Doanh nghiệp tăng lương, thưởng, cổ phiếu cho nhân sự bán dẫn

Mới đây, ASML – nhà sản xuất thiết bị quang khắc hàng đầu thế giới của Hà Lan – tiếp tục đẩy cuộc đua này lên một nấc thang mới khi công bố kế hoạch thưởng cổ phiếu trị giá 20.000 euro cho nhân viên nếu họ gắn bó với công ty trong ba năm tới.

Động thái này cho thấy trong bối cảnh nhu cầu chip AI tăng mạnh và năng lực sản xuất ngày càng trở nên quan trọng, việc giữ chân đội ngũ kỹ sư không còn là vấn đề nhân sự đơn thuần mà đã trở thành yếu tố chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

ASML CHI HÀNG TRĂM TRIỆU EURO ĐỂ GIỮ CHÂN KỸ SƯ

ASML xác nhận sẽ triển khai chương trình thưởng cổ phiếu có điều kiện dành cho nhân viên, sau khi thông tin này được báo Eindhovens Dagblad của Hà Lan đăng tải. Theo kế hoạch, mỗi nhân viên đủ điều kiện sẽ được cấp số cổ phiếu trị giá 20.000 euro (khoảng 22.800 USD) vào ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, số cổ phiếu này chỉ thực sự thuộc về người lao động nếu họ vẫn làm việc tại ASML đến ngày 1/1/2030.

Doanh nghiệp cho biết các điều khoản cụ thể vẫn đang được hoàn thiện và chương trình sẽ áp dụng cho "toàn bộ nhân viên đủ điều kiện". Công ty chưa giải thích tiêu chí xác định nhóm nhân viên này, vì vậy tổng chi phí chưa thể tính toán chính xác.

Tuy nhiên, với quy mô hơn 44.000 lao động tính đến cuối năm 2024, khoản ngân sách dành cho chương trình nhiều khả năng sẽ lên tới hàng trăm triệu euro.

Thời điểm ASML đưa ra quyết định cũng được đánh giá là có chủ đích. Đầu tháng này, công ty báo lãi ròng 2,92 tỷ euro, đồng thời cho biết các dòng máy quang khắc chủ lực gần như đã kín đơn hàng đến hết năm 2027. Hiện ASML là doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất châu Âu.

Trong bối cảnh đó, việc để mất các kỹ sư chịu trách nhiệm lắp đặt, vận hành, bảo trì và cải tiến những cỗ máy sản xuất chip được xem là rủi ro mà công ty không muốn đối mặt. Chính vì vậy, thay vì chỉ tăng lương, ASML lựa chọn cơ chế thưởng bằng cổ phiếu với điều kiện gắn bó lâu dài nhằm khuyến khích nhân viên ở lại.

HÀN QUỐC: ĐUA THƯỞNG KHỔNG LỒ CHO NHÂN SỰ BÁN DẪN

Trên thực tế, ASML không phải doanh nghiệp đầu tiên sử dụng các khoản thưởng quy mô lớn để giữ chân nhân tài.

Xu hướng này bắt đầu được chú ý từ tháng 9/2025 khi SK Hynix và công đoàn đạt được thỏa thuận mới về chia sẻ lợi nhuận. Theo đó, doanh nghiệp bãi bỏ mức trần thưởng trước đây là 1.000% lương cơ bản và cam kết dành 10% lợi nhuận hoạt động hằng năm để lập quỹ thưởng cho nhân viên.

Thỏa thuận áp dụng cho hơn 33.600 lao động, đồng thời đi kèm mức tăng lương 6%. Bloomberg khi đó ước tính tổng chi phí của gói này vào khoảng 3.800 tỷ won, tương đương 2,7 tỷ USD.

Đến tháng 2 năm nay, đợt chi trả đầu tiên theo cơ chế mới đã đạt mức 2.964% lương cơ bản, theo các nguồn tin trong ngành được KED Global dẫn lại.

Mức thưởng này ngay lập tức tạo áp lực lên Samsung Electronics.

Trong nhiều tháng sau đó, công đoàn bộ phận bán dẫn của Samsung liên tục gây sức ép, thậm chí từng đe dọa đình công kéo dài 18 ngày. Cuối cùng, hai bên đạt được thỏa thuận có hiệu lực trong 10 năm vào ngày 27/5.

Theo thỏa thuận, nhân viên bộ phận bán dẫn sẽ nhận thưởng bằng cổ phiếu tương đương 10,5% lợi nhuận hoạt động của đơn vị này, đồng thời nhận thêm khoản thưởng tiền mặt tương đương 1,5%.

Hãng tin Bloomberg ước tính, mức thưởng bình quân mỗi nhân viên bộ phận bán dẫn của Samsung trong năm 2026 có thể lên tới khoảng 340.000 USD. Con số này thấp hơn mức 15% lợi nhuận mà công đoàn từng yêu cầu nhưng vẫn thuộc nhóm cao nhất trong ngành.

Áp lực dẫn tới thỏa thuận này không chỉ đến từ lợi nhuận doanh nghiệp mà còn xuất phát từ nguy cơ chảy máu chất xám. Chủ tịch Công đoàn Samsung Electronics Supra-Enterprise Union, ông Choi Seung-ho, cho biết chỉ trong bốn tháng tính đến tháng 2/2026 đã có hơn 200 kỹ sư của Samsung chuyển sang làm việc cho SK Hynix.

Quy mô các khoản thưởng hiện đã đủ lớn để phản ánh trong các số liệu kinh tế vĩ mô. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cho biết tiền thưởng đặc biệt trong ngành công nghệ thông tin tăng tới 60,6% trong quý I so với cùng kỳ năm trước, trong khi mức tăng tiền lương của phần còn lại của nền kinh tế chỉ đạt khoảng 2,1%.

Trong khi đó, TSMC đứng ngoài xu hướng này do đặc thù tổ chức. Kể từ khi thành lập năm 1987, doanh nghiệp không có công đoàn nên người lao động không có cơ chế chính thức để đàm phán về việc chia sẻ lợi nhuận. Một số thông tin cho rằng tỷ lệ thưởng của TSMC có thể giảm trong năm nay đã làm dấy lên các cuộc thảo luận về khả năng thành lập công đoàn, dù công ty chưa xác nhận bất kỳ thay đổi nào.

ĐÔNG NAM Á ĐỐI MẶT ÁP LỰC GIỮ NGƯỜI

Trong khi các doanh nghiệp dẫn đầu chuỗi cung ứng AI có đủ nguồn lực để triển khai những gói thưởng hàng trăm nghìn USD, nhiều quốc gia Đông Nam Á lại phải cạnh tranh trong cuộc đua thu hút cùng một nhóm kỹ sư nhưng với nguồn lực tài chính hạn chế hơn.

Malaysia là ví dụ điển hình. Chính phủ nước này cho biết ngành bán dẫn cần khoảng 50.000 kỹ sư trình độ cao, trong khi các trường đại học chỉ đào tạo khoảng 5.000 kỹ sư mỗi năm. Theo ông Wong Siew Hai, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Malaysia, khoảng 15% nhân lực của ngành rời khỏi đất nước mỗi năm để làm việc tại các thị trường khác.

Để giải quyết bài toán này, Chiến lược Bán dẫn Quốc gia của Malaysia đã dành 1,2 tỷ ringgit nhằm đào tạo và nâng cao kỹ năng cho 60.000 kỹ sư trình độ cao trong vòng 5 năm.

Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở số lượng lao động phổ thông.

Ngày 14/6 vừa qua, hơn 1.000 người đã xếp hàng từ trước 5 giờ sáng tại một khách sạn ở bang Melaka để ứng tuyển vào 500 vị trí công nhân sản xuất và kỹ thuật viên của Infineon Technologies. Mức lương khởi điểm là 3.500 ringgit/tháng, cao hơn đáng kể so với mức lương tối thiểu 1.700 ringgit.

Điều này cho thấy nguồn cung lao động ở nhóm kỹ thuật viên và công nhân sản xuất không phải là vấn đề lớn.

Điểm nghẽn thực sự nằm ở các vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn cao như kỹ sư quy trình chế tạo wafer, thiết kế vi mạch (IC design) hay đóng gói tiên tiến (advanced packaging). Đây cũng chính là nhóm nhân lực đang được Singapore, Đài Loan, Mỹ và châu Âu ráo riết tuyển dụng.