổi mang tính thử nghiệm của các năm trước bắt đầu bộc lộ rõ tác động thực chất. AI không còn xuất hiện như một xu hướng công nghệ mang tính dự báo, mà đã chính thức trở thành một lực lượng định hình lại cách con người làm việc, tuyển dụng và phát triển sự nghiệp.

Trong năm qua, sự phân hóa giữa các nhóm nghề nghiệp diễn ra ngày càng rõ nét. Những công việc dựa trên quy trình lặp lại, phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công hoặc vận hành khép kín tiếp tục thu hẹp vai trò, trong khi các vị trí đòi hỏi tư duy phân tích, sáng tạo, phối hợp công nghệ và ra quyết định chiến lược ngày càng được ưu tiên.

Năm 2025 cũng đánh dấu sự thay đổi trong tư duy phát triển nguồn nhân lực của doanh nghiệp. Thay vì tìm kiếm những ứng viên có hồ sơ hoàn hảo theo lối truyền thống, nhiều tổ chức bắt đầu ưu tiên khả năng học hỏi nhanh, thích nghi với công nghệ mới và vận dụng AI vào công việc thực tiễn. Khái niệm nghề nghiệp ổn định theo chiều dọc một lĩnh vực duy nhất dần nhường chỗ cho mô hình năng lực linh hoạt, đa kỹ năng và mang tính liên ngành.

Cuộc sàng lọc giữa các nhóm ngành nghề

Theo ThS. Ngô Hữu Thống - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ và Phát triển Nhân lực AiOV, chúng ta đang chứng kiến một sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt khi thị trường lao động toàn cầu không còn thuần túy ưu tiên các kỹ năng thực thi máy móc mà chuyển hẳn sang trọng tâm là năng lực giải quyết vấn đề thông qua sự cộng tác với AI.

Tại Việt Nam, làn sóng này trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết khi nền kinh tế đang nỗ lực chuyển mình từ mô hình gia công sang mô hình dựa trên tri thức, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng suất lao động. Trong bối cảnh đó, việc làm chủ các công cụ trí tuệ nhân tạo không còn là một "điểm cộng" để làm đẹp hồ sơ nữa, mà đã chính thức trở thành một điều kiện bắt buộc nếu nhân sự muốn tham gia và tồn tại trong thị trường.

Sự thay đổi này đang tạo ra một cuộc sàng lọc tự nhiên và mạnh mẽ giữa các nhóm ngành nghề. Những công việc có tính chất lặp lại hoặc quy trình đóng như hành chính, nhập liệu, kiểm thử phần mềm thủ công và dịch vụ khách hàng cấp độ thấp đang dần bị thay thế bởi các hệ thống tự động hóa.

Đặc biệt, mảng dịch vụ thuê ngoài truyền thống tại Việt Nam đang đứng trước áp lực cạnh tranh sống còn khi AI có thể xử lý các tác vụ này với chi phí thấp và tốc độ vượt trội. Song song đó, các lĩnh vực đòi hỏi chất xám cao như Tài chính - Ngân hàng, Marketing hay Luật lại bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện. Ở đây, AI không trực tiếp loại bỏ các chuyên gia, nhưng 1 nhân sự biết vận hành AI linh hoạt hoàn toàn có thể đảm đương khối lượng và chất lượng công việc tương đương với 3 nhân sự làm việc theo phương thức thủ công trước đây.

Tuy nhiên, trong thách thức luôn tồn tại những cơ hội mới đầy hứa hẹn. Thị trường đang mở rộng cửa cho những vai trò chưa từng có tiền lệ như kỹ sư thiết kế tác nhân AI, chuyên gia quản trị dữ liệu sạch hay các vị trí bảo mật thông tin trong hệ thống AI tạo sinh.

Thay vì lo lắng về việc bị thay thế, đây là lúc chúng ta cần nhận ra rằng AI đang giải phóng con người khỏi những tác vụ đơn điệu để tập trung vào những giá trị sáng tạo và chiến lược cao hơn. Việc thích nghi nhanh chóng với tư duy giải quyết vấn đề bằng AI chính là chiếc chìa khóa để người lao động không chỉ giữ vững vị thế mà còn bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới này.

ThS. Ngô Hữu Thống chia sẻ với các bạn trẻ.

Tăng cơ hội cạnh tranh từ tư duy liên ngành

Chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, tư duy liên ngành không chỉ là một lợi thế mà sẽ trở thành "vũ khí" cạnh tranh sống còn của người trẻ trong kỷ nguyên mới. Khi AI có thể truy xuất và xử lý khối lượng kiến thức chuyên sâu của bất kỳ lĩnh vực nào chỉ trong vài giây, giá trị của con người không còn nằm ở việc học thuộc lòng hay thực hiện các tác vụ đơn lẻ trong một ngách hẹp.

Thay vào đó, sức mạnh thực sự nằm ở khả năng kết nối những điểm dữ liệu rời rạc giữa các lĩnh vực tưởng chừng không liên quan để tạo ra một giải pháp toàn diện. Nếu AI là một bộ xử lý cực mạnh ở "chiều dọc" chuyên môn, con người phải là người điều phối ở "chiều ngang", biết cách đem tư duy tâm lý học vào thiết kế công nghệ, hay ứng dụng sự thấu cảm xã hội để định hướng cho các thuật toán đạo đức.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ, nhu cầu về những nhân sự có khả năng kết nối tri thức đang lớn hơn bao giờ hết. Chúng ta không chỉ cần những lập trình viên thuần túy, mà cần những kỹ sư hiểu về kinh tế xanh để phát triển giải pháp môi trường, hay những người làm marketing có nền tảng về khoa học hành vi để tối ưu hóa AI trong việc thấu hiểu khách hàng.

Một người trẻ có khả năng đứng ở giao lộ của nhiều lĩnh vực khác nhau sẽ sở hữu tầm nhìn bao quát và khả năng sáng tạo mà AI khó lòng sao chép được. Chính vì vậy, việc mở rộng "biên giới" tri thức và học cách lồng ghép các kỹ năng sẽ giúp các bạn giữ vững thế chủ động, biến AI từ một đối thủ tiềm tàng thành một cộng sự đắc lực để hiện thực hóa những ý tưởng đột phá.

Trong khối ngành khoa học, công nghệ và kỹ thuật, thay vì chạy theo những xu hướng đại trà, người trẻ nên tập trung vào các chuyên môn hẹp nhưng có chiều sâu và tính ứng dụng bền vững. Những lĩnh vực như quản trị AI đang trở nên cần thiết hơn bao giờ hết khi các hệ thống trí tuệ nhân tạo thâm nhập sâu vào mọi ngõ ngách của đời sống, đòi hỏi những chuyên gia có khả năng kiểm soát đạo đức và ngăn chặn các rủi ro thuật toán.

Riêng đối với những bạn đang theo đuổi các ngành học được coi là truyền thống và lo sợ bị gạt ra khỏi guồng quay tương lai, chuyên gia cho rằng, không có ngành học nào thực sự lỗi thời, chỉ có tư duy làm nghề là chậm thích nghi.

Thay vì hoang mang, hãy kết hợp thế mạnh vốn có của ngành mình với sức mạnh của công nghệ hiện đại. Một sinh viên ngành nông nghiệp biết sử dụng dữ liệu để tối ưu hóa năng suất, hay một nhân sự ngành ngôn ngữ biết dùng AI để dịch thuật văn hóa sâu sắc, đều sẽ trở nên quý giá hơn bao giờ hết.

Châu Linh