Dinh dưỡng vi chất theo mùa giúp tăng cường miễn dịch, phòng chống bệnh tật
Vi chất dinh dưỡng trong thực phẩm là một trong những nhóm chất dinh dưỡng chính cần thiết cho cơ thể.
Lý do tại sao gọi là chất dinh dưỡng thiết yếu?
Thuật ngữ vi chất dinh dưỡng được sử dụng để mô tả vitamin, khoáng chất nói chung và các chất dinh dưỡng đa lượng nói riêng bao gồm protein, chất béo, carbohydrate.
Cơ thể cần chất dinh dưỡng vi chất ít hơn so với các chất dinh dưỡng đa lượng. Do đó, nó còn được gắn mác là vi lượng. Phần lớn vitamin và khoáng chất không tự sản xuất trong cơ thể mà phải được bổ sung từ thực phẩm. Đó là lý do tại sao chúng còn được được gọi là chất dinh dưỡng thiết yếu.
Vitamin là các hợp chất hữu cơ được tạo ra từ thực vật và động vật, có thể bị phá vỡ bởi nhiệt, axit hoặc không khí. Trái lại, khoáng chất là chất vô cơ, tồn tại trong đất hoặc nước và không thể bị phá vỡ. Khi ăn, cơ thể tiêu thụ các vitamin mà thực vật và động vật tạo ra hoặc các khoáng chất mà chúng hấp thụ.
Phần lớn vitamin và khoáng chất không tự sản xuất trong cơ thể mà phải được bổ sung từ thực phẩm. Ảnh minh họa
Hàm lượng vi chất dinh dưỡng trong mỗi loại thực phẩm không giống nhau, vì vậy, tốt nhất là nên ăn nhiều loại thực phẩm khác nhau để có đủ vitamin và khoáng chất. Bổ sung đầy đủ lượng của tất cả các vi chất dinh dưỡng rất cần thiết để có sức khỏe tối ưu, vì mỗi vitamin và khoáng chất có một vai trò cụ thể trong cơ thể. Vitamin và khoáng chất rất quan trọng cho sự tăng trưởng, chức năng miễn dịch, phát triển trí não và nhiều chức năng quan trọng khác. Tùy thuộc vào chức năng của chúng, một số vi chất dinh dưỡng cũng có vai trò ngăn ngừa và chống lại bệnh tật.
Cơ chế khoa học của vi chất theo mùa
Vi chất dinh dưỡng giữ vai trò xúc tác cốt lõi trong việc duy trì và kích hoạt cả hệ miễn dịch bẩm sinh lẫn miễn dịch thích ứng: Vitamin A và Kẽm duy trì tính toàn vẹn của lớp tế bào biểu mô niêm mạc hô hấp và tiêu hóa – tuyến phòng thủ đầu tiên ngăn mầm bệnh xâm nhập.
Vitamin C nâng cao hoạt tính thực bào của bạch cầu. Vitamin D kích thích sản sinh các peptide kháng khuẩn tự nhiên. Bổ sung vi chất cùng Probiotics giúp cân bằng vi sinh đường ruột.
Thực phẩm thu hoạch đúng mùa có hàm lượng vi chất tối ưu, tươi ngon, độ an toàn cao và chi phí phù hợp với đại đa số gia đình.
Đánh giá hiệu quả và nội dung can thiệp
Mùa xuân – hè (phòng bệnh tiêu hóa và sốt xuất huyết)
Tăng cường Vitamin C, Kẽm, Flavonoid (cam, bưởi, ổi, rau dền, cá biển) kết hợp bổ sung nước, điện giải và probiotics từ sữa chua. Bảo vệ niêm mạc ruột, củng cố sức đề kháng đường tiêu hóa, giảm nguy cơ mắc tiêu chảy cấp và rút ngắn thời gian phục hồi khi nhiễm bệnh.
Mùa thu – đông (phòng bệnh đường hô hấp)
Ưu tiên Vitamin A, D, Protein chất lượng cao (thịt gà, trứng, cá hồi, củ quả màu cam/vàng) và các gia vị chứa kháng sinh tự nhiên (tỏi, gừng, nghệ). Giữ ấm đường hô hấp, duy trì độ ẩm niêm mạc mũi - họng, làm giảm rõ rệt tần suất mắc cúm mùa và nhiễm trùng hô hấp ở trẻ em, người già.
Ưu tiên Vitamin A, D, Protein chất lượng cao (thịt gà, trứng, cá hồi, củ quả màu cam/vàng) và các gia vị chứa kháng sinh tự nhiên (tỏi, gừng, nghệ). Ảnh minh họa
Phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng
Tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm
Sử dụng bổ sung vi chất dinh dưỡng trên cơ sở ngắn hạn để củng cố phương pháp tiếp cận chế độ ăn ở những người thiếu hụt nghiêm trọng.
Đa dạng hóa bữa ăn
Việc bổ sung đầy đủ các loại thực phẩm từ nhiều nguồn gốc khác nhau giúp mang lại nhiều vi chất dinh dưỡng có giá trị cao. Tuy nhiên, đây cũng là giải pháp cho chi phí giá thành lớn, nguyên nhân là do các thực phẩm có giá trị sinh học cao thường đắt (ví dụ hải sản giàu iốt, kẽm, thịt đỏ giàu sắt) và người dân ở nông thôn, miền núi hoặc các vùng khó khăn ít có cơ hội tiếp cận thường xuyên.
Khuyến cáo của Bộ Y tế về phòng, chống thiếu vi chất dinh dưỡng
Sử dụng đa dạng, phối hợp nhiều loại thực phẩm cho bữa ăn hàng ngày; khuyến khích lựa chọn thực phẩm có tăng cường vi chất dinh dưỡng. Cho trẻ bú sớm, nuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu.
Bữa ăn của trẻ cần các thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng. Thêm mỡ hoặc dầu để tăng hấp thu Vitamin A, Vitamin D. Trẻ em trong độ tuổi uống Vitamin A 2 lần/ năm. Bà mẹ sau sinh trong vòng một tháng được uống một liều Vitamin A.
Trẻ từ 24 đến 60 tháng tuổi cần được uống thuốc tẩy giun 2 lần/ năm. Thực hiện vệ sinh ăn uống, vệ sinh môi trường phòng chống nhiễm giun. Phụ nữ tuổi sinh đẻ, phụ nữ có thai cần uống viên Sắt/axit folic hoặc viên đa vi chất theo hướng dẫn của bác sĩ.