Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh góp ý sửa Luật Bảo hiểm xã hội: Đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH, BHYT bắt buộc

Kiến nghị xác định rõ vị trí pháp lý của tài xế công nghệ

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Thị Diệu Thuý phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Phó Giám đốc BHXH thành phố Nguyễn Quốc Thanh cho biết, trong quá trình góp ý chính sách về BHXH, đơn vị đề xuất bổ sung 3 nhóm đối tượng cần được quan tâm, gồm tài xế công nghệ, cá nhân kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và người lao động tại các công trình xây dựng. Trong đó, tài xế công nghệ là nhóm cần được nghiên cứu, bổ sung sớm vào diện tham gia bảo hiểm phù hợp.

Theo Phó Giám đốc BHXH thành phố, đối với lái xe công nghệ 4 bánh, Nghị định 158 về điều kiện kinh doanh vận tải quy định đơn vị kinh doanh vận tải phải ký hợp đồng lao động, đóng các loại bảo hiểm và bảo đảm quyền lợi của người lao động, trong đó có lái xe và nhân viên phục vụ trên xe. Tuy nhiên, quy định này chưa đề cập nhóm lái xe công nghệ 2 bánh. Do đó, BHXH thành phố đề nghị nghiên cứu đưa nhóm đối tượng này vào quy định để sớm được hưởng quyền lợi an sinh xã hội.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh lực lượng tài xế công nghệ phát triển nhanh. Đại diện Liên đoàn Lao động thành phố Lê Tiến Lưu cho biết, riêng tại TP. Hồ Chí Minh có khoảng 400.000 tài xế đang hoạt động trên các nền tảng công nghệ như giao đồ ăn, giao hàng; nếu tính chung cả nước, lực lượng này có thể lên đến hàng triệu người.

Theo ông Lê Tiến Lưu, khảo sát 141 tài xế tại hội thảo “An sinh cho tài xế công nghệ” ngày 15/9 cho thấy 35% số người được khảo sát làm việc trên 10 giờ mỗi ngày. Để đạt doanh thu khoảng 15 triệu đồng/tháng, tài xế phải làm việc với cường độ cao. Trong khi đó, thu nhập giảm khiến việc tham gia bảo hiểm trở thành gánh nặng. Có 73,4% tài xế tham gia BHYT hộ gia đình hoặc được công đoàn hỗ trợ, trong khi nhiều người chưa tham gia bất kỳ loại bảo hiểm nào.

Phó Giám đốc BHXH thành phố Nguyễn Quốc Thanh phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Công việc đặc thù cũng khiến tài xế thường xuyên đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, khói bụi, ùn tắc, ngập nước và nguy cơ tai nạn. Khi xảy ra tai nạn, ốm đau hoặc phải ngừng chạy xe, tài xế không còn nguồn thu nhập để trang trải chi phí sinh hoạt, chữa bệnh. Theo phản ánh của Liên đoàn Lao động thành phố, một số gia đình tài xế rơi vào hoàn cảnh khó khăn, phải trông chờ sự hỗ trợ từ đồng nghiệp.

Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Bình Tân Phạm Mi Sên cho biết, nhiều người ban đầu chỉ xem chạy xe công nghệ là công việc làm thêm, nhưng sau đó trở thành công việc chính và gắn bó nhiều năm. Bản thân ông đã làm công việc này hơn 10 năm.

Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Bình Tân Phạm Mi Sên phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Theo ông Phạm Mi Sên, dù doanh nghiệp nền tảng gọi tài xế là “đối tác”, quá trình làm việc trên thực tế vẫn có nhiều yếu tố quản lý, điều hành. Tài xế phải đáp ứng các định mức hoạt động, số chuyến, điều kiện nhận thưởng; được phân hạng và chịu các quy tắc, chế tài do nền tảng đặt ra. Việc phân chia chuyến xe, giá cước và nhiều điều kiện hoạt động được thực hiện theo cơ chế của nền tảng, trong đó tài xế không có quyền can thiệp.

Từ thực tế này, đề nghị sớm có quy định rõ về mối quan hệ giữa tài xế công nghệ và doanh nghiệp nền tảng. Việc xác định rõ tư cách pháp lý của tài xế là cơ sở để làm rõ quyền lợi an sinh xã hội và nghĩa vụ về thuế.

Chia sẻ trách nhiệm để bảo đảm an sinh

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

Tại hội nghị, nhiều ý kiến cho rằng việc xác định một quan hệ có phải quan hệ lao động hay không cần căn cứ vào thực chất của quan hệ, trong đó xem xét các yếu tố như có làm việc, có trả công và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên, thay vì chỉ dựa vào tên gọi của hợp đồng.

Theo đại diện Liên đoàn Lao động thành phố, tài xế công nghệ mong muốn được tham gia BHXH, BHYT bắt buộc để bảo đảm quyền lợi khi về già, ốm đau, tai nạn hoặc mất khả năng làm việc. Liên đoàn kiến nghị nghiên cứu đưa quan hệ giữa doanh nghiệp nền tảng và tài xế vào Bộ luật Lao động, đồng thời xây dựng cơ chế bảo hiểm bắt buộc theo hướng chia sẻ trách nhiệm giữa hai bên.

Đại diện Liên đoàn Lao động thành phố Lê Tiến Lưu phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Cùng với đó, cần có cơ chế đại diện, thương lượng phù hợp. Doanh nghiệp vẫn quyết định các vấn đề kinh doanh nhưng cần minh bạch những quyết định tác động trực tiếp đến tài xế, trong khi tài xế hiện gần như không có khả năng đàm phán về giá cước, tỷ lệ chia doanh thu hay chính sách thưởng.

Ông Phạm Mi Sên cũng đề nghị làm rõ cách xác định nghĩa vụ thuế đối với tài xế công nghệ, bởi hiện còn băn khoăn về việc tài xế được xác định là người lao động hay hộ kinh doanh hợp tác với nền tảng. Theo đó, cùng với việc xác định mối quan hệ pháp lý, cần quy định rõ quyền lợi an sinh và nghĩa vụ thuế.

Bên cạnh tài xế công nghệ, Phó Giám đốc BHXH thành phố Nguyễn Quốc Thanh đề nghị quan tâm đến cá nhân kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử và người lao động tại các công trình xây dựng. Đây là những nhóm còn nhiều khoảng trống về bảo hiểm, trong đó lao động xây dựng chủ yếu làm việc thời vụ, việc ký hợp đồng và tham gia BHXH chưa được quan tâm đầy đủ, trong khi nguy cơ mất an toàn lao động cao.

BHXH thành phố kiến nghị nghiên cứu bổ sung các nhóm đối tượng này ngay trong quá trình hoàn thiện chính sách, tạo sự đồng bộ trong quản lý và mở rộng diện tiếp cận an sinh xã hội.