Định hướng phục hồi, phát huy giá trị di tích Miếu-Đền Thủy thần xã Minh Châu

Minh Châu là xã đảo duy nhất của Thủ đô, nằm giữa bãi bồi sông Hồng - nơi hợp lưu của ba dòng sông lớn: Sông Hồng, sông Đà và sông Lô. Với vị thế đặc biệt này, đời sống cư dân nơi đây từ lâu gắn bó với tín ngưỡng thờ Thủy thần-một nét văn hóa tiêu biểu của cư dân vùng sông nước.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến phát biểu tại hội thảo. Ảnh: PV

Theo các tài liệu lịch sử và thư tịch Hán Nôm, khu vực từng tồn tại hệ thống các miếu thờ ba vị Thủy thần, song đến nay không còn dấu tích do biến động lịch sử và thiên tai, đặt ra yêu cầu cấp thiết về nghiên cứu, phục dựng di sản.

Tại hội thảo, nhiều tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa, chuyên gia đã tập trung làm rõ giá trị lịch sử, văn hóa và định hướng phát triển không gian di sản trong tương lai.

Tại Hội thảo, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến cho biết: Việc phục dựng Đền Thủy Thần hiện nay không chỉ đơn thuần là khôi phục một di tích, mà còn mang nhiều ý nghĩa quan trọng: khôi phục không gian văn hóa cốt lõi; tái tạo bản sắc tinh thần cộng đồng; đồng thời tạo nền tảng cho một hướng phát triển mới trong tương lai.

Đoàn Chủ tọa chủ trì Hội thảo. Ảnh: PV

Nếu được định hướng và triển khai đúng đắn, Minh Châu có tiềm năng trở thành một điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh đặc sắc của Hà Nội; đồng thời là không gian sinh thái, nghỉ dưỡng ven sông giàu bản sắc; hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa con người-văn hóa-thiên nhiên.

Trong định hướng đó, Đền Thủy Thần được xác định là hạt nhân, giữ vai trò “linh hồn” của không gian phát triển; đây cũng là yếu tố quan trọng tạo nên bản sắc riêng, góp phần định vị Minh Châu như một điểm nhấn đặc thù trong tổng thể Thủ đô.

“Phục dựng Đền Thủy Thần không chỉ là khôi phục một di tích, mà là khơi dậy một không gian văn hóa, và thực hiện một tầm nhìn lớn của Thủ đô: đưa những vùng đất đặc thù như Minh Châu trở thành những điểm sáng trong cấu trúc phát triển đa trung tâm của Hà Nội”- Bí thư đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu Đinh Tuấn Anh phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: PV

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng, xã Minh Châu cần định hướng xây dựng Công viên Đền Thủy Thần (hoặc Công viên Minh Châu), từng bước hình thành trung tâm du lịch văn hóa tâm linh- sinh thái.

Theo đó, địa phương cần khai thác hiệu quả lợi thế cả đường bộ và đặc biệt là đường thủy; đồng thời mở rộng liên kết với các điểm đặc trưng tiêu biểu trong không gian văn hóa Xứ Đoài, qua đó thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa một cách bài bản, bền vững.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Châu Đinh Tuấn Anh nhấn mạnh: UBND xã Minh Châu khẳng định quá trình phục hồi Khu di tích miếu-Đền Thủy Thần phải dựa trên nền tảng khoa học nghiêm cẩn và tuân thủ tuyệt đối pháp luật hiện hành.

Các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa, chuyên gia phát biểu tại hội thảo. Ảnh: PV

Bên cạnh yếu tố bảo tồn, nguyên tắc quy hoạch đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa không gian tâm linh truyền thống và cảnh quan sinh thái mở xung quanh. Kiến trúc công trình phải tích hợp các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng các tiêu chuẩn của du lịch xanh và du lịch bền vững.

Nhằm sớm đưa dự án vào triển khai thực tế, UBND xã Minh Châu đề xuất bốn nhóm giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trong đó, chính quyền xã chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý di tích danh thắng Hà Nội và các chuyên gia đầu ngành tiến hành khảo sát thực địa để chốt vị trí tọa độ phục dựng tại xóm Thượng.

Minh Châu kiến nghị sử dụng vốn ngân sách nhà nước làm vốn mồi để lập quy hoạch và giải phóng mặt bằng. Phần lớn kinh phí xây dựng sẽ được huy động từ nguồn vốn xã hội hóa, thông qua việc kêu gọi sự ủng hộ của các doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa, các nhà hảo tâm và đặc biệt là tầng lớp doanh nhân, trí thức là những người con quê hương Minh Châu đang sinh sống trên mọi miền đất nước.

Sau khi hoàn thành, công tác quản lý di tích sẽ được giao quyền tự chủ cho cộng đồng dân cư thông qua việc thành lập Ban quản lý di tích cấp thôn, xã.

Bên cạnh đó, Minh Châu sẽ ứng dụng công nghệ số hiện đại vào việc kể câu chuyện lịch sử miếu Thủy Thần. Đồng thời, triển khai các chiến dịch truyền thông đa phương tiện trên các nền tảng mạng xã hội nhằm lan tỏa hình ảnh xã đảo Minh Châu an bình, giàu bản sắc, định vị vững chắc thương hiệu du lịch văn hóa tâm linh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Ông Nguyễn Danh Ngọ phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: PV

Là người dân sinh ra và lớn lên tại Minh Châu, ông Nguyễn Danh Ngọ bày tỏ nguyện vọng chung của người dân địa phương là mong muốn khôi phục lại các công trình văn hóa tâm linh trên chính mảnh đất xưa, để có nơi thờ phụng và làm điểm tựa tinh thần cho cộng đồng cư dân...

Phát biểu kết luận tại Hội nghị, PGS.TS. Trần Đức Cường- Viện khoa học xã hội Việt Nam khẳng định việc bảo quản, tu bổ, phục hồi đền miếu trên địa bàn xã là nguyện vọng chính đáng của cán bộ và nhân dân xã Minh Châu. Điều này cũng phù hợp với đề xuất của các nhà khoa học, nhà quản lý văn hóa và hoạt động xã hội tham gia tại Hội thảo.

Ông nhấn mạnh, chủ trương trên hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết 80-NQ/TW và Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và chương trình hành động 08-CTr/ TU của Thành ủy Hà Nội xếp xã đảo Minh Châu cùng với một số địa điểm văn hóa khác trong nhóm khu văn hóa tâm linh-sinh thái-sáng tạo-tích hợp dịch vụ văn hóa, nghệ thuật trình diễn, phim trường và không gian trải nghiệm di sản của Thủ đô Hà Nội.

Đặc biệt, việc thực hiện tốt nhiệm vụ này sẽ góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch tại xã đảo Minh Châu, qua đó nâng cao đời sống của nhân dân trong xã.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Trần Đức Cường cũng nhấn mạnh trong việc phục hồi đền miếu và tu bổ các di tích ở Minh Châu, cần xây dựng thành một quy hoạch tổng thể về một khu di tích văn hóa và du lịch tuân theo những quy định về bảo tồn, tôn tạo, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử-và cảnh quan theo luật Di sản và theo sự hướng dẫn của Thành ủy và UBND Thành phố Hà Nội thông qua sự quản lý trực tiếp của Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố. Việc sắp xếp các nội thất trong đền, miếu cũng cần phù hợp với quan niệm dân gian.