Đo lường sự đóng góp của văn hóa phải 'nói bằng con số', chứng minh bằng giá trị

Chiều 17-9, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Dự buổi làm việc có các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm; Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh; Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Dương Trung Ý; và lãnh đạo bộ, ngành liên quan.

Đại biểu thành phố Hà Nội tham dự có Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà.

Quang cảnh buổi làm việc. Ảnh: PN

Văn hóa vừa là nền tảng, vừa là khu vực tạo ra giá trị

Phát biểu tại buổi làm việc, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết cho biết, trong thời gian dài, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển. Điều đó hoàn toàn đúng và phải tiếp tục khẳng định. Nhưng trong giai đoạn mới, dừng ở đó là chưa đủ.

Theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã giao những chỉ tiêu cụ thể: Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa phải đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia; đến năm 2045, đóng góp khoảng 9% GDP.

Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển đất nước cũng yêu cầu văn hóa Việt Nam phải trở thành lợi thế trong hoạt động kinh tế, xã hội và đối ngoại.

Từ cách tiếp cận đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là Nhà nước đầu tư bao nhiêu cho văn hóa, mà phải nghiên cứu, tính toán được văn hóa tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế và xã hội.

Không chỉ đếm số lượng thiết chế, hoạt động văn hóa, mà phải tính được giá trị gia tăng của các hoạt động văn hóa đóng góp vào tăng trưởng 2 con số. Phải nhìn văn hóa vừa là nền tảng, vừa là một khu vực tạo ra giá trị, là động lực trực tiếp của tăng trưởng mới.

Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đề nghị lấy chuỗi chuyển hóa làm hệ quy chiếu chung. Trong đó, tài nguyên văn hóa thành tài sản; tài sản thành sản phẩm; sản phẩm phải thành thị trường; thị trường sẽ tạo ra giá trị kinh tế, sức mạnh và tầm ảnh hưởng của đất nước.

Vì vậy, khi đã đặt ra mục tiêu đóng góp 7% và 9% GDP, các lĩnh vực văn hóa không thể chỉ nói chung chung mà phải “nói bằng con số”, đồng thời chứng minh bằng thực lực, khả năng và sự phát triển cụ thể của từng lĩnh vực để đóng góp vào tăng trưởng.

Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết phát biểu tại buổi làm việc. Ảnh: PN

Đồng chí Trịnh Văn Quyết cũng lưu ý, phát triển văn hóa không thể chỉ dừng ở bảo tồn mà phải phát huy các giá trị văn hóa, biến những giá trị đó thành nguồn lực và giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Khi tạo ra giá trị kinh tế, nguồn lực đó sẽ quay trở lại góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa, đồng thời phát triển các ngành công nghiệp văn hóa tương xứng với tiềm năng và lan tỏa các giá trị Việt Nam ra thế giới.

Bên cạnh đó, cần xây dựng một bức tranh có cơ sở khoa học, có số liệu thống nhất, liên thông về quy mô nguồn lực văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; đóng góp vào GDP, GRDP, giá trị gia tăng, việc làm, thu nhập, ngân sách, xuất khẩu, thu hút đầu tư, bao gồm cả đóng góp trực tiếp, gián tiếp và tác động lan tỏa.

“Đo lường mới quản trị được, lượng hóa được mới xác định được ưu tiên và phân bổ đúng nguồn lực, đúng chỗ”, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương nói, đồng thời đặt vấn đề: “Đề nghị không nói văn hóa đóng góp lớn, mà trả lời: Đóng góp bao nhiêu, ở đâu và bằng cơ chế nào?”.

Ngoài ra, vấn đề cần làm rõ là lĩnh vực nào Việt Nam có lợi thế cạnh tranh thực sự, có thị trường, có khả năng ứng dụng công nghệ, mở rộng quy mô và vươn ra thế giới; lĩnh vực nào cần cơ chế đột phá; sản phẩm, dịch vụ nào có thể trở thành thương hiệu quốc gia ngay trong nhiệm kỳ này…

Trên cơ sở đó, đồng chí Trịnh Văn Quyết đề nghị các đại biểu tập trung trả lời những câu hỏi cốt lõi: Văn hóa hiện đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng và đến năm 2030 có thể đóng góp thêm bao nhiêu. Lĩnh vực, sản phẩm nào có thể tạo động lực tăng trưởng mới và trở thành thương hiệu quốc gia. Đâu là điểm nghẽn lớn nhất, cần ưu tiên tháo gỡ bằng cơ chế nào; huy động nguồn lực Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội ra sao.

Đồng thời tổ chức hệ thống dữ liệu, đo lường và truyền thông như thế nào để đóng góp của văn hóa được tính vào chỉ tiêu, lộ trình, kế hoạch và thể hiện bằng những sản phẩm cụ thể.

Chuyển sức mạnh văn hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia

Theo báo cáo tại buổi làm việc, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã cụ thể hóa rõ hơn vai trò của văn hóa trong mô hình phát triển mới… Đây là bước cụ thể hóa quan trọng, từ xác định vị trí, vai trò của văn hóa sang đặt ra các mục tiêu, nguồn lực và công cụ đo lường để tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá kết quả.

Các đại biểu tại buổi làm việc. Ảnh: PN

Trên thực tế, một số lĩnh vực văn hóa đã hình thành thị trường, tạo doanh thu và thu hút nguồn lực xã hội.

Giai đoạn 2024-2025 và 5 tháng đầu năm 2026, các ngành công nghiệp văn hóa ước đóng góp khoảng 4,8-5,2% GDP, tốc độ tăng trưởng khoảng 7-8%/năm. Sáu lĩnh vực gồm điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, trò chơi điện tử, du lịch văn hóa, quảng cáo và thủ công mỹ nghệ chiếm trên 70% tổng doanh thu các ngành công nghiệp văn hóa.

Riêng 6 tháng đầu năm 2026, tổng sản phẩm trong nước theo giá hiện hành về dịch vụ nghệ thuật, vui chơi, giải trí ước đạt 42.870 tỷ đồng.

Một số lĩnh vực cho thấy rõ khả năng tạo giá trị kinh tế. Năm 2025, doanh thu toàn thị trường điện ảnh gần 5.600 tỷ đồng; khoảng 80-90% phim truyện được sản xuất từ nguồn vốn xã hội hóa của doanh nghiệp tư nhân.

Du lịch văn hóa duy trì mức tăng trưởng 6-8% trong giai đoạn 2024-2025, trong khi du lịch văn hóa hiện đóng góp khoảng 20% tổng doanh thu toàn ngành du lịch.

Sáu tháng đầu năm 2026, tổng thu từ khách du lịch ước đạt 569 nghìn tỷ đồng, trong đó du lịch văn hóa ước chiếm khoảng 20%.

Kim ngạch xuất khẩu thủ công mỹ nghệ năm 2025 đạt khoảng 2,5 tỷ USD, bảo đảm sinh kế cho lao động tại hơn 5.400 làng nghề truyền thống trên toàn quốc.

Tại các địa phương, nhiều giá trị về di sản, cảnh quan, lễ hội, nghệ thuật, làng nghề, ẩm thực từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm du lịch, dịch vụ và không gian sáng tạo.

Hà Nội là một trong những địa phương khai thác hệ thống di tích, di sản, làng nghề và không gian sáng tạo để phát triển du lịch văn hóa, trải nghiệm. Năm 2025, Hà Nội đón trên 33,7 triệu lượt khách, tổng thu từ khách du lịch ước đạt trên 134,46 nghìn tỷ đồng. 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đón 18,01 triệu lượt khách, tổng thu ước đạt 74,23 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, một số hạn chế và điểm nghẽn cũng được chỉ rõ. Cụ thể, nhận thức về phát huy vai trò của văn hóa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và việc cụ thể hóa thành cơ chế, chính sách còn có mặt chưa đầy đủ, đồng bộ.

Hệ thống thống kê, dữ liệu và phương pháp đo lường chưa đáp ứng yêu cầu lượng hóa đầy đủ, chính xác đóng góp của văn hóa đối với tăng trưởng kinh tế. Thị trường, doanh nghiệp và chuỗi giá trị văn hóa phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ và năng lực quản trị chưa đáp ứng yêu cầu phát triển…