Làm gì để không còn nghịch lý doanh nghiệp... xin rút hồ sơ nhận hỗ trợ?

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang bước vào giai đoạn nước rút để kịp trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.

Chính sách tốt nhưng khả năng tiếp cận hạn chế

Thời gian qua, Quốc hội và Chính phủ đã liên tục thúc đẩy các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, trong đó có nhiều chính sách hướng đến khu vực doanh nghiệp tư nhân và SME.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và chi phí tuân thủ thấp hơn.

Điểm sáng lớn nhất Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân là quy định: Mỗi doanh nghiệp chỉ bị thanh tra hoặc kiểm tra không quá một lần trong năm. Nếu đã thanh tra thì không kiểm tra và ngược lại. Đây là bước tiến quan trọng giúp SME thoát khỏi cảnh “tiếp khách” quanh năm, tập trung nguồn lực cho sản xuất kinh doanh.

Đặc biệt, chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong 3 năm dành cho SME được xem là giải pháp trực diện nhất để doanh nghiệp tích lũy vốn. Bên cạnh đó là các gói hỗ trợ lãi suất 2% cho các dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và đáp ứng tiêu chí ESG; Miễn phí nền tảng số và phần mềm kế toán cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ; Dành riêng các gói thầu quy mô nhỏ cho khu vực SME.

Những chuyển biến này đã giúp số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường duy trì đà tăng trưởng 15-20% mỗi năm, với vốn bình quân tăng mạnh từ 6 tỷ đồng lên khoảng 11,6 tỷ đồng.

Tuy nhiên, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) trăn trở: “Nhiều chính sách rất tốt nhưng khả năng tiếp cận còn hạn chế. Những đơn vị cần hỗ trợ nhất đôi khi lại là những nơi gặp khó khăn nhất trong việc chạm tay vào chính sách”.

Tại một hội thảo về tham vấn chính sách hỗ trợ SME được tổ chức gần đây, ThS Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) kể một câu chuyện đáng suy ngẫm: Có những doanh nghiệp địa phương khi biết mình được chọn nhận hỗ trợ đã chủ động xin rút lui. Lý do rất đơn giản vì lợi ích nhận được không bù đắp nổi chi phí thuê nhân sự để hoàn thiện bộ hồ sơ tuân thủ dày đặc và phức tạp.

Thực trạng này phản ánh một nút thắt lớn của khu vực SME. Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, phân tích rằng khó khăn của doanh nghiệp không chỉ nằm ở nghĩa vụ nộp thuế mà còn ở chi phí tuân thủ. Các thủ tục hành chính, hồ sơ chứng từ và sự chồng chéo trong quy định pháp luật đang bào mòn nguồn lực tài chính vốn dĩ đã hạn hẹp của các doanh nghiệp nhỏ.

Doanh nghiệp sẽ được lựa chọn đơn vị hỗ trợ

Nhận diện những "nút thắt" sau gần một thập kỷ thi hành luật cũ, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho biết Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được viết lại căn bản theo hướng lấy doanh nghiệp làm trọng tâm.

“Trước đây chúng ta làm theo kiểu 'cung' – Nhà nước có gì thì cung cái đó. Lần này, tư duy thay đổi hoàn toàn: Doanh nghiệp tự biết mình thiếu gì, cần gì và họ sẽ là người chủ động quyết định lựa chọn đơn vị hỗ trợ”, ông Tuấn nhấn mạnh. Điểm đột phá chính là cơ chế cấp ngân sách qua hệ thống voucher (phiếu hỗ trợ) và ứng dụng AI để quản lý dữ liệu, giúp giảm tối đa sự can thiệp hành chính.

Dưới góc độ chuyên gia thuế, bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thuế Hà Nội, cho rằng chính sách cần thực tế hơn. Theo bà, việc miễn thuế TNDN 3 năm đầu đôi khi chỉ là “thêu hoa trên gấm” vì đa số doanh nghiệp mới thành lập thường chưa có lãi để nộp thuế.

Thay vào đó, bà Yến kiến nghị những giải pháp “đưa than trong tuyết”, hỗ trợ đúng cái doanh nghiệp đang thiếu hụt khi mới khởi nghiệp như tài trợ dịch vụ kế toán - thuế trong 1-2 năm đầu để chuẩn hóa năng lực tuân thủ. Không xử phạt các lỗi thủ tục hành chính vi phạm lần đầu nếu không cố ý. Đồng thời, mở rộng phạm vi hỗ trợ sang cả các hộ kinh doanh cá thể chưa lên doanh nghiệp.

Bà Yến thậm chí đề xuất đổi tên thành “Luật Hỗ trợ và thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân” để khẳng định tầm vóc kiến tạo, nuôi dưỡng hệ sinh thái thay vì chỉ giải quyết phần ngọn.

Hầu hết các chuyên gia đều cho rằng việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là "cơ hội vàng" để tháo gỡ các rào cản về chi phí tuân thủ. Khi các thủ tục hành chính được đơn giản hóa và áp lực thanh tra được kiểm soát, khu vực SME – vốn là xương sống của nền kinh tế mới có đủ tự tin để bứt phá, đóng góp thực chất vào tăng trưởng bền vững của đất nước trong giai đoạn 2026-2030.

“Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và chi phí tuân thủ thấp hơn. Khi những rào cản về thuế, thủ tục hành chính và tiếp cận nguồn lực được tháo gỡ, khu vực SME sẽ có thêm động lực để đầu tư, đổi mới và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế”, ông Tuấn nhấn mạnh.