Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Sơn La thảo luận tại hội trường

Đại biểu Lò Thị Huyền phát biểu tại hội trường.

Tham gia thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Lò Thị Huyền, giáo viên Trường Mầm non Mộc Lỵ, đại biểu Quốc hội tỉnh khóa XVI nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật. Để hoàn thiện dự thảo, đại biểu đề nghị quan tâm hơn đến vai trò của đồng bào dân tộc thiểu số trong phát triển công nghiệp văn hóa, nhất là việc ghi nhận, bảo vệ quyền lợi của cộng đồng và nghệ nhân, những chủ thể trực tiếp nắm giữ, sáng tạo và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống.

Đại biểu cho rằng, dự thảo Luật hiện mới đề cập đến dân tộc thiểu số tại một số quy định mang tính nguyên tắc và chính sách hỗ trợ, chưa có cơ chế rõ để ghi nhận cộng đồng dân tộc thiểu số và nghệ nhân là chủ thể nắm giữ tài sản trí tuệ gốc. Trong khi đó, tri thức bản địa và di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào là nguồn tài nguyên sáng tạo có giá trị. Nếu thiếu cơ chế bảo vệ và chia sẻ lợi ích phù hợp, cộng đồng có nguy cơ bị đứng ngoài chuỗi giá trị, không được hưởng lợi tương xứng từ việc khai thác thương mại chính những di sản do mình gìn giữ.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định ghi nhận, tôn trọng, bảo vệ vị thế của nghệ nhân và cộng đồng dân tộc thiểu số với tư cách là chủ thể sáng tạo tài sản trí tuệ gốc; đồng thời bảo đảm cơ chế chia sẻ lợi ích khi các giá trị văn hóa được khai thác thương mại. Bên cạnh đó, bổ sung chính sách ưu đãi phù hợp cho các tổ hợp sáng tạo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Theo đại biểu, dự thảo hiện tập trung vào các tổ hợp, cụm, khu công nghiệp sáng tạo có quy mô lớn, trong khi các hoạt động văn hóa tại vùng dân tộc thiểu số chủ yếu được tổ chức ở quy mô hợp tác xã, hộ gia đình và du lịch cộng đồng. Những điều kiện về diện tích, phân khu chức năng và kết nối giao thông có thể khiến các cộng đồng này khó tiếp cận chính sách ưu đãi. Đại biểu đề nghị nghiên cứu các hình thức hỗ trợ phù hợp hơn về tài chính, sản xuất, đầu tư và cơ hội tiếp cận, thụ hưởng chính sách, tạo điều kiện để nguồn lực văn hóa nội sinh của đồng bào tham gia vào nền kinh tế sáng tạo.

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là bảo hộ tri thức truyền thống và biểu đạt văn hóa dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số. Đại biểu nhận định, việc phát triển các cơ chế định giá, giao dịch và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cần đi đôi với việc xác định rõ chủ thể sở hữu, nguồn gốc di sản, giới hạn khai thác và quyền quyết định của cộng đồng. Thực tế, các hoa văn thổ cẩm, làn điệu dân ca, nhạc cụ và biểu đạt văn hóa truyền thống có nguy cơ bị sao chép, thương mại hóa mà không có sự đồng ý trước hoặc cơ chế chia sẻ lợi ích với nghệ nhân, cộng đồng gìn giữ di sản.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu giải pháp số hóa di sản văn hóa phi vật thể, tri thức truyền thống thành kho dữ liệu tài sản trí tuệ số, tạo điều kiện khai thác có kiểm soát và bảo đảm quyền lợi, phí bản quyền cho cộng đồng. Qua đó, vừa phát huy giá trị di sản trong phát triển công nghiệp văn hóa, vừa bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của những chủ thể trực tiếp sáng tạo, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống.