Doanh nghiệp đề xuất loạt cơ chế đột phá cho kinh tế biển

Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA) cho rằng, việc phát triển đồng thời nhiều ngành kinh tế biển như điện gió ngoài khơi, nuôi trồng thủy sản, du lịch biển và hàng hải là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại nhiều địa phương đã xuất hiện tình trạng chồng lấn không gian biển, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hàng hải.

Một số dự án điện gió ngoài khơi được đề xuất tại khu vực cửa sông, cửa biển - nơi tập trung các tuyến hàng hải quốc tế và luồng ra vào các cảng trọng điểm. Việc bố trí các turbine gió có chiều cao từ 100-200 m tại những khu vực này có thể làm thu hẹp không gian điều động tàu thuyền, đặc biệt trong điều kiện thời tiết bất lợi như gió mùa, sương mù hay bão.

Bên cạnh đó, hoạt động nuôi trồng thủy sản cũng đang phát sinh nhiều bất cập. Tại một số địa phương, lồng bè, phao tiêu được bố trí hoặc phát triển tự phát lấn vào luồng hàng hải, làm thu hẹp chiều rộng luồng chạy tàu, hạn chế tầm nhìn của hoa tiêu và thuyền trưởng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ va chạm hoặc vướng chân vịt vào lưới, dây neo.

Ảnh minh họa.

Theo hiệp hội, nhiều địa phương quy hoạch mặt nước phục vụ nuôi trồng thủy sản nhưng lại chồng lấn với khu vực đã được xác định cho hàng hải hoặc đường thủy nội địa quốc gia, gây khó khăn cho công tác cấp phép, thậm chí phát sinh tranh chấp mặt nước và ảnh hưởng đến an ninh, trật tự trên luồng.

VISABA nhấn mạnh, trong bối cảnh sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển năm 2026 dự kiến vượt 1 tỷ tấn và kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước có khả năng lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, việc bảo đảm hành lang hàng hải thông suốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ thực tế đó, VISABA kiến nghị luật hóa nguyên tắc ưu tiên bảo đảm an toàn, thông suốt cho hành lang hàng hải quốc tế và luồng ra vào cảng biển khi phân bổ không gian biển; xây dựng hệ thống bản đồ số dùng chung cho các ngành để hạn chế cấp phép chồng chéo; rà soát, sắp xếp lại các lồng bè nuôi trồng thủy sản nằm trong phạm vi luồng hàng hải; đồng thời yêu cầu các dự án điện gió tại khu vực có nguy cơ chồng lấn phải thực hiện đánh giá rủi ro hàng hải trước khi được phê duyệt.

Ngoài vấn đề quy hoạch không gian biển, VISABA cũng cho rằng hoạt động nạo vét duy tu luồng tàu đang gặp nhiều khó khăn do thiếu quy hoạch ổn định về vị trí tiếp nhận chất nạo vét và sự chồng chéo trong thủ tục cấp phép.

Nhiều địa phương chưa quy hoạch khu vực tiếp nhận hoặc nhận chìm vật liệu nạo vét ngoài biển, khiến doanh nghiệp phải vận chuyển vật liệu đi xa, phát sinh chi phí và kéo dài thời gian thực hiện các thủ tục môi trường.

Bên cạnh đó, hoạt động nạo vét hiện chịu sự quản lý của nhiều bộ, ngành khác nhau, làm quá trình cấp phép kéo dài, ảnh hưởng đến kế hoạch duy tu luồng tàu và khai thác cảng.

Một bất cập khác được doanh nghiệp phản ánh là việc áp dụng thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường đối với bùn, cát phát sinh từ hoạt động nạo vét duy tu. Theo VISABA, đây chủ yếu là lượng bùn, cát bồi lắng tự nhiên, hoàn toàn có thể tái sử dụng để san lấp hoặc phục vụ các dự án lấn biển, thay vì coi là khoáng sản để áp thuế.

Hiệp hội đề xuất xây dựng quy hoạch tổng thể các khu vực tiếp nhận và tái sử dụng chất nạo vét trên phạm vi cả nước; ưu tiên phương án tái sử dụng cho san lấp trước khi xem xét nhận chìm ngoài biển; đồng thời thống nhất đầu mối quản lý, đơn giản hóa thủ tục cấp phép và sớm có hướng dẫn khẳng định chất nạo vét phục vụ duy tu luồng tàu không thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Khoáng sản.

VISABA cũng kiến nghị sớm hình thành Trung tâm Hàng hải Quốc tế tại Việt Nam nhằm đưa ngành hàng hải tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo hiệp hội, mặc dù sở hữu hơn 3.260 km bờ biển và nằm trên tuyến hàng hải quốc tế sôi động, Việt Nam hiện chủ yếu mới tham gia các khâu vận tải và xếp dỡ, trong khi những dịch vụ có giá trị gia tăng cao như tài chính hàng hải, bảo hiểm, môi giới, trọng tài hay quản trị đội tàu vẫn chủ yếu được thực hiện tại Singapore và Hồng Kông.

VISABA cho rằng việc xây dựng một Trung tâm Hàng hải Quốc tế theo mô hình xanh, thông minh, tích hợp các dịch vụ tài chính, bảo hiểm, pháp lý, môi giới và đào tạo nhân lực không chỉ góp phần giảm chi phí logistics mà còn có thể tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hiệp hội kiến nghị sớm ban hành cơ chế đặc thù, vượt trội về thuế, đất đai và ngoại hối nhằm thu hút các định chế tài chính, bảo hiểm và trọng tài hàng hải quốc tế. Đồng thời phát triển hạ tầng số ngành cảng biển và đưa định hướng xây dựng Trung tâm Hàng hải Quốc tế vào Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), tạo cơ sở pháp lý cho quá trình triển khai đồng bộ trong thời gian tới.