Đoài Phương khai mạc Lễ hội truyền thống Cụm di tích quốc gia đền Măng Sơn

Các đại biểu và nhân dân dự buổi lễ. Ảnh: Vâm Nga

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Đoài Phương Nguyễn Thế Hùng cho biết, đây là dịp để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Đoài Phương bày tỏ lòng thành kính, tri ân sâu sắc đối với Tản Viên Sơn Thánh - vị anh hùng huyền thoại của dân tộc; đồng thời góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương xứ Đoài.

Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Đoài Phương Nguyễn Thế Hùng phát biểu. Ảnh: Vân Nga

Cụm di tích đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông là nơi thờ Tản Viên Sơn Thánh - vị thần đứng đầu trong “tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt cổ. Ngài là biểu tượng của sức mạnh, tinh thần đấu tranh anh dũng trong công cuộc chống giặc ngoại xâm bảo vệ chủ quyền quốc gia, dân tộc; đồng thời là hiện thân của khát vọng chinh phục thiên nhiên, giữ bình yên cho muôn dân, trăm họ.

Lãnh đạo xã Đoài Phương thực hiện nghi thức lễ Thánh. Ảnh: Vân Nga

Chuyện kể rằng, trong những lần đi thăm thú các nơi, Đức Thánh Tản Viên đã đến vùng Sơn Đông. Trước cảnh sắc trù phú, đẹp đẽ, người dân hiền hậu, nên Ngài đã ở lại và cho lập một cung điện trên đồi Măng Sơn. Đức Thánh Tản đã dạy cho dân cách săn bắt, ươm tơ dệt lụa, cày cấy trừ tai, diệt họa giúp dân an cư, lập nghiệp, cầm quân dẹp giặc, giữ yên bờ cõi giang sơn, ngăn chặn nước lũ sông Đà, sông Hồng đem lại thái bình – thịnh trị, gìn giữ quốc thái, dân an. Sau khi Đức Thánh Tản Viên rời Sơn Đông, dân làng tưởng nhớ công ơn nên đã lập đền thờ Ngài và 2 người em họ là Cao Sơn, Quý Minh. Hằng năm tổ chức lễ hội đền Măng Sơn tưởng nhớ các Ngài.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đoai Phương Nguyễn Quang Hán đánh trống khai hội đền Măng. Ảnh: Vân Nga

Lễ hội đền Măng Sơn, xứ Đoài xưa kia là hội chung của nhân dân 5 xã trong tổng Tường Phiêu, gồm Sơn Đông, Sơn Trung, Tường Phiêu, Trạch Lôi, Thuần Mỹ. Đền Măng Sơn nay là di tích lịch sử văn hóa quốc gia thuộc xã Đoài Phương. Đây là ngôi đền cổ thờ Tam vị Đức Thánh Tản, còn gọi là Nam Cung.

Thực hiện nghi thức cúng yên vị Thánh khi rước Thánh từ đình Sơn Đông lên đền Măng Sơn. Ảnh: Vân Nga

Đền được khởi dựng từ đầu thế kỷ 17 trên khu đồi cao giữa làng Sơn Đông. Kiến trúc của đền Măng Sơn theo dạng cổng nghi môn, nhà đại bái, hậu cung, tả mạc, hữu mạc; các cỗ Long ngai, Bài vị, kiệu bành đều điêu khắc hoa văn tinh xảo; các bức hoành phi, câu đối, bát hương, đôi nghè tứ linh đều được tạo tác từ thế kỷ 17; bia đá 4 mặt được khắc tạo bằng chữ Hán từ năm 1746…

Cùng với đền Măng Sơn, đình Sơn Đông và đình Sơn Trung được xây dựng để tạo nên một cụm công trình tín ngưỡng chung của địa phương. Hai di tích mang phong cách nghệ thuật kiến trúc cuối thời Nguyễn, đã trải qua nhiều đợt trùng tu, tôn tạo, vẫn còn giữ được kết cấu kiến trúc và các hoa văn trang trí mang phong cách nghệ thuật nửa đầu thế kỷ XX…

Biểu diễn văn nghệ tại lễ hội. Ảnh: Vân Nga

Với những giá trị về lịch sử văn hóa, năm 1997, cụm di tích đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông được UBND tỉnh Hà Tây trước đây cấp bằng công nhận di tích lịch sử văn hóa. Ngày 15-4-2022, Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao cấp bằng xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đó là vinh dự, là niềm tự hào đối với người dân Sơn Đông trước đây và Đoài Phương hôm nay.

Những năm gần đây Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương cùng sự góp tâm công đức của du khách thập phương đã đoàn kết một lòng, chung sức khởi dựng, tu tạo lại Cụm di tích đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông "uy nghiêm và linh thiêng” như ngày nay, xứng đáng với vị thế của ngôi đền cổ trong các đền thờ đức Thánh Tản Viên của vùng quê xứ Đoài.

Nghi thức rước kiệu Thánh từ đình Sơn Đông lên đền Măng Sơn. Ảnh: Nguyễn Quý

Từ năm 1993 đến nay thể theo nguyện vọng của nhân dân, cứ vào ngày mùng 7 tháng Giêng hằng năm, địa phương lại mở hội rước Tam Vị Đức Thánh đi du ngoại, thể hiện sự tôn kính của nhân dân đối với các vị thần có công với đất nước. Lễ hội truyền thống cụm di tích đền Măng Sơn, đình Sơn Trung, đình Sơn Đông hàng năm là dịp để nhân dân trong xã và du khách thập phương xa, gần đến dự lễ hội, cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái - dân an và cầu cho mọi người, mọi nhà được hạnh phúc - bình an.

Giữa không gian linh thiêng bên núi Tản- Xứ Đoài, lễ hội đền Măng Sơn mở ra như một bức tranh văn hóa đậm sắc truyền thống, kết nối quá khứ với hiện tại. Không chỉ là dịp tri ân tiền nhân, lễ hội còn gây ấn tượng bởi những nghi thức độc đáo, rước lễ trang nghiêm cùng nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách. Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là điểm hẹn văn hóa đầu xuân, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản địa phương.

Lễ hội ở cụm di tích đền Măng Sơn, đình Sơn Đông và đình Sơn Trung xã Đoài Phương không chỉ là nơi để cộng đồng vui chơi sau một năm làm ăn vất vả, mà còn là nơi để mọi người có thể gửi gắm ước vọng, mong cầu Thần ban phúc cho mùa màng bội thu, vạn vật tươi tốt, nhân dân vững tin vào tương lai và sống có trách nhiệm hơn, ứng xử tốt hơn trong cộng đồng. Đúng như câu ca: "Dù ăn cơm độn sắn khoai/ Cũng không bỏ hội Xứ Đoài Đền Măng".

Khu vực triển lãm ảnh thành tựu nổi bật của xã Đoài Phương thu hút du khách. Ảnh: Nguyễn Quý

Chủ tịch UBND xã Đoài Phương Nguyễn Thế Hùng khẳng định lễ hội truyền thống cụm di tích Quốc gia đền Măng Sơn, đình Sơn Trung và đình Sơn Đông là dịp để địa phương bày tỏ lòng thành kính, tri ân Tản Viên Sơn Thánh đồng thời phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của quê hương xứ Đoài.

Xã cũng quyết tâm đoàn kết, thi đua lao động, học tập, công tác, phấn đấu hoàn thành thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ năm 2026, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Dương Quý Nga