Điều trị đái tháo đường quá tay, người cao tuổi dễ rơi vào hạ đường huyết

Người cao tuổi mắc đái tháo đường không phải một nhóm đồng nhất. Có người vẫn khỏe mạnh, minh mẫn, tự chăm sóc tốt; nhưng cũng có người mắc nhiều bệnh mạn tính, suy giảm nhận thức, hạn chế vận động hoặc dễ hạ đường huyết.

Theo thông tin từ Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai, trong 10 tháng năm 2025, đơn vị tiếp nhận hơn 200 bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi nhập viện cấp cứu vì hạ đường huyết. Trong đó, 130 bệnh nhân bị hạ đường huyết do điều trị quá mức cần thiết.

Vì vậy, điều trị ở nhóm tuổi này cần hướng tới sự an toàn, khả năng tự chăm sóc và chất lượng cuộc sống, thay vì chỉ tập trung đưa đường huyết xuống thấp.

Đường huyết xuống thấp do điều trị quá mức - Ảnh minh họa BVCC

TS.BS Nguyễn Quang Bảy, Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai đã đưa ra 10 lưu ý quan trọng khi điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi.

Thứ nhất, cần chủ động sàng lọc và đánh giá toàn diện. Đái tháo đường khá phổ biến ở người trên 65 tuổi, ước tính khoảng 20–25%. Bệnh thường đi kèm bệnh mạn tính, suy giảm khối lượng cơ, hạn chế vận động và các hội chứng lão khoa. Do đó, đánh giá không nên chỉ dựa vào chỉ số đường huyết.

Thứ hai, mục tiêu HbA1c phải được cá thể hóa. Không phải người cao tuổi nào cũng cần kiểm soát HbA1c ở cùng một mức. Với người khỏe mạnh, còn tốt về nhận thức và chức năng, HbA1c thường có thể hướng tới dưới 7,0–7,5% nếu đạt được mà không gây hạ đường huyết hoặc tạo gánh nặng điều trị quá mức.

Với người có nhiều bệnh đi kèm hoặc suy giảm chức năng, mục tiêu có thể dưới 8,0%. Ở người rất yếu, suy giảm chức năng hoặc nhận thức đáng kể, ưu tiên là tránh hạ đường huyết và tăng đường huyết gây triệu chứng. Khuyến cáo ADA 2026 cũng đưa ra cách tiếp cận tương tự.

Thứ ba, chú trọng dinh dưỡng và vận động phù hợp. Người cao tuổi cần bảo đảm đủ protein, thường ít nhất 0,8 g/kg/ngày, đồng thời duy trì hoạt động thể lực theo khả năng. Với người yếu hoặc có nguy cơ mất cơ, duy trì cơ lực, khả năng vận động và tự chăm sóc có thể quan trọng hơn mục tiêu giảm cân.

Thứ tư, càng nhiều thuốc càng cần rà soát và đơn giản hóa. Người cao tuổi có thể đồng thời sử dụng 5–10 loại thuốc. Đa thuốc làm tăng nguy cơ tương tác, tác dụng không mong muốn và sai sót khi dùng thuốc.

Cần định kỳ xem lại toàn bộ thuốc đang sử dụng, cân nhắc giảm liều, ngừng thuốc không còn cần thiết hoặc giảm số lần uống, tiêm. Với insulin, nên cân nhắc đơn giản hóa phác đồ khi gánh nặng điều trị vượt quá lợi ích.

Ảnh minh họa BSCC

Thứ năm, phải kiểm tra các thuốc có khả năng ảnh hưởng đường huyết. Một số thuốc có thể làm tăng hoặc hạ đường huyết. Corticoid có thể làm tăng đường huyết, trong khi một số thuốc khác có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt khi dùng cùng thuốc điều trị đái tháo đường.

Vì vậy, mỗi khi được kê thuốc mới, người bệnh cần thông báo đầy đủ các thuốc đang sử dụng, kể cả thuốc không kê đơn.

Thứ sáu, ưu tiên thuốc có nguy cơ hạ đường huyết thấp khi phù hợp. Hạ đường huyết ở người cao tuổi có thể dẫn tới té ngã, biến cố tim mạch, suy giảm nhận thức và nhiều biến cố nghiêm trọng.

Cần thận trọng khi sử dụng insulin và sulfonylurea; lựa chọn thuốc phải dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh. ADA cũng khuyến nghị ưu tiên các thuốc có nguy cơ hạ đường huyết thấp ở người có nguy cơ cao.

Thứ bảy, hạn chế phác đồ insulin quá phức tạp. Nhiều mũi tiêm mỗi ngày có thể vượt quá khả năng tự quản lý, nhất là khi người bệnh suy giảm nhận thức hoặc vận động. Đơn giản hóa phác đồ phù hợp với người bệnh và người chăm sóc có thể giảm gánh nặng điều trị và nguy cơ hạ đường huyết.

Cần thận trọng khi sử dụng insulin và sulfonylurea - Ảnh minh họa BVCC

Thứ tám, tận dụng công nghệ để tăng an toàn. Theo dõi đường huyết liên tục (CGM) có thể giúp phát hiện hạ đường huyết ở những người phù hợp. Các công cụ nhắc uống thuốc, theo dõi sức khỏe và hỗ trợ người chăm sóc cũng có thể cải thiện khả năng tuân thủ. ADA 2026 khuyến nghị CGM cho người cao tuổi mắc đái tháo đường type 1 và cân nhắc ở người mắc type 2 đang sử dụng insulin.

Thứ chín, không chỉ điều trị đường huyết. Cần đồng thời phát hiện và quản lý tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn, biến chứng thần kinh, loét và nhiễm trùng bàn chân, biến chứng mắt, suy giảm nhận thức, trầm cảm, loãng xương và nguy cơ té ngã.

Thứ mười, tính đến khả năng tài chính. Một phác đồ điều trị chỉ thực sự phù hợp khi người bệnh có thể duy trì lâu dài. Chi phí thuốc, xét nghiệm, thiết bị theo dõi đường huyết và tái khám cần được trao đổi với người bệnh và gia đình. Khi có các lựa chọn tương đương, nên cân nhắc phương án phù hợp khả năng chi trả để tránh gián đoạn điều trị.

"Ở người cao tuổi mắc đái tháo đường, mục tiêu điều trị không đơn thuần là đưa đường huyết xuống thấp nhất.

Cần cân bằng giữa kiểm soát đường huyết, nguy cơ hạ đường huyết, bệnh mắc kèm, khả năng tự chăm sóc, chất lượng cuộc sống và gánh nặng điều trị.

Khi xuất hiện hạ đường huyết tái diễn hoặc người bệnh gặp khó khăn trong sử dụng thuốc, phác đồ cần được đánh giá lại".

Mời quý độc giả theo dõi video: Giá ăn uống tăng vọt, thực khách thắt lưng buộc bụng, hàng quán lãi mỏng như dao cạo