Doanh nghiệp cần làm gì để phòng ngừa nguy cơ cháy nổ tại nhà xưởng?

Nguy cơ cháy nổ từ đặc thù sản xuất

Theo Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (Bộ Công an), cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp và cơ sở sản xuất tại Việt Nam không ngừng tăng lên cả về số lượng và quy mô. Bên cạnh những nhà máy quy mô lớn được đầu tư bài bản, nhiều nhà xưởng vừa và nhỏ hoạt động trong các lĩnh vực như dệt may, da giày, chế biến gỗ, nhựa, cao su, bao bì, điện tử, cơ khí, hóa chất, chế biến nông sản và thực phẩm cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ.

Các cơ sở sản xuất thường tập trung khối lượng lớn nguyên liệu, vật liệu, bán thành phẩm và thành phẩm dễ cháy, đồng thời sử dụng nhiều máy móc, thiết bị điện và thiết bị sinh nhiệt. Nếu không bảo đảm các điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy, sự cố có thể gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thực tiễn công tác chữa cháy cho thấy, các vụ cháy xảy ra tại nhà xưởng sản xuất thường có diễn biến nhanh và phức tạp. Nguyên nhân xuất phát từ đặc điểm công trình có diện tích lớn, không gian thông suốt, tải trọng cháy cao. Nhiều nhà xưởng sử dụng kết cấu thép không được bảo vệ chống cháy, dễ bị biến dạng, sụp đổ khi chịu tác động của nhiệt độ cao.

Khi xảy ra cháy, ngọn lửa có thể lan truyền nhanh theo dây chuyền sản xuất, kho nguyên liệu, băng tải và hệ thống cáp điện. Đặc biệt, quá trình cháy các vật liệu như nhựa, cao su, sơn và dung môi có thể sinh ra nhiều khói, khí độc, gây khó khăn cho việc thoát nạn của người lao động cũng như quá trình tiếp cận, triển khai chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Những đặc điểm này cho thấy, phòng ngừa cháy, nổ tại nhà xưởng không thể chỉ dựa vào việc bố trí một số bình chữa cháy hoặc xử lý khi sự cố đã phát sinh. Doanh nghiệp cần đánh giá đầy đủ nguy cơ từ nguyên liệu, quy trình công nghệ, thiết bị sản xuất đến đặc điểm kiến trúc của công trình để lựa chọn giải pháp bảo đảm an toàn phù hợp.

Vụ cháy nhà xưởng ở xã Sơn Đồng (TP. Hà Nội) khiến nhiều tài sản của doanh nghiệp sản xuất bị thiêu rụi.

Theo quy định tại QCVN 10:2025/BCA - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện phòng cháy chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cho nhà và công trình, yêu cầu trang bị đối với nhà sản xuất không chỉ căn cứ vào số tầng, diện tích mà còn phụ thuộc đáng kể vào hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ của nhà, gian phòng, loại hình và công suất sản xuất.

Vì vậy, một xưởng may mặc, nhà máy chế biến gỗ, cơ sở gia công kim loại hay nhà máy sản xuất sơn, dung môi không thể áp dụng máy móc cùng một phương án trang bị phòng cháy chữa cháy. Việc xác định đúng quy mô, công năng và tính chất nguy hiểm cháy của từng công trình là cơ sở quan trọng để lựa chọn hệ thống phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế, hạn chế việc phải điều chỉnh trong quá trình thi công hoặc vận hành.

Một vấn đề cần lưu ý là nguy cơ cháy không chỉ nằm ở toàn bộ nhà xưởng mà còn có thể tập trung tại từng khu vực cụ thể. Phòng sơn, phòng pha chế dung môi, kho nguyên liệu, hầm cáp, băng tải kín và máy biến áp đều cần được xem xét theo đặc điểm thực tế. Nếu chỉ đánh giá tổng thể công trình mà bỏ qua các khu vực có nguy cơ cháy cao, giải pháp phòng cháy chữa cháy được lựa chọn có thể chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn.

Rà soát hệ thống phòng cháy chữa cháy, chủ động phòng ngừa từ sớm

Để bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy, Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ lưu ý, trước khi xác định phương tiện, hệ thống phòng cháy chữa cháy cần trang bị, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế phải thực hiện đầy đủ các bước xác định hạng nguy hiểm cháy, cháy nổ và quy mô công trình.

Theo Điều 1.5.2 QCVN 10:2025/BCA, nhà, công trình và gian phòng có công năng sản xuất (nhóm F5) được phân thành các hạng A, B, C (C1 đến C4), D, E theo quy định tại QCVN 06:2022/BXD và sửa đổi 1:2023 QCVN 06:2022/BXD. Việc xác định hạng nguy hiểm cháy phải căn cứ vào tính chất, khối lượng nguyên liệu, vật liệu, sản phẩm thực tế và quy trình công nghệ sản xuất.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần rà soát số tầng, chiều cao, tổng diện tích sàn, diện tích từng gian phòng, khối tích và công suất, sản lượng sản xuất. Đây là những thông số quan trọng để xác định yêu cầu trang bị phương tiện, hệ thống phòng cháy chữa cháy theo từng loại hình công trình.

Về trang bị phương tiện, mọi nhà và công trình sử dụng với mục đích sản xuất đều phải có bình chữa cháy xách tay hoặc bình chữa cháy có bánh xe, kể cả những khu vực đã được trang bị hệ thống chữa cháy tự động. Nhà sản xuất cũng phải bố trí phương tiện chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn lối ra và chỉ hướng thoát nạn để người lao động nhận biết lối thoát an toàn khi xảy ra sự cố.

Đối với nhà sản xuất, yêu cầu về hệ thống báo cháy tự động và chữa cháy tự động được xác định theo quy mô, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, vị trí bố trí cũng như diện tích gian phòng. Chẳng hạn, nhà chế biến, lưu trữ nông sản dạng hạt có tổng diện tích sàn từ 500 m² trở lên phải trang bị hệ thống báo cháy tự động (không yêu cầu đối với nhà dạng hở).

Với nhà sản xuất thuộc các hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ A, B, C, D có tổng diện tích sàn từ 500 m² trở lên phải được trang bị hệ thống họng nước chữa cháy trong nhà. Số tia phun và lưu lượng nước tối thiểu được xác định theo quy định kỹ thuật tương ứng.

Đối với những nhà sản xuất có tổng diện tích sàn từ 18.000 m² trở lên và có từ 300 người trên một tầng, yêu cầu trang bị hệ thống loa thông báo, hướng dẫn thoát nạn cũng cần được chú trọng. Tại khu vực có mức ồn trên 95 dBA hoặc người lao động sử dụng thiết bị chống ồn, hệ thống phải kết hợp cảnh báo bằng ánh sáng.