'Đoàn kết phấn đấu, nhất định chúng ta sẽ thành công'

Kỷ niệm 81 năm thành lập nước (1945 - 2026)

“Một Chính phủ quốc gia thống nhất, giữ trọng trách là chỉ đạo cho toàn quốc”

Tháng 8/1945, cuộc Tổng khởi nghĩa giành độc lập đã diễn ra thắng lợi trọn vẹn trong cả nước. Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, chính quyền của bọn đế quốc và phong kiến tay sai thống trị gần một trăm năm đã bị đập tan và chế độ quân chủ tồn tại hàng ngàn năm đã bị xoá bỏ vĩnh viễn, chế độ thuộc địa nửa phong kiến sụp đổ. Lần đầu tiên chính quyền thật sự thuộc về nhân dân.

Tuy nhiên, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời đã phải đương đầu với những khó khăn, thử thách rất nghiêm trọng. Cuối tháng Tám năm 1945, từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc, gần 20 vạn quân Tưởng ồ ạt kéo vào nước ta làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật. Theo chân chúng là các lực lượng tay sai phản động trong các tổ chức “Việt quốc” và “Việt cách”. Vào Việt Nam, quân đội Tưởng Giới Thạch và tay sai ráo riết thực hiện âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng, lập chính quyền phản động. Ở miền Nam, cũng với danh nghĩa quân Đồng minh, quân Anh vào giải giáp quân Nhật, núp sau quân Anh là quân Pháp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thành viên Hội đồng Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra mắt sau phiên họp đầu tiên. Ảnh: TTXVN.

Để hóa giải được những khó khăn bộn bề ấy, người đứng đầu Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận diện rất rõ rằng, chỉ có thể bằng sức mạnh của tinh thần đoàn kết, hiệp lực. Tinh thần ấy đã ngay lập tức được Người cụ thể hóa trong cơ cấu của Chính phủ Lâm thời - Chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngày 27/8/1945, theo đề nghị của Người, Ủy ban Dân tộc giải phóng do Quốc dân Đại hội ở Tân Trào cử ra được cải tổ thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Đây là Chính phủ đầu tiên của nhân dân Việt Nam dưới chế độ dân chủ cộng hòa.

Ngày 28/8/1945, Chính phủ lâm thời ra Tuyên cáo trước quốc dân và công bố danh sách Nội các thống nhất quốc gia.

Nhiệm vụ của Chính phủ lâm thời được nói rất rõ trong Tuyên cáo: “Nhiệm vụ của Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam hết sức nặng nề. Làm sao cho Chính phủ lâm thời tiêu biểu được mặt trận dân tộc thống nhất một cách rộng rãi và đầy đủ. Bởi vậy, tuân theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ủy ban Dân tộc Giải phóng quyết định tự cải tổ, mời thêm một số nhân sĩ tham gia Chính phủ đặng cùng nhau gánh vác nhiệm vụ nặng nề mà quốc dân đã giao phó cho”.

Tuyên cáo khẳng định: “Chính phủ lâm thời không phải là Chính phủ riêng của mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh) như có người đã lầm tưởng. Cũng không phải là một Chính phủ chỉ bao gồm đại biểu của các chính đảng. Thật là một Chính phủ Quốc gia thống nhất, giữ trọng trách là chỉ đạo cho toàn quốc, đợi ngày triệu tập được Quốc hội để cử ra một Chính phủ Dân chủ Cộng hòa chính thức”.

Theo đó, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà gồm 15 thành viên, 13 bộ trong đó: Chủ tịch kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao: Cụ Hồ Chí Minh; Bộ trưởng Bộ Nội vụ: Ông Võ Nguyên Giáp; Bộ trưởng Bộ Thông tin tuyên truyền: Ông Trần Huy Liệu; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng: Ông Chu Văn Tấn; Bộ trưởng Bộ Thanh niên: Ông Dương Đức Hiền; Bộ trưởng Bộ Kinh tế Quốc gia: Ông Nguyễn Mạnh Hà; Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội: Ông Nguyễn Văn Tố; Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Ông Vũ Trọng Khánh; Bộ trưởng Bộ Giao thông công chính: Ông Đào Trọng Kim; Bộ trưởng Bộ Lao động: Ông Lê Văn Hiến; Bộ trưởng Bộ Y tế: Ông Phạm Ngọc Thạch; Bộ trưởng Bộ Tài chính: Ông Phạm Văn Đồng; Bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục: Ông Vũ Đình Hòe; Bộ trưởng không giữ Bộ nào: Ông Cù Huy Cận; Bộ trưởng không giữ Bộ nào: Ông Nguyễn Văn Xuân.

So với Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam, thành phần của Chính phủ lâm thời gồm nhiều đại diện của các đảng phái, đoàn thể, mang tính dân chủ hơn, mở rộng thành phần tham gia, đoàn kết được mọi tầng lớp nhân dân. Trong số 15 thành viên, có tới chín bộ trưởng là nhân sĩ, trí thức ngoài đảng như: Nguyễn Văn Tố, Nguyễn Mạnh Hà, Phạm Ngọc Thạch, Cù Huy Cận, Nguyễn Văn Xuân, Vũ Đình Hòe...

“Toàn dân đoàn kết”, “hy sinh phấn đấu để bảo vệ quyền độc lập hoàn toàn”

Không chỉ ở việc mở rộng thành phần, tinh thần thống nhất, đoàn kết cũng là một trong những điều được nhắc đi nhắc lại trong bảo Tuyên cáo của Chính phủ đầu tiên. “Hỡi quốc dân đồng bào! Vận mệnh ngàn năm của dân tộc ta đang quyết định trong lúc này. Toàn thể quốc dân hãy khép chặt hàng ngũ, đứng dưới lá quốc kỳ, làm hậu thuẫn cho Chính phủ lâm thời đặng nắm chắc tự do độc lập, cải tạo Tổ quốc bấy nhiêu lâu đã bị bọn giặc nước tàn phá. Cuộc tranh đấu cho độc lập, tự do, hạnh phúc, của dân tộc đang tiếp tục. Bước đường giải phóng dân tộc còn nhiều chông gai hiểm trở. Quốc dân hãy sẵn sàng nghe hiệu lệnh của Chính phủ, hy sinh phấn đấu để bảo vệ quyền độc lập hoàn toàn” - Tuyên cáo ra lời kêu gọi.

“Khẩu hiệu của chúng ta lúc này là: Toàn dân đoàn kết, Tranh thủ hoàn toàn độc lập. Một dân tộc đã có những trang lịch sử oanh liệt phải được quyền sống chính đáng. Một dân tộc đã góp một phần xương máu vào cuộc chiến tranh chống phát-xít xâm lược trong mấy năm nay, phải được độc lập tự do. Đoàn kết phấn đấu, nhất định chúng ta sẽ thành công”- Tuyên cáo đặc biệt nhấn mạnh.

Tuyên cáo ngày 28/8/1945 của Chính phủ Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Việt Nam Dân quốc Công báo năm 1945, số 1, trang 01 - 02.

Ngày 3/9/1945, một ngày sau Lễ độc lập, 15 thành viên của Chính phủ lâm thời, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiến hành phiên họp đầu tiên. Ngay trong phiên họp này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra 6 nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đặc biệt, một trong 6 công việc cấp bách quan trọng mà Chính phủ lâm thời đề ra là tự do tín ngưỡng và đoàn kết lương giáo.

Tại Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số Việt Nam (3/12/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát biểu: “Trước kia các dân tộc để giành độc lập phải đoàn kết, bây giờ để giữ lấy nền độc lập càng cần đoàn kết hơn nữa” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 130). Từ tinh thần đó, nhằm mở rộng hơn nữa khối đoàn kết toàn dân, ổn định tình hình bên trong để tập trung đối phó với bọn xâm lược bên ngoài, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương thành lập Chính phủ liên hiệp lâm thời có sự tham gia của một số phần tử trong Việt Nam Quốc dân đảng và Việt Nam Cách mệnh đồng minh hội.

Ngày 1/1/1946, Chính phủ Liên hiệp lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu làm lễ ra mắt tại Nhà hát Thành phố Hà Nội, tiếp tục mở rộng thành phần với những cái tên như: Trần Huy Liệu, Chu Văn Tấn, Nguyễn Văn Tố, Lê Văn Hiến, Phạm Văn Đồng, Vũ Đình Hoè, Cù Huy Cận.

“Vì muốn tranh thủ hoàn toàn nền độc lập, muốn có sự hợp tác chặt chẽ giữa các đảng phái để làm cho Chính phủ mạnh mẽ thêm, nên nay thay đổi thành Chính phủ liên hiệp lâm thời. Trong giai đoạn này các đảng phái đoàn kết thì Chính phủ mới vượt qua được các cơn sóng gió. Hết thảy quốc dân Việt Nam ai cũng mong chờ Chính phủ Liên hiệp lâm thời giữ chức đến Quốc hội thì sẽ đổi thành Chính phủ Liên hiệp chính thức”- tuyên ngôn của Chính phủ Liên hiệp lâm thời nêu rõ.

Và thực tế, tồn tại từ ngày 1/1 đến ngày 2/3/1946, dưới sự lãnh đạo khéo léo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chính phủ liên hiệp lâm thời đã dàn xếp ổn thoả với quân đội Tưởng Giới Thạch; lãnh đạo và chi viện tích cực cho cuộc kháng chiến ở miền Nam; tổ chức thắng lợi cuộc Tổng tuyển cử; phát hành giấy bạc Việt Nam, động viên toàn dân tham gia sản xuất, đẩy lùi nạn đói.

Thành công của Chính phủ lâm thời, Chính phủ liên hiệp lâm thời là minh chứng cho thấy đoàn kết, đại đoàn kết toàn dân tộc đã là nhân tố quan trọng giúp đất nước vững vàng vượt qua những bộn bề gian khó những ngày đầu độc lập, giữ vững được thành quả cách mạng, giữ vững chính quyền nhân dân, bảo vệ nền độc lập dân tộc vừa mới giành được sau 80 năm bị Pháp đô hộ.