Doanh nghiệp đề xuất sớm hoàn thiện hành lang pháp lý ngành nước

Tăng cường hoạt động cho lĩnh vực thoát nước, chống ngập

Từ góc độ chuyên môn của một doanh nghiệp trực tiếp vận hành hệ thống thoát nước đô thị, ông Phan Hoài Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội (HSDC) nhấn mạnh một lĩnh vực cần được quan tâm nhiều hơn trong nhiệm kỳ tới của Hội Cấp thoát nước Việt Nam (VWSA) là thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải.

Ông Phan Hoài Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đã nhấn mạnh sự cần thiết phải quan tâm nhiều hơn đến lĩnh vực thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải.

Theo ông Phan Hoài Minh, quá trình đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu và mưa cực đoan đang khiến thoát nước đô thị trở thành bài toán phức tạp hơn. Đến năm 2025, cả nước có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị tại 50 đô thị, với tổng công suất thiết kế khoảng 2 triệu m³/ngày đêm, nhưng công suất hoạt động mới chỉ đạt khoảng trên 1 triệu m³/ngày đêm. Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng vẫn còn rất lớn.

Dựa trên thực tiễn hoạt động, ông Phan Hoài Minh đã nêu ra ba vấn đề cần giải quyết. 

Thứ nhất, cần đổi mới cách quản lý và vận hành hệ thống thoát nước. Khả năng tiêu thoát nước của đô thị không phụ thuộc vào một công trình riêng lẻ mà là kết quả vận hành đồng bộ của hệ thống gồm cống, sông, mương, hồ điều hòa, trạm bơm, cửa xả và các nhà máy xử lý nước thải. Vì vậy, cần chuyển từ quản lý từng công trình sang quản lý theo hệ thống, theo lưu vực.

Hiện nay, HSDC đã xây dựng các trung tâm giám sát, điều hành thoát nước, theo dõi trên 70 điểm mực nước và hơn 38 camera tại các khu vực có nguy cơ ngập úng. Tuy nhiên, đây mới chỉ là nền tảng. Bước tiếp theo là phải kết nối dữ liệu và hỗ trợ điều hành theo thời gian thực.

Thứ hai, khoa học công nghệ và chuyển đổi số phải đi thẳng vào bài toán thực tế của ngành. Chuyển đổi số trong lĩnh vực thoát nước không nên bắt đầu bằng câu hỏi mua phần mềm gì, lắp thiết bị nào mà là công nghệ đó giải quyết được vấn đề gì trong vận hành, như dự báo nguy cơ ngập, phát hiện các điểm tắc nghẽn, tối ưu hóa vận hành trạm bơm, xử lý nước thải, bùn thải…

Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đang tìm cách đổi mới cách quản lý và vận hành hệ thống thoát nước. (Ảnh minh họa).

HSDC đang tiếp cận theo phương hướng này với các giải pháp như caramera kiểm tra trong lòng cống và các nghiên cứu về xử lý bùn thải, cải thiện chất lượng nước sông, hồ…

Thứ ba, cần quan tâm hơn đến phát triển nguồn nhân lực. 

Theo ông Minh, ngành thoát nước có đặc thù, kinh nghiệm thực tế giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Có nhiều tình huống vận hành mà chỉ những người có nhiều kinh nghiệm mới có thể xử lý tốt. Trong bối cảnh hiện nay, cán bộ kỹ thuật còn phải xử lý những vấn đề phức tạp hơn về dữ liệu lớn, cảm biến, hệ thống thông tin địa lý (GIS), tự động hóa...

Từ những vấn đề trên, ông Phan Hoài Minh đề xuất ba nội dung cần được quan tâm hơn nữa trong nhiệm kỳ tới của VWSA.

Một là Hội tăng cường hoạt động chuyên môn cho lĩnh vực thoát nước, chống ngập và xử lý nước thải; tiếp tục tạo ra những diễn đàn để trao đổi thực chất giữa các doanh nghiệp; phát huy vai trò tổng hợp ý kiến để kiến tạo, kiến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách cho lĩnh vực này.

Hai là tiếp tục đẩy mạnh vai trò kết nối của Hội trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp có bài toán thực tế; trường, viện có năng lực nghiên cứu; doanh nghiệp có công nghệ và khả năng phát triển giải pháp. Nếu Hội kết nối được ba đơn vị này thì sẽ có nhiều chương trình nghiên cứu và thử nghiệm sát với thực tiễn hơn.

Ba là tiếp tục quan tâm xây dựng nguồn nhân lực cho ngành. Đào tạo cần gắn chặt hơn với thực tế, yêu cầu của doanh nghiệp và có cơ chế tốt hơn để chuyển giao kinh nghiệm từ cán bộ lâu năm cho lực lượng kế cận. Các hoạt động trao giải thưởng cho các đồ án xuất sắc, trao học bổng cho sinh viên các trường đại học và liên kết với trường đại học cần được tiếp tục phát huy.

Cần sớm ban hành Luật Cấp, thoát nước

Đóng góp ý kiến tại Đại hội, ông Nguyễn Văn Đàm, Tổng Giám đốc Công ty CP Cấp thoát nước Khánh Hòa (KHAWASSCO) đánh giá, trong nhiệm kỳ vừa qua, Hội Cấp thoát nước Việt Nam đã tích cực tham gia góp ý xây dựng dự thảo Luật Cấp, Thoát nước. Đây là một khung chính sách rất quan trọng của Ngành. 

Do đó, ông Đàm kiến nghị VWSA cần tích cực hơn nữa trong việc tham mưu, tham gia hoàn thiện dự thảo để Luật Cấp, thoát nước sớm được ban hành.

Ông Nguyễn Văn Đàm kiến nghị Hội Cấp thoát nước Việt Nam cần tích cực tham mưu, tham gia hoàn thiện dự thảo để Luật Cấp, thoát nước sớm được ban hành.

Nhằm tạo điều kiện cho hoạt động cấp, thoát nước hiệu quả hơn, ông Đàm đưa ra ba kiến nghị. 

Thứ nhất, cần làm rõ quy định gửi số liệu về chất lượng nước cho Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Theo ông Đàm, việc gửi số liệu về chất lượng nước là trách nhiệm của đơn vị khai thác, cung cấp nước thô chứ không phải là trách nhiệm của các công ty cấp nước.

Thứ hai, VWSA có ý kiến với Bộ Y tế để làm rõ quy định về sử dụng hóa chất trong sản xuất nước sạch, ví dụ như hàm lượng clo, nhằm đảm bảo chất lượng nước, bảo vệ sức khỏe của người dân.

Thứ ba, cần điều chỉnh quy định về giá nước phù hợp với thực tiễn. Theo ông Nguyễn Văn Đàm, việc xây dựng giá nước cụ thể đã được phân cấp, ủy quyền về UBND cấp tỉnh, nhưng vẫn còn bất cập trong việc xác định tỷ lệ thất thoát hay định mức tiêu thụ hóa chất. Vì vậy, VWSA cần nghiên cứu, góp ý với Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính xem xét điều chỉnh quy định về giá nước hợp lý hơn.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế tài chính

Chia sẻ tại đại hội, ông Bùi Thanh Giang, Tổng Giám đốc Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) cho biết, trong bối cảnh kinh tế vĩ mô và thời tiết có nhiều biến động, các đơn vị cấp thoát nước ở miền Nam đã cố gắng duy trì sự ổn định và linh hoạt thích ứng.

Ông Bùi Thanh Giang, Tổng Giám đốc Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn cho biết, ngành Nước khu vực phía Nam đang phải đối diện với "thách thức kép" về bài toán an ninh nguồn nước và áp lực từ quy hoạch không gian đô thị.

Tỷ lệ cấp nước sạch tại các đô thị trọng điểm được duy trì ở mức cao, đạt xấp xỉ 100%. Công tác kiểm soát thất thoát nước không doanh thu (NRW) được triển khai hiệu quả với tỷ lệ thất thoát tại các đơn vị tiêu biểu đạt mức thấp…

Tuy nhiên, ngành nước khu vực phía Nam đang phải đối diện với "thách thức kép". Thứ nhất là bài toán an ninh nguồn nước. Tác động của biến đổi khí hậu, mưa lớn, ngập úng và tình trạng xâm nhập mặn gia tăng đang tác động trực tiếp đến chất lượng và trữ lượng nước thô mùa khô.

Thứ hai là áp lực từ quy hoạch không gian đô thị. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền hai cấp đòi hỏi doanh nghiệp phải điều chỉnh mô hình tổ chức và phạm vi quản lý.

Sự phát triển của các đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) hay các dự án nhà ở xã hội làm thay đổi phân bổ nhu cầu dùng nước, đòi hỏi hạ tầng mạng lưới phải được quy hoạch đồng bộ thay vì phát triển theo sau.

Chiến lược phát triển của Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn đang tập trung vào quản trị dữ liệu số và điều hành tập trung.

Để giải quyết các thách thức nêu trên, chiến lược phát triển của SAWACO tập trung vào bốn trụ cột: Quản trị dữ liệu số và điều hành tập trung; quản trị an toàn thông tin và năng lực phục hồi; quản trị rủi ro nguồn nước và làm chủ công nghệ lõi; chuẩn hóa kỹ thuật và xây dựng hệ sinh thái liên kết.

Theo ông Giang, ngành Nước Việt Nam đang đối mặt với những điểm nghẽn về quy hoạch và sắp xếp hành chính; độ trễ định mức và áp lực chi phí; chi phí di dời hạ tầng kỹ thuật trong dự án công cộng chưa thỏa đáng; áp lực tài chính cho các công trình dự phòng an ninh nguồn nước; hạn chế về mức độ xã hội hóa lĩnh vực thu gom và xử lý nước thải; chiến lược an ninh nguồn nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long chưa được đảm bảo…

Từ thực tiễn đó, SAWACO kiến nghị sớm ban hành Luật Cấp thoát nước, kịp thời điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động của ngành Nước.

Bên cạnh đó, cần cập nhật đồng bộ định mức và hỗ trợ thủ tục cho các doanh nghiệp cấp, thoát nước; ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công, lồng ghép các chương trình nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước vùng Đồng bằng sông Cửu Long; xây dựng cơ chế hỗ trợ xử lý di dời hạ tầng kỹ thuật do yêu cầu nâng cấp, mở rộng công trình giao thông, thoát nước; xây dựng cơ chế ưu tiên, đặc thù với công trình dự phòng an ninh nguồn nước, chỉ vận hành trong tình huống khẩn; khuyến khích xã hội hóa lĩnh vực thu gom và xử lý nước thải.