Doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt trong chuỗi giá trị nông nghiệp

Đổi mới tư duy, phát triển nông nghiệp công nghệ cao

Trong những năm qua, sự tham gia của doanh nghiệp đã thúc đẩy sự hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, tạo ra các chuỗi liên kết hiệu quả trong việc cung ứng nông sản.

Tại xã Đại Xuyên, Công ty cổ phần Sản xuất và kinh doanh thực phẩm an toàn Vinh Hà đã đầu tư trang trại trồng rau sạch, cây ăn quả với quy mô 5 ha, trong đó 3 ha trồng theo phương pháp hữu cơ. Hiện tại, công ty đã có 44 sản phẩm trên thị trường, trong đó 8 sản phẩm rau, củ, quả đạt chứng nhận OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm). Ngoài việc cung cấp rau ổn định cho hàng trăm khách hàng là hộ gia đình tại các khu chung cư, hơn 20 bếp ăn trường học trong và ngoài địa phương, sản phẩm rau hữu cơ của công ty đã có mặt tại hệ thống cửa hàng thực phẩm sạch Bác Tôm, siêu thị Winmart; hình thành hệ thống liên kết ổn định từ vùng nguyên liệu đầu vào, đến khu sản xuất và tiêu thụ.

Mô hình rau hữu cơ của Hợp tác xã rau hữu cơ công nghệ cao Cuối Quý (xã Liên Minh) cho giá trị kinh tế cao. Ảnh: Quỳnh Dung

Tại xã Liên Minh, Hợp tác xã Rau hữu cơ công nghệ cao Cuối Quý đã chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống sang sử dụng nhà màng công nghệ cao. Hiện trang trại có 80 nhà màng, trồng hơn 30 loại rau, củ, quả; mỗi nhà màng có thể sản xuất trên 10 lứa mỗi năm. Sản phẩm của hợp tác xã đã có mặt ổn định tại nhiều chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch và siêu thị trên địa bàn thành phố. Dù giá bán cao hơn so với rau thông thường, dao động từ 15.000–20.000 đồng/kg, nhưng vẫn được người tiêu dùng chấp nhận nhờ yếu tố an toàn và minh bạch nguồn gốc.

Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ, đất đai sản xuất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, Hà Nội đã có những bước tiến rõ rệt trong việc ứng dụng công nghệ cao và khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp. Sự kết hợp giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đã tạo ra các mô hình sản xuất hiệu quả, nâng cao giá trị nông sản và bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Theo thống kê, hiện nay, Hà Nội đã phát triển được hơn 1.090 hợp tác xã nông nghiệp, gần 1.700 trang trại, hơn 149 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ, 977 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn liên kết với 43 tỉnh, thành phố, hơn 13.000 sản phẩm được cấp mã QR truy xuất nguồn gốc và hơn 400 mô hình ứng dụng công nghệ cao, công nghệ số. Từ chăn nuôi đến trồng trọt, nhiều cơ sở đã chủ động ứng dụng khoa học công nghệ, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Trồng rau theo công nghệ cao tại xã Nội Bài, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Tuy nhiên, những kết quả bước đầu này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của thành phố. Áp lực đô thị hóa khiến đất đai sản xuất ngày càng thu hẹp, sản xuất còn manh mún, thói quen canh tác nhỏ lẻ vẫn phổ biến. Trong khi đó, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, đòi hỏi nông nghiệp phải thay đổi nhanh hơn, mạnh hơn. Từ thực tiễn này, đổi mới tư duy không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của ngành nông nghiệp Thủ đô.

Tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp

Một yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững chính là sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp. Hà Nội cần tạo ra các cơ chế hỗ trợ và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt là trong việc xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn và phát triển các chuỗi giá trị ngắn. Để làm được điều này, doanh nghiệp cần được hỗ trợ về mặt pháp lý, chính sách và các nguồn lực đầu tư.

Chia sẻ tại chương trình thời sự đặc biệt phát sóng trực tiếp tối 3-4 của Cơ quan Báo và Đài Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cho biết, để tăng niềm tin của người tiêu dùng, cần kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm và chất lượng dinh dưỡng. Thực tế, một bộ phận người tiêu dùng Hà Nội vẫn chưa hoàn toàn tin tưởng vào các sản phẩm nông sản trên thị trường. Đây chính là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến động lực đầu tư của doanh nghiệp. Do đó, việc phát triển các chuỗi liên kết không chỉ là nỗ lực riêng của nông dân hay doanh nghiệp, mà cần có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, hợp tác xã và cả người tiêu dùng.

Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, Hà Nội có lợi thế rất lớn khi vùng sản xuất nằm gần khu vực đô thị. Điều này cho phép phát triển các chuỗi giá trị ngắn - mô hình đang được nhiều thành phố trên thế giới thúc đẩy. Với chuỗi ngắn, số khâu trung gian giảm, mối liên kết chặt chẽ hơn, từ đó giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trồng hoa lan công nghệ cao tại xã Mê Linh, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Ví dụ, chỉ cần một hợp tác xã liên kết trực tiếp với một doanh nghiệp phân phối là đã có thể hình thành một chuỗi cung ứng hiệu quả. Bên cạnh đó, một yếu tố then chốt là chuyển đổi số. Hà Nội cần xây dựng các nền tảng số để: Truy xuất nguồn gốc minh bạch; kết nối doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân; cung cấp thông tin đầy đủ cho người tiêu dùng. Khi thông tin minh bạch, niềm tin thị trường được củng cố, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư hơn.

Ngoài ra, vai trò của người tiêu dùng cũng rất quan trọng. Cần có những thông điệp rõ ràng về nhu cầu sử dụng sản phẩm an toàn, dinh dưỡng, từ đó tạo áp lực tích cực lên thị trường. Ở nhiều nước, người tiêu dùng thậm chí có thể trực tiếp tham quan vùng sản xuất, kiểm chứng quy trình. Đây cũng là hướng Hà Nội có thể nghiên cứu áp dụng.

"Hiện nay, Hà Nội đã có thể tự cung ứng khoảng 60% nhu cầu thực phẩm cho đô thị – đây là một nền tảng rất tốt. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị và mở rộng quy mô, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, minh bạch hóa thông tin và củng cố niềm tin thị trường sẽ là yếu tố quyết định. Các tổ chức khoa học, trong đó có chúng tôi, cũng sẵn sàng phối hợp với thành phố để huy động nguồn lực công nghệ và chuyên gia, góp phần thúc đẩy quá trình này", PGS.TS. Đặng Văn Đông cho biết.

Cùng với đó, cơ chế chính sách hỗ trợ phải linh hoạt, đặc biệt là trong việc cho phép sử dụng các khu đất tạm thời chưa triển khai các dự án hoặc đất bãi ven sông để phát triển mô hình nông nghiệp đô thị. Những sáng kiến như vậy sẽ giúp khai thác tối đa các nguồn lực sẵn có và tạo ra giá trị kinh tế cao từ những diện tích đất hạn chế.

Hà Nội đang đi đúng hướng trong phát triển nông nghiệp bền vững, tuy nhiên, để chuyển từ mô hình điểm sang quy mô lớn và hiện đại, thành phố cần tập trung vào các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số. Việc tạo ra các chuỗi liên kết bền vững, xây dựng nền tảng số minh bạch và phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị sẽ là chìa khóa để Hà Nội đạt được mục tiêu phát triển nông nghiệp hiệu quả và bền vững trong tương lai.