Doanh nghiệp thủy sản 'đứng ngồi không yên'

Áp lực từ nhiều phía

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, 2 tháng gần đây, doanh nghiệp (DN) thủy sản đang đồng thời chịu áp lực từ nhiều phía, cả trong và ngoài nước. Các điểm nghẽn xuất hiện đúng mùa cao điểm thu mua nguyên liệu, chế biến và giao hàng xuất khẩu.

Chế biến cá tra xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký VASEP, nhiều DN có lịch sử tín dụng tốt, xuất khẩu hàng trăm triệu USD mỗi năm, cần vốn lớn để thu mua tôm, cá cho nông, ngư dân. Tuy nhiên, hạn mức tín dụng đang bị thu hẹp, khiến DN không đủ dòng tiền thu mua nguyên liệu sản xuất, đáp ứng các đơn hàng.

Thiếu lao động cũng thành thách thức rất lớn với DN thủy sản. Ông Nam cho hay, Việt Nam thuộc nhóm dẫn đầu thế giới chế biến thủy sản, tạo ra giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, ngành đang thiếu nhiều lao động bóc tôm, phi lê cá, phân loại, hoàn thiện sản phẩm.

Tại các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, TPHCM, nhiều DN đã tăng lương 25-30% vẫn khó tuyển đủ lao động. VASEP kiến nghị các bộ ngành xem xét cân bằng giữa xuất khẩu lao động và bảo đảm nguồn nhân lực cho sản xuất trong nước, nếu không Việt Nam có thể mất dần lợi thế cạnh tranh trong 5 năm tới.

DN thủy sản cũng gặp vướng mắc về thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với hàng xuất khẩu kéo về. Trước đây, hàng kéo về để xử lý, tái xuất không phát sinh nghĩa vụ nộp thuế VAT ngay. Nhưng theo quy định mới, DN phải tạm nộp thuế VAT khi hàng quay về, sau đó mới thực hiện thủ tục hoàn thuế khi xuất đi lại. Quy định này làm tăng áp lực dòng tiền, đặc biệt trong bối cảnh tín dụng đã bị thu hẹp.

Về logistics, chi phí vận tải biển đang tăng mạnh, tạo thêm gánh nặng cho DN xuất khẩu. Chỉ trong vài ngày giữa tháng 6, nhiều hãng tàu đã thông báo tăng giá cước, có tuyến tăng tới 30%. Cước container đi bờ Đông Mỹ tăng khoảng 2.000-3.000 USD/container, đi bờ Tây Mỹ tăng hơn 1.000 USD/container, đi châu Âu tăng 800 - 1.200 USD/container. Chi phí này đang tạo áp lực rất lớn lên các DN xuất khẩu hàng chục nghìn container mỗi năm, nên cần được cơ quan chức năng xem xét các giải pháp hỗ trợ.

Về thị trường Hàn Quốc, dù hai nước đã có Hiệp định thương mại (FTA), dù có hạn ngạch ưu đãi thuế cho 15.000 tấn/năm, nhưng phía Hàn Quốc lại tổ chức đấu thầu sử dụng hạn ngạch này, khiến nhà nhập khẩu phải chịu thêm chi phí tương đương 16-18% giá trị hàng - gần bằng mức thuế ngoài hạn ngạch. Chi phí tăng thêm kể trên làm giảm đáng kể lợi thế FTA của tôm Việt Nam so với các đối thủ. VASEP kiến nghị các bộ ngành liên quan sớm có giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn trên.

Nguy cơ tăng thuế từ Mỹ

Theo kết luận sơ bộ điều tra Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, được Văn phòng đại diện thương mại Mỹ (USTR) công bố mới đây, phía Mỹ xếp Việt Nam vào nhóm 60 nền kinh tế bị điều tra không áp dụng, hoặc không thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Hàng hóa các nước bị Mỹ xác định vi phạm trên có thể bị áp thuế bổ sung 12,5%.

Ngành thủy sản vẫn còn nhiều thách thức.

Theo VASEP, Mỹ là thị trường nhập khẩu thủy sản hàng đầu của Việt Nam trong nhiều năm qua, với kim ngạch 1,8 - 2,1 tỷ USD/năm. Trong khi đó, nhiều sản phẩm thủy sản Việt Nam có sự khác biệt về loài, đặc điểm sinh học, phương thức sản xuất, vùng nuôi hoặc khai thác, quy cách chế biến và phân khúc tiêu dùng so với các loài thủy sản bản địa của Mỹ.

VASEP kiến nghị Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công Thương tổng hợp các lập luận và đề nghị phía Mỹ không áp dụng thuế bổ sung kể trên với nhóm thủy sản chủ lực của Việt Nam, như tôm, cá tra, cá ngừ, mực - bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và các sản phẩm thủy sản chế biến. Đồng thời, đề nghị Mỹ đưa nhóm thủy sản Việt Nam vào phạm vi xem xét miễn trừ.