Định mức nhân sự mới cho trường công lập nhằm tối ưu hóa đội ngũ

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương về dự thảo Thông tư quy định định mức số lượng người làm việc trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập và trường dự bị đại học.

Dự thảo này được xây dựng nhằm thay thế hai văn bản pháp lý quan trọng là Thông tư 19/2023/TT-BGDĐT và Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT.

Cô trò Trường THCS Thịnh Liệt, phường Hoàng Mai, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

Những tác động tích cực

Việc điều chỉnh định mức nhân sự lần này không chỉ dừng lại ở những con số mang tính kỹ thuật, mà còn giải quyết triệt để nhiều điểm nghẽn tồn tại nhiều năm qua. Đặc biệt, những điểm mới trong việc làm rõ chức danh, vai trò của đội ngũ nhân sự hỗ trợ giáo dục cùng hệ thống định mức số lượng người làm việc được dự báo sẽ tạo ra những tác động sâu sắc, mở ra cơ hội và cả những thách thức cho hệ thống giáo dục công lập.

Theo ông Nguyễn Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường THPT Hoài Đức A (Hoài Đức, Hà Nội), sau một thời gian các trường áp dụng Thông tư 19/2023/TT-BGDĐT và Thông tư 20/2023/TT-BGDĐT đã phát sinh không ít bất cập. Thực tế triển khai Chương trình GDPT 2018, yêu cầu dạy học hai buổi/ngày, việc sáp nhập trường lớp tạo ra các “siêu trường” có nhiều phân hiệu, hay xu hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ đã khiến định mức nhân sự cũ dần trở nên thiếu phù hợp.

Dự thảo Thông tư mới xuất hiện như một giải pháp tháo gỡ kịp thời. Một trong những bước tiến lớn của dự thảo là xác định cụ thể, chi tiết các vị trí việc làm thuộc nhóm nhân sự hỗ trợ giáo dục (nhân viên giáo vụ, thiết bị, thí nghiệm, thư viện, quản lý học sinh nội trú/bán trú, hỗ trợ giáo dục hòa nhập cho người khuyết tật). Việc luật hóa và quy định rõ chức danh này giúp nâng cao vị thế, sự công nhận xã hội đối với nhóm lao động thầm lặng nhưng đóng vai trò quan trọng trong vận hành nhà trường.

Trẻ tại Trường Mầm non Đống Đa, phường Đống Đa, Hà Nội. Ảnh: Đình Tuệ.

"Việc quy định cụ thể định mức nhân sự cho từng phân hiệu (thay vì chỉ tính trên trường chính) giúp các điểm trường lẻ, vùng sâu vùng xa không còn rơi vào cảnh thiếu hụt nhân lực quản lý và hỗ trợ. Khung định mức được điều chỉnh theo hướng cân bằng giữa tổng định mức tiết dạy và tỷ lệ giáo viên/lớp, tạo điều kiện cho các hiệu trưởng chủ động xây dựng phương án bố trí nhân sự phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương", ông Kiên nhận định.

Bà Trần Thị Huyền - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Hải Quang (Hải Quang, Ninh Bình) cho hay, trước đây, do thiếu định mức hoặc quy định chưa rõ ràng đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục, nhiều giáo viên phải kiêm nhiệm các công việc ngoài chuyên môn như phụ trách thư viện, quản lý thiết bị, làm công tác giáo vụ hay quản lý học sinh bán trú. Việc xác định rõ vị trí và bố trí đủ định mức nhân sự hỗ trợ sẽ trả lại thời gian, tâm trí cho người thầy tập trung nâng cao chất lượng giảng dạy.

Bên cạnh đó, việc xác định số lượng người làm việc dựa trên quy mô lớp, số lượng phân hiệu và đặc thù vùng miền giúp cơ quan quản lý nhà nước dễ dàng kiểm soát, phê duyệt biên chế minh bạch, tránh tình trạng “vừa thừa vừa thiếu” nhân sự cục bộ ở các địa phương.

Từ thực tiễn quản lý, bà Nguyễn Thị Hương - Hiệu trưởng Trường Mầm non La Phù (An Khánh, Hà Nội) cho biết, lực lượng nhân sự hỗ trợ giáo dục được bố trí bài bản sẽ trực tiếp cải thiện chất lượng môi trường học đường. Tác động này thấy rõ nhất ở cấp mầm non, tiểu học và các trường nội trú/bán trú - nơi yếu tố chăm sóc, an toàn và hỗ trợ kỹ năng hòa nhập đóng vai trò quyết định đến sự phát triển của trẻ.

Cô trò Trường Tiểu học Yên Nghĩa (Yên Nghĩa, Hà Nội) chào năm học mới 2026-2027. Ảnh: Đình Tuệ.

Những thách thức phải đối mặt

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS.TS Trần Thị Minh Hằng đến từ Học viện Quản lý giáo dục cho rằng, ngoài các tác động tích cực, việc làm rõ và có thể tăng định mức ở một số vị trí nhân sự hỗ trợ đòi hỏi nguồn kinh phí trả lương, đóng bảo hiểm lớn hơn. Trong bối cảnh nhiều địa phương đang thực hiện tinh giản 10% biên chế hưởng lương từ ngân sách Nhà nước, việc bổ sung thêm nhân sự hỗ trợ giáo dục sẽ tạo ra áp lực không nhỏ cho HĐND và UBND các tỉnh/thành phố.

Thực tế hiện nay cho thấy, chế độ đãi ngộ đối với nhân viên trường học (kế toán, y tế, văn thư, thiết bị...) còn tương đối thấp, khó thu hút và giữ chân nhân sự có trình độ. Do đó, dù Thông tư mới “mở đường” cho phép bố trí đủ số lượng, nhưng liệu các trường có tuyển dụng đủ nhân sự đáp ứng tiêu chuẩn hay không vẫn là một câu hỏi ngỏ.

Đặc biệt, việc tinh chỉnh định mức giáo viên/lớp hoặc định mức tiết dạy cần sự tính toán cực kỳ sát sao. Nếu không khảo sát kỹ lưỡng thực tế vùng miền, sự thay đổi này có thể vô tình làm tăng số giờ lên lớp hoặc số lớp phụ trách của giáo viên ở những vùng đang thiếu nguồn tuyển.

"Nhiều trường học hiện đang giao khoán các vị trí hỗ trợ giáo dục dưới dạng hợp đồng ngắn hạn. Khi quy định mới đi vào hiệu lực, việc rà soát, tuyển dụng, chuyển xếp lương cho lực lượng này đòi hỏi quy trình chuyển tiếp chặt chẽ, minh bạch để tránh khiếu nại, xáo trộn tâm lý người lao động", PGS.TS Trần Thị Minh Hằng nhấn mạnh thêm.

Theo vị chuyên gia, để dự thảo Thông tư mới khi ban hành thực sự phát huy hiệu quả và tạo đà cho đổi mới giáo dục, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp. Bộ GD&ĐT cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính để thống nhất cơ chế giao biên chế, đảm bảo quỹ lương cho các vị trí việc làm mới được xác định.

Các địa phương cần căn cứ vào khung quy định của Thông tư để chủ động điều tiết chỉ tiêu biên chế giữa các trường, khuyến khích các cơ sở giáo dục có điều kiện đẩy mạnh tự chủ tài chính để chủ động ký hợp đồng lao động đối với nhóm nhân sự hỗ trợ. Cần sớm có những điều chỉnh về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ đãi ngộ cho đội ngũ nhân sự hỗ trợ giáo dục để họ yên tâm công tác.