Doanh nghiệp chủ động ứng phó biến động thị trường

Dây chuyền sản xuất tự động hóa tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Biến động chi phí, áp lực từ nội tại

Công ty Trách nhiệm hữu hạn 26868 là doanh nghiệp sản xuất vôi công nghiệp, chiếm khoảng 37% kim ngạch xuất khẩu vôi của Việt Nam. Ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành công ty chia sẻ, giá thành sản xuất một tấn vôi của doanh nghiệp tăng từ khoảng 1,3 triệu đồng vào cuối năm 2025 lên 1,7-1,8 triệu đồng vào tháng 7/2026, tương đương mức tăng gần 40%. Các tác động từ chi phí khai thác, nguyên liệu về nhà máy đến logistics và vật tư đi kèm tăng cộng dồn khiến giá thành sản phẩm bị đẩy lên cao. Để duy trì sức cạnh tranh, doanh nghiệp phải tính toán lại phương án mua nguyên liệu, tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hơn.

Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam cho biết, giá dầu tăng khiến cước vận chuyển container lạnh xuất khẩu sang Mỹ có thời điểm tăng vọt từ mức 6.000 USD lên 9.000-10.000 USD chỉ sau một ngày báo giá.Trong khi đó, chi phí bao bì, nguyên liệu nhập khẩu cũng tăng, khiến doanh nghiệp thủy sản khó duy trì lợi nhuận dù vẫn có đơn hàng. Đáng lo ngại hơn, nhiều doanh nghiệp gặp khó trong tiếp cận tín dụng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu mua nguyên liệu và thực hiện hợp đồng xuất khẩu. Do đó, thứ tự quan tâm của doanh nghiệp lúc này là có được nguồn tín dụng, sau đó mới đến chi phí lãi vay. Bởi nếu không tiếp cận được vốn sẽ bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng ngay cả khi có đơn hàng.

Những khó khăn trên cho thấy, biến động thị trường có thể làm thay đổi đáng kể hiệu quả kinh doanh, nhất là với doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp, phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu hoặc vốn vay. Tuy nhiên, sức ép không chỉ đến từ bên ngoài mà còn bộc lộ những hạn chế trong quản trị tài chính, kiểm soát chi phí và sử dụng vốn. Doanh nghiệp có doanh thu nhưng công nợ chậm thu hồi, hàng tồn kho lớn, các khoản vay đến hạn vẫn có thể rơi vào tình trạng thiếu thanh khoản.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Quang Vinh cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng nhiều kịch bản thay vì chỉ dựa vào một dự báo, đồng thời xác định các chỉ báo và ngưỡng biến động để kịp thời điều chỉnh kế hoạch. Điều này đặc biệt cần thiết khi những thay đổi trong chính sách tiền tệ quốc tế, thương mại và giá năng lượng tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn quen xử lý khó khăn khi đã phát sinh và chỉ khi giá nguyên liệu tăng mới tìm nguồn cung thay thế, tỷ giá biến động mới tính phương án thanh toán, dòng tiền thiếu hụt mới tìm cách vay vốn. Cách làm này khiến doanh nghiệp mất lợi thế đàm phán, phải chấp nhận chi phí cao hơn và khó bảo đảm kế hoạch kinh doanh. Vì vậy, việc thay đổi tư duy quản trị, chủ động nhận diện và phòng ngừa rủi ro cần trở thành yêu cầu thường xuyên của doanh nghiệp.

Không chờ khó khăn mới tìm giải pháp

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, doanh nghiệp cần rà soát nguồn lực, cơ cấu hoạt động và chi phí tài chính để chuẩn bị cho năm 2027. Trọng tâm là kiểm soát dòng tiền, các khoản phải thu, trả, hàng tồn kho và lịch thanh toán; xác định nhu cầu vốn theo từng giai đoạn, tránh tình trạng vốn bị ứ đọng nhưng vẫn phải vay ngân hàng để duy trì hoạt động. Đồng thời, cần cân đối kỳ hạn vay, hạn chế sử dụng vốn ngắn hạn cho đầu tư dài hạn nhằm giảm áp lực trả nợ. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, quản trị rủi ro tỷ giá cần được tính toán ngay từ khi đàm phán hợp đồng. Việc cân đối nguồn thu, chi ngoại tệ, lựa chọn thời điểm thanh toán và sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro phù hợp sẽ giúp hạn chế chi phí phát sinh. Cùng với đó, cần đa dạng hóa nhà cung cấp, thị trường tiêu thụ và thỏa thuận cơ chế điều chỉnh giá khi chi phí nguyên liệu, vận chuyển biến động mạnh.

Từ thực tế hoạt động, ông Đỗ Tiến Thành cho biết, doanh nghiệp đã tính đến việc đàm phán nguồn cung dài hạn, tổ chức mua sắm tập trung và bổ sung cơ chế thương lượng điều chỉnh giá bán khi chi phí đầu vào vượt ngưỡng thỏa thuận. Cách làm này đặt việc chia sẻ rủi ro vào ngay thời điểm ký kết. Về dài hạn, doanh nghiệp hướng tới giảm tiêu hao nhiên liệu, đầu tư công nghệ để hạn chế phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, tiết giảm giá thành sản xuất. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn mong các chính sách giảm lãi suất vay vốn được triển khai sớm giúp kịp thời giảm áp lực tài chính.

Theo Phó Vụ trưởng Dự báo, thống kê (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Đào Văn Hà, hiện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn, hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, trong đó có doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đến nay, 20 ngân hàng đã công bố các chương trình tín dụng ưu đãi với tổng quy mô khoảng 416.000 tỷ đồng, giải ngân 54.300 tỷ đồng cho khoảng 30.000 lượt khách hàng. Bên cạnh đó, tiếp tục nghiên cứu chính sách hỗ trợ các tổ chức tín dụng mở rộng cho vay theo dòng tiền; chỉ đạo các tổ chức tín dụng cải tiến quy trình, thủ tục cho vay, rút ngắn thời gian xét duyệt trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật. Bản thân các doanh nghiệp phải tự nâng cao năng lực quản trị, kiểm soát chi phí và chuẩn bị phương án dự phòng cho những tình huống bất lợi, thay vì chỉ xây dựng kế hoạch dựa trên điều kiện thuận lợi. Đây là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội kinh doanh, bảo toàn nguồn lực và củng cố sức cạnh tranh trước những biến động khó lường từ thị trường trong thời gian tới.