Đo khí thải ô tô 'đạp hết chân ga': Chỉ ký cam kết trong trường hợp đặc biệt

Từ ngày 1/3, việc kiểm tra khí thải ô tô chính thức thực hiện theo QCVN 85:2025/BNNMT và lộ trình tại Quyết định 43/2025 của Thủ tướng Chính phủ. Những ngày đầu triển khai, người dân phản ánh một số chủ xe phải ký biên bản cam kết trước khi đo khí thải, đặc biệt với xe sử dụng động cơ diesel.

Vì sao yêu cầu ký cam kết?

Ông Nguyễn Tô An, Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam giải thích về vấn đề trên như sau: Quy chuẩn mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng đối với Hà Nội, TPHCM. Quy trình đo được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ (cháy do nén hay cháy cưỡng bức).

Ảnh minh họa: TK.

Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải phải thực hiện theo “chu trình gia tốc tự do”, nghĩa là đăng kiểm viên đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm kết quả đo đúng quy định.

Tuy nhiên trong thực tế, nhiều xe đã qua sử dụng, không được bảo dưỡng đúng khuyến cáo, thậm chí bộ điều tốc (bộ phận có chức năng khống chế vòng quay tối đa) bị lỗi hoặc hư hỏng. Khi đó, vòng quay thực tế của động cơ có thể vượt quá giá trị thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ hỏng hóc như gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh…

“Việc yêu cầu ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời, áp dụng duy nhất với trường hợp nghi ngờ số vòng quay thực tế có thể vượt quá giới hạn thiết kế, trong khi cơ sở đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu đối chiếu từ nhà sản xuất”, ông An nhấn mạnh.

Trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra các điều kiện kỹ thuật như mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu tối thiểu 60°C, không có tiếng gõ lạ, không tắc nghẽn hay hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát… Nếu phát hiện bất thường, việc đo sẽ dừng lại để chủ xe đưa phương tiện đi bảo dưỡng.

Trường hợp kim vòng tua máy chạm “vùng đỏ” – vùng cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất hiển thị trên bảng đồng hồ - sẽ được xử lý theo 3 tình huống cụ thể.

Nếu đăng kiểm viên xác định không vượt quá vòng quay tối đa theo thiết kế thì vẫn tiến hành đo.

Nếu chưa có căn cứ xác định giới hạn thiết kế, đăng kiểm viên phải giải thích rõ để chủ xe đưa phương tiện đi kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Khi chủ xe vẫn đề nghị kiểm định, đăng kiểm viên mới yêu cầu ký cam kết.

Nếu có căn cứ cho thấy vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, cơ sở đăng kiểm sẽ từ chối đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.

“Việc ký cam kết chỉ dùng cho đúng trường hợp nêu trên. Cơ sở nào yêu cầu ký ngoài phạm vi này hoặc không giải thích rõ lý do là thực hiện sai hướng dẫn của Cục”, ông An khẳng định.

Làm rõ khái niệm “vòng quay tối đa”

Theo Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam, vòng quay tối đa là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định, nhằm bảo đảm động cơ hoạt động an toàn. Bộ điều tốc có nhiệm vụ giữ số vòng quay không vượt quá ngưỡng này.

Trong khi đó, phần lớn xe lắp động cơ diesel đều có đồng hồ báo vòng tua với “vùng đỏ” để cảnh báo người lái không vận hành ở ngưỡng nguy hiểm. Tuy nhiên, nhiều chủ xe chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo dưỡng bộ điều tốc hoặc sửa chữa tại các cơ sở không chính hãng, dẫn đến nguy cơ sai lệch thông số kỹ thuật.

Hiện nay, cơ sở dữ liệu của các trung tâm đăng kiểm chưa đầy đủ thông tin về vòng quay tối đa theo thiết kế của từng mẫu xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam đang phối hợp các nhà sản xuất để thu thập, bổ sung dữ liệu này. Khi hoàn thiện, việc yêu cầu ký cam kết sẽ không còn cần thiết.

Ông An thông tin thêm, mục tiêu của quy định mới không chỉ là siết chặt quản lý khí thải mà còn bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện.

Việc bảo dưỡng định kỳ và kiểm soát đúng vòng quay tối đa sẽ giúp tăng tuổi thọ động cơ, giảm phát thải ra môi trường, hạn chế các trường hợp không đạt kiểm định và các hư hỏng phát sinh trong quá trình sử dụng.

Trong bối cảnh áp dụng quy chuẩn khí thải mới trên toàn quốc, Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn thống nhất để bảo đảm việc triển khai minh bạch, đúng quy định, tạo thuận lợi tối đa cho người dân.

Vũ Điệp