Định vị bản sắc từ vật liệu gạch, ngói

Ấn tượng từ công trình thô mộc

Tại xã Đông Anh, TP Hà Nội, công trình kiến trúc độc đáo Không gian Ngói (Ngói Space) thu hút sự chú ý của giới chuyên môn lẫn cộng đồng.

Công trình Ngói Space tạo nên một không gian mở, thích ứng linh hoạt với khí hậu.

Được tạo nên từ 20.000 viên ngói, công trình không chỉ sử dụng ngói để dựng tường và vách ngăn, mà còn kết hợp với thép và bê tông tạo nên một diện mạo vừa quen thuộc, vừa mới mẻ.

Điểm đặc biệt của Ngói Space nằm ở cấu trúc hai lớp tường bao, giúp công trình thích ứng linh hoạt với khí hậu. Không gian bên trong được tổ chức theo nhiều lớp liên hoàn, lớp trong là khoảng không gian, tiếp theo là lớp kính, đến hành lang, rồi lớp màng ngói kết hợp thép bên ngoài.

Lớp ngói, thép này như "họng hút gió", dẫn luồng khí từ phía đông sang phía tây, tạo đối lưu tự nhiên, giữ cho không gian bên trong luôn thoáng mát, dễ chịu.

Chị Nguyễn Thị Thu Thủy, chủ công trình chia sẻ, ngôi nhà mang tính cộng đồng rất lớn, có thể nhìn xuyên từ không gian này sang không gian khác. Trời lạnh, không gian bên trong lớp kính có nhiệt độ cao, cảm giác ấm áp. Vào mùa hè, chúng tôi lại ra lớp bên ngoài, tận hưởng và hòa cùng thiên nhiên.

Là người hoài cổ, sống ở ngoại thành Hà Nội, ông Nguyễn Văn Kính vẫn luôn tâm đắc với công trình Nhà hang gạch có diện tích hơn 200m2, được tạo nên bởi hai lớp tường gạch nung chạy khép kín, xen giữa là các mảng cây xanh, rau củ…

Hai lớp tường lồng vào nhau có chức năng như bộ lọc nhằm triệt tiêu những yếu tố bất lợi từ môi trường bên ngoài (nắng nóng, khói bụi, tiếng ồn) và đưa thiên nhiên (ánh sáng, mưa, gió) vào những nơi cần thiết bên trong.

"Công trình để thô mộc, không trát vữa, lăn sơn. Càng lâu, lớp ngoài của ngôi nhà càng bị rêu phong, cây dương xỉ bám... Đó chính là điều tôi thích ở công trình này", ông Kính chia sẻ.

Những công trình thô mộc giúp công trình thích ứng linh hoạt với khí hậu.

Nới rộng biên cho kiến trúc

TS Nguyễn Thùy Dương, giảng viên trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp cho rằng, trong kiến trúc Việt Nam, vật liệu truyền thống như gạch, ngói được sử dụng phổ biến, từ đền, chùa đến các công trình nhà ở.

Những vật liệu truyền thống này kết hợp với vật liệu hiện đại tạo nên một môi trường mới, sức sống mới, mang lại cảm giác thân thuộc, gần gũi, từ màu sắc đến chất liệu…

Là một người đưa vật liệu truyền thống, thô mộc vào các công trình hiện đại, KTS Đoàn Thanh Hà, Văn phòng H&P Architects cho biết, vật liệu truyền thống là một trong những biểu hiện đặc thù của tự nhiên và văn hóa địa phương trong kiến trúc.

"Kiến trúc chính là kiến tạo cấu trúc theo cách tự nhiên, vì thế, tôi sử dụng những vật liệu này để dựng nên những hình thể nhân tạo, tổ chức không gian thiết yếu cho con người với những hình thể hữu cơ, sống động", KTS Hà chia sẻ.

Theo KTS Hà, những vật liệu như đất, đá, tre, gỗ… được sử dụng theo cách đổi mới, nhằm nới rộng biên cho kiến trúc và tạo nên diện mạo đặc trưng cho công trình.

KTS Đoàn Thanh Hà nhấn mạnh, để tiếp cận kiến trúc theo hướng bền vững, cần có sự tích hợp giữa tính toàn cầu và tính bản địa để tạo sự cân bằng ổn định trong bối cảnh hiện nay. Không chỉ đáp ứng các yêu cầu mang tính vật chất kỹ thuật, kiến trúc còn phải phát huy được đặc trưng của địa điểm và văn hóa địa phương, tạo sự bền vững về mặt tinh thần cho con người - chủ thể của kiến trúc.

Kiến trúc thuận theo tự nhiên sẽ giúp con người chung sống lâu dài với những yếu tố bất lợi, giảm thiểu nguy cơ và thiệt hại do thiên tai, đồng thời tiết kiệm chi phí xây dựng và vận hành.

Phối cảnh công trình Ashui house tại Hà Nội.

Cần cải tiến độ bền, chống thấm

KTS Mai Hồng Phong, Công ty TNHH Đầu tư Kiến trúc và Nội thất D+ Design cũng cho rằng, trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, việc tái sử dụng và sáng tạo với vật liệu truyền thống là cách để thiết lập sự cân bằng giữa hiện đại và bản sắc.

Những chất liệu như gạch, ngói, tre, mây không chỉ tạo nên tính thân thiện và khả năng "thở" tự nhiên cho không gian, mà còn khơi gợi cảm xúc gần gũi, nhân văn - điều mà nhiều vật liệu công nghiệp hiện đại khó có thể thay thế.

Theo KTS Phong, việc phát triển vật liệu truyền thống trong kiến trúc hiện nay cần một cách tiếp cận vừa sáng tạo vừa khoa học. Những chất liệu vốn quen thuộc cần được nghiên cứu và cải tiến về độ bền, khả năng chống thấm, chống mối mọt, đồng thời vẫn giữ được vẻ đẹp tự nhiên.

Song song với đó, sự kết hợp giữa vật liệu truyền thống và vật liệu công nghiệp như thép, kính, bê tông sẽ tạo nên công trình vừa an toàn, tiện nghi, vừa mang tính thẩm mỹ mới mẻ. Đây là cách dung hòa giữa hiện đại và truyền thống, giúp kiến trúc không bị rơi vào sự đơn điệu của vật liệu công nghiệp.

Một yếu tố quan trọng khác là tính bền vững. Việc khai thác nguồn nguyên liệu tại chỗ, giảm chi phí vận chuyển, cùng với khả năng tái chế và tiết kiệm năng lượng trong sản xuất sẽ giúp vật liệu truyền thống trở thành lựa chọn thân thiện với môi trường.

Cuối cùng, sự sáng tạo trong thiết kế chính là chìa khóa. Khi được khai thác tinh tế, gạch, ngói… không chỉ là vật liệu xây dựng, mà còn trở thành ngôn ngữ nghệ thuật, góp phần tạo nên những công trình nhân văn, gần gũi và bền vững với thời gian.

Tiến Hào

Tâm Vũ