Ba bể trầm tích ở Việt Nam có thể lưu trữ 71 tỷ tấn CO₂ nằm ở khu vực nào?

Tại Hội thảo “Công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ CO₂ (CCUS): Giải pháp thúc đẩy Net Zero tại Việt Nam”, do Báo Nông nghiệp và Môi trường, Cục Biến đổi khí hậu và Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) phối hợp tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TS. Nguyễn Hữu Lương, Chuyên gia cao cấp của Viện Dầu khí Việt Nam, đã chia sẻ về tiềm năng, quy trình triển khai cũng như những thách thức trong phát triển công nghệ CCUS tại Việt Nam.

Theo ông Lương, CCUS là một chuỗi công nghệ gồm bốn công đoạn chính, từ thu giữ, xử lý, vận chuyển đến sử dụng hoặc lưu trữ CO₂. Đây được xem là một trong những giải pháp cần thiết để giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Bốn công đoạn chính của công nghệ CCUS

Phân tích về quy trình triển khai CCUS, TS. Nguyễn Hữu Lương cho biết công đoạn đầu tiên là tách CO₂ từ các nguồn phát thải công nghiệp như nhà máy điện, nhà máy đạm, lọc hóa dầu, sản xuất thép và xi măng.

TS. Nguyễn Hữu Lương, Chuyên gia cao cấp của Viện Dầu khí Việt Nam. Ảnh: HT

Sau khi được tách khỏi dòng khí thải, CO₂ sẽ trải qua quá trình xử lý, làm sạch để đạt độ tinh khiết theo yêu cầu. Tiếp đó, khí CO₂ được nén đến trạng thái siêu tới hạn và vận chuyển đến địa điểm sử dụng hoặc lưu trữ bằng đường ống, tàu biển, thậm chí bằng đường sắt.

Ở công đoạn cuối cùng, CO₂ được đưa đến các cấu trúc địa chất phù hợp để bơm ép, lưu trữ hoặc chuyển đến nhà máy để chuyển hóa thành những sản phẩm có giá trị, chẳng hạn vật liệu và hóa chất.

Đề cập đến nguy cơ rò rỉ CO₂ trong quá trình lưu trữ ở các cấu trúc địa chất, ông Lương cho biết CCUS vẫn là lĩnh vực đang trong giai đoạn phát triển ở nhiều quốc gia. Vì vậy, việc bảo đảm an toàn cho các dự án lưu trữ luôn được quan tâm.

Theo ông, các kết quả thu thập từ những dự án thí điểm cho tới thời điểm hiện tại không có hiện tượng rò rỉ CO₂. Để hạn chế rủi ro, trước khi bơm ép, các đơn vị triển khai phải khảo sát và lựa chọn cấu trúc địa chất cẩn thận, bảo đảm khả năng lưu giữ CO₂ lâu dài.

Sau khi được bơm vào cấu trúc địa chất, CO₂ sẽ được giữ lại thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Trong đó, khoáng hóa là cơ chế cuối cùng, giúp CO₂ chuyển thành các dạng khoáng chất ổn định và được lưu giữ lâu dài trong cấu trúc địa chất.

Các chuyên gia thảo luận tại toạ đàm Hội thảo “Công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ CO₂ (CCUS): Giải pháp thúc đẩy Net Zero tại Việt Nam.

Chi phí cao là rào cản, cần hoàn thiện chính sách và nhân lực

Đánh giá lợi thế của Việt Nam trong phát triển CCUS, TS. Nguyễn Hữu Lương cho rằng tiềm năng lưu trữ CO₂ là một trong những thế mạnh đáng chú ý. Theo kết quả đánh giá từ chương trình hợp tác giữa Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và Tổ chức An ninh kim loại và năng lượng Nhật Bản (JOGMEC), ba khu vực địa chất gồm bể trầm tích Sông Hồng, bể Cửu Long và bể Nam Côn Sơn có tổng tiềm năng lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂.

Bể Sông Hồng nằm ở khu vực phía Bắc và kéo dài xuống miền Trung, trong khi bể Cửu Long và bể Nam Côn Sơn nằm ở phía Nam. Quy mô tiềm năng này mở ra cơ hội nghiên cứu, phát triển các dự án lưu trữ carbon tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu giảm phát thải ngày càng tăng.

"Chúng ta thấy ngành dầu khí tại Việt Nam là một ngành công nghiệp đã hoạt động tương đối hoàn chỉnh; về mặt chuỗi giá trị của CCUS và của dầu khí cũng tương đồng với nhau. Vì vậy, đây là nơi mà chúng ta có thể ưu tiên phát triển cho hoạt động CCUS" - ông Lương nói.

Theo chuyên gia cao cấp của Viện Dầu khí Việt Nam phân tích, để đạt mục tiêu Net Zero, cần phân biệt hai nhóm giải pháp giảm phát thải. Nhóm thứ nhất tập trung tránh phát thải CO₂ ngay từ đầu, thông qua phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, sử dụng hydro và điện khí hóa.

Trong khi đó, nhóm thứ hai hướng tới giảm hoặc loại bỏ lượng CO₂ đã phát thải. Cây xanh có thể hấp thụ CO₂ thông qua quá trình quang hợp, nhưng giải pháp này có những giới hạn nhất định. CCUS là một hướng tiếp cận khác, cho phép thu giữ CO₂ từ các nguồn phát thải công nghiệp và lưu trữ hoặc sử dụng chúng. Theo ông Lương, việc kết hợp các nhóm giải pháp sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Để CCUS có thể phát triển tại Việt Nam, chuyên gia cao cấp của Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng cần đồng thời giải quyết nhiều vấn đề. Trước hết là hoàn thiện khung chính sách và pháp lý, tạo cơ sở cho việc triển khai các dự án thu giữ, vận chuyển, sử dụng và lưu trữ CO₂.

Cùng với đó, Việt Nam cần tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ những quốc gia đã có kinh nghiệm. Một số công nghệ trong chuỗi CCUS đã đạt mức độ trưởng thành nhất định trên thế giới, tạo điều kiện để Việt Nam nghiên cứu và ứng dụng phù hợp với điều kiện trong nước.

Nguồn nhân lực cũng là yếu tố cần được chú trọng. Theo ông Lương, Việt Nam hiện còn rất mới trong lĩnh vực này, do đó cần đẩy mạnh đào tạo nhân lực chuyên môn, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để tiếp cận kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ.

Một lợi ích khác được chuyên gia đề cập là khả năng tạo tín chỉ carbon từ hoạt động CCS hoặc CCUS. Đây là nguồn tín chỉ có thể tham gia thị trường carbon nếu đáp ứng các yêu cầu theo quy định.

“Tôi xin nói thêm là khi chúng ta thực hiện các hoạt động CCS hay CCUS sẽ mang lại tín chỉ carbon và tín chỉ này có thể mua bán được. Tín chỉ carbon từ hoạt động CCS hay CCUS là một trong những loại tín chỉ carbon đắt tiền nhất vì đây là công nghệ tiên tiến” - Ông Lương nói.