Đô thị hóa gắn với nâng cao chất lượng sống

Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ đô thị hóa toàn tỉnh đạt trên 55%.

Hướng tới những đô thị có chất lượng

Theo Đề án số 19-ĐA/TU ngày 11/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển đô thị và hạ tầng thiết yếu tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh hiện có 23 đô thị; tỷ lệ đô thị hóa đạt 31,28% nếu tính theo dân số nội thị và 48,26% nếu tính theo dân số toàn đô thị. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa toàn tỉnh đạt trên 55%; hình thành 31 phường, trong đó có 16 phường được nâng loại đô thị từ các xã sau hợp nhất.

Đề án số 19 đặt ra những mục tiêu cụ thể về chất lượng đô thị đến năm 2030. Theo đó, tối thiểu 15% khu đô thị, khu nhà ở đạt tiêu chí đô thị thông minh; ít nhất 3 khu đô thị đạt tiêu chí khu đô thị công nghệ; trên 60% tuyến phố đạt chuẩn văn minh đô thị; đồng thời đầu tư xây dựng từ 3 đến 5 công viên, quảng trường mới cấp đô thị.

Cùng với đó, tỉnh xác định ưu tiên phát triển hệ thống giao thông, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, không gian công cộng và các công trình hạ tầng thiết yếu. Đây là những yếu tố trực tiếp tạo nên chất lượng và sức sống của đô thị, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng địa giới hoặc gia tăng tỷ lệ đô thị hóa.

Hồ sinh thái - Công viên cây xanh xã Võ Nhai.

Định hướng này cũng đặt Thái Nguyên trong tương quan với các tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương. Theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15, thành phố phải đáp ứng các tiêu chí về quy mô dân số, diện tích, tỷ lệ phường, tỷ lệ đô thị hóa, vị trí và chức năng, đô thị loại I cùng các yêu cầu về trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Riêng đối với đơn vị hành chính đô thị ở miền núi, ngưỡng tối thiểu về dân số được giảm 50%.

Sau hợp nhất, Thái Nguyên có diện tích 8.375,21km2, dân số gần 1,8 triệu người, 92 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 15 phường và 77 xã. Như vậy, tỉnh đã vượt ngưỡng 45% về tỷ lệ đô thị hóa; diện tích cũng vượt tiêu chuẩn 2.500km2. Nếu thực hiện mục tiêu 31 phường, tỷ lệ phường trên tổng số đơn vị hành chính cấp xã sẽ đạt khoảng 33,7%, cao hơn mức tối thiểu 30%.

Mục tiêu và bước đi cụ thể 

Những số liệu trên cho thấy Thái Nguyên đang có những nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, chất lượng quy hoạch, hạ tầng, năng lực kết nối, môi trường đô thị và khả năng hình thành các trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ sẽ có ý nghĩa quyết định đối với sức hút và vai trò của hệ thống đô thị.

Một góc hồ Núi Cốc.

Từ mục tiêu nâng tỷ lệ đô thị hóa lên trên 55% đến việc hình thành các đô thị thông minh, đô thị công nghệ, những tuyến phố văn minh và các không gian công cộng chất lượng, Thái Nguyên đã xác định những mục tiêu và bước đi cụ thể cho quá trình nâng tầm đô thị. Đây không chỉ là quá trình thay đổi diện mạo đô thị, mà còn là bước chuẩn bị về không gian, hạ tầng và chất lượng phát triển, tạo nền tảng để Thái Nguyên hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030.

PGS.TS Trần Thị Việt Trung, Phó Chủ tịch Hội Nữ trí thức tỉnh Thái Nguyên, cho rằng đô thị cần thực sự trở thành trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ, tạo động lực phát triển cho các vùng. Đô thị hóa không đơn thuần là mở rộng địa giới hay thay đổi diện mạo, mà là kiến tạo một không gian phát triển mới, trong đó hạ tầng hiện đại được đặt trong mối quan hệ hài hòa với thiên nhiên, văn hóa và con người Thái Nguyên.

Còn theo Kiến trúc sư Nguyễn Văn Cường, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh, cùng với việc mở rộng không gian, điều quan trọng là tổ chức tốt quy hoạch, hạ tầng, cảnh quan và gìn giữ bản sắc riêng của từng đô thị. Đây là yếu tố quyết định để quá trình đô thị hóa không chỉ tạo ra những khu dân cư mới mà thực sự nâng cao chất lượng sống của người dân.

Ông Ma Đình Hùng, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh Thái Nguyên, đơn vị được giao nhiệm vụ triển khai lập quy hoạch 4 đô thị gồm: Đô thị phía Bắc, đô thị trung tâm, đô thị phía Nam và đô thị mới, cho rằng trong quá trình lập quy hoạch cần đặc biệt chú trọng khai thác, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương. Qua đó, mỗi địa phương có thể phát huy tốt hơn thế mạnh của mình, tạo thêm động lực cho phát triển.

Đô thị hóa vì thế cần được nhìn từ chất lượng sống và sức lan tỏa phát triển. Khi quy hoạch đồng bộ, hạ tầng hiện đại, cảnh quan hài hòa, bản sắc được gìn giữ, các đô thị sẽ trở thành động lực để Thái Nguyên phát triển bền vững.