Đồ ăn đặt trực tuyến: Tiện lợi nhưng phải an toàn

Minh bạch nơi bán, rõ nguồn món ăn

Hoạt động giao nhận thực phẩm trực tuyến ngày càng phổ biến, đặt ra yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Ảnh: Mai Khôi

Cách thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng thực phẩm đang thay đổi nhanh. Bên cạnh nhà hàng, cửa hàng truyền thống, ngày càng nhiều cơ sở bán thực phẩm qua nền tảng số, kinh doanh tại nhà và giao đồ ăn trực tuyến. Một đơn hàng có thể hoàn tất trong vài phút, nhưng người mua không dễ biết gian hàng trên ứng dụng thuộc cơ sở nào, chế biến ở đâu và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm ra sao.

Trong bối cảnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật ATTP (sửa đổi), nhằm khắc phục những bất cập sau 15 năm thực hiện Luật ATTP năm 2010, đồng thời bổ sung quy định phù hợp với phương thức sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng mới. Đáng chú ý, Điều 42 của dự thảo dành quy định riêng về điều kiện bảo đảm ATTP đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến.

Theo dự thảo, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ khi giao đồ ăn trực tuyến phải đáp ứng điều kiện ATTP tương ứng với loại hình kinh doanh. Đồng thời, các cơ sở phải công khai trên nền tảng những thông tin như địa điểm, tên chủ cơ sở, tên cơ sở, loại hình và thực phẩm kinh doanh, giấy tờ đăng ký kinh doanh với trường hợp thuộc diện phải đăng ký, cùng hình ảnh biển hiệu hoặc mặt trước địa điểm kinh doanh.

Quy định này hướng tới một yêu cầu tưởng đơn giản nhưng quan trọng: Người mua phải biết mình đang mua thực phẩm của ai và món ăn được chế biến ở đâu.

Chị Nguyễn Thị Hương, chủ một cơ sở bán đồ ăn trên phố Nguyễn Khang, phường Yên Hòa, Hà Nội, cho biết khi đăng ký bán hàng trên ứng dụng, cơ sở thường phải cung cấp tên, số điện thoại, địa chỉ và một số giấy tờ liên quan. Tuy nhiên, yêu cầu cụ thể còn phụ thuộc từng nền tảng và loại hình kinh doanh.

Ở góc độ người tiêu dùng, anh Trần Minh Đức, trú tại Hoàng Cầu, phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội, cho biết khi đặt đồ ăn, người mua thường quan tâm hình ảnh món ăn, giá, đánh giá và thời gian giao hàng. Nếu ứng dụng hiển thị rõ địa chỉ, hình ảnh biển hiệu và giấy tờ của cơ sở, người tiêu dùng sẽ có thêm căn cứ để biết mình mua hàng của ai và tìm đúng nơi phản ánh khi xảy ra vấn đề.

Như vậy, từ người bán đến người mua, yêu cầu minh bạch đều có tác động trực tiếp. Tuy nhiên, công khai thông tin chỉ là bước đầu, bởi một món ăn vẫn phải trải qua nhiều công đoạn trước khi đến tay người tiêu dùng.

PGS. TS Nguyễn Thị Thanh Thủy, Trưởng Bộ môn Quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm, Khoa Công nghệ Thực phẩm, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng nguy cơ mất ATTP cần được kiểm soát xuyên suốt từ nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến vận chuyển. Chỉ một khâu không bảo đảm cũng có thể làm mất hiệu quả kiểm soát của các khâu trước.

Theo bà Thủy, nguyên liệu không rõ nguồn gốc, nước hoặc dụng cụ không bảo đảm vệ sinh, thực phẩm chưa được nấu chín đầy đủ, nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và thức ăn chín đều có thể đưa tác nhân gây bệnh vào món ăn.

Ngay cả thực phẩm đã nấu chín cũng có thể bị tái nhiễm khi chia suất, đóng gói qua bao bì, dụng cụ, bề mặt tiếp xúc hoặc bàn tay không sạch. Vì vậy, nấu chín phải đi cùng phòng ngừa tái nhiễm sau chế biến.

Trong quá trình vận chuyển, thời gian giao kéo dài, túi đựng không sạch, hộp rò rỉ hoặc nhiệt độ không phù hợp có thể khiến thức ăn nhiễm bẩn, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và sinh độc tố. Với thực phẩm dễ hỏng, cần tính cả thời gian chờ sau chế biến và trước khi ăn, không chỉ thời gian giao hàng. Món cần giữ nóng hoặc giữ lạnh phải được duy trì ở nhiệt độ phù hợp trong suốt quá trình chờ và vận chuyển.

Không để minh bạch chỉ dừng ở giấy tờ

Từ thực tế trên có thể thấy, điểm nghẽn không chỉ nằm ở việc người mua chưa biết rõ người bán, mà còn ở cách thông tin được công khai trên môi trường mạng và gắn với điều kiện ATTP thực tế.

TS Nguyễn Ngọc Quyên, Trưởng Bộ môn Luật cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Trường Đại học Luật Hà Nội, cho rằng công khai thông tin về chủ thể kinh doanh, địa điểm và giấy tờ pháp lý rất quan trọng trong giao dịch trực tuyến, bởi người mua thường có ít thông tin hơn người bán.

Theo chuyên gia, quy định có thể làm rõ địa chỉ thực tế nơi chế biến và giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP đối với những cơ sở thuộc diện phải có giấy tờ này. Tuy nhiên, yêu cầu minh bạch cũng phải gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhất là với hộ gia đình, cá nhân kinh doanh tại nhà.

Một vấn đề khác là trách nhiệm của nền tảng. Theo dự thảo, chủ quản nền tảng thương mại điện tử có thực hiện giao đồ ăn trực tuyến phải thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh của người giao hàng và người tiêu dùng về dấu hiệu thực phẩm không bảo đảm ATTP.

Theo TS Nguyễn Ngọc Quyên, cần làm rõ bước xử lý sau khi tiếp nhận phản ánh, như xác minh thông tin, cảnh báo người dùng hoặc tạm ngừng hiển thị cơ sở khi có căn cứ về nguy cơ mất ATTP.

Đây cũng là điểm cần tiếp tục hoàn thiện để chính sách không dừng ở yêu cầu “công khai” mà hình thành cơ chế kiểm soát thực chất. Một cơ sở có thể có đầy đủ thông tin trên ứng dụng, nhưng nếu nguyên liệu, chế biến, đóng gói và vận chuyển không bảo đảm thì nguy cơ đối với người tiêu dùng vẫn còn.

Vì vậy, cùng với hoàn thiện quy định về thông tin, cần xác định rõ trách nhiệm của từng mắt xích; tăng cường kiểm tra, hậu kiểm đối với cơ sở có nguy cơ; đồng thời xây dựng cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh rõ ràng. Với người bán, yêu cầu quan trọng vẫn là duy trì điều kiện ATTP trong thực tế, không chỉ hoàn thiện hồ sơ trên nền tảng. Với người tiêu dùng, thông tin về cơ sở sẽ là thêm một căn cứ để lựa chọn và phản ánh khi phát hiện vấn đề.

Giao đồ ăn trực tuyến mang lại sự tiện lợi và mở thêm cơ hội kinh doanh cho nhiều cơ sở. Điều cần thiết lúc này không phải hạn chế phương thức kinh doanh mới, mà là tạo ra một chuỗi trách nhiệm rõ ràng phía sau mỗi đơn hàng: ai bán, bán ở đâu, thực phẩm được kiểm soát thế nào và khi có vấn đề thì phản ánh, truy xuất ở đâu.

Khi những câu hỏi ấy có câu trả lời rõ ràng, sự tiện lợi của một cú “đặt món” mới thực sự đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm.