Doanh nghiệp vật liệu xây dựng phân hóa lợi nhuận giữa sóng đầu tư công

“Tấm gương” phản chiếu đà phục hồi của thị trường

Tiến độ giải ngân đầu tư công được thúc đẩy cùng sự phục hồi của hoạt động xây dựng đã tạo thêm động lực cho thị trường vật liệu xây dựng trong quý II/2026. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), khu vực công nghiệp và xây dựng tiếp tục duy trì tăng trưởng tích cực. Một trong những nguyên nhân thúc đẩy xu hướng tăng trưởng là hiệu ứng lan tỏa từ đầu tư công. Điều này cũng góp phần kéo nhu cầu tiêu thụ xi măng, đá xây dựng và nhiều loại vật liệu đầu vào tiếp tục tăng trở lại.

Xi măng là một trong những lĩnh vực phản ánh rõ nhất tín hiệu phục hồi, thể hiện qua kết quả kinh doanh quý II/2026 của các doanh nghiệp trong ngành.

Nhiều doanh nghiệp xi măng báo lãi lớn trong quý II/2026. Ảnh minh họa: An Thư

Trong 6 tháng đầu năm, Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) ghi nhận sản lượng clinker tăng 16,8%, sản lượng tiêu thụ xi măng trong nước tăng 13,3% so với cùng kỳ năm trước. Tại Hội nghị sơ kết sản xuất, kinh doanh 6 tháng đầu năm 2026, ông Ngô Đức Lưu - Quyền Tổng Giám đốc Vicem cho biết, lợi nhuận trước thuế (chưa tính chênh lệch tỷ giá cuối kỳ) của Vicem đạt 528,7 tỷ đồng, cao gấp hơn 10 lần cùng kỳ năm 2025.

Nhiều công ty là đơn vị thành viên của Vicem cũng ghi nhận kết quả tích cực. Xi măng Vicem Hà Tiên báo lãi sau thuế quý II đạt hơn 138 tỷ đồng, tăng 23% so với cùng kỳ. Theo lý giải của doanh nghiệp, sản lượng tiêu thụ xi măng tăng 6,4% là một trong những yếu tố chính thúc đẩy kết quả kinh doanh.

Đáng chú ý, Xi măng La Hiên ghi nhận lợi nhuận sau thuế quý II tăng tới hơn 47% so với cùng kỳ. Theo ông Trần Quang Khải - Tổng Giám đốc Xi măng La Hiên, thị trường bất động sản có dấu hiệu phục hồi đã giúp sản lượng tiêu thụ tăng khoảng 12,4%. Đồng thời, giá bán bình quân cũng cải thiện. Cùng với việc nâng cao năng suất thiết bị và tiết giảm chi phí sản xuất, các yếu tố này đã giúp doanh nghiệp cải thiện đáng kể hiệu quả kinh doanh.

Không riêng xi măng, nhóm doanh nghiệp khai thác đá xây dựng cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Tại Công ty cổ phần Đá Núi Nhỏ, lợi nhuận sau thuế quý II tăng hơn 32%, lũy kế 6 tháng đầu năm tăng trên 67%. Đại diện doanh nghiệp cho hay, cả hai yếu tố sản lượng đá tiêu thụ và giá bán đều tăng so với cùng kỳ, nhờ vậy, doanh thu và biên lợi nhuận gộp từ hoạt động kinh doanh tăng khá.

Nhu cầu thị trường hồi phục đã giúp những doanh nghiệp sở hữu nguồn cung ổn định và khả năng tận dụng mặt bằng giá bán thuận lợi có thể nhanh chóng thúc đẩy tăng trưởng lợi nhuận. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp vật liệu xây dựng nào cũng bắt nhịp với đà phục hồi này.

Kết quả kinh doanh của Công ty cổ phần Đá Hoàng Mai (doanh nghiệp khai thác mỏ đá, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp và xây dựng công trình tại Nghệ An) lại cho thấy, khoảng cách giữa khối lượng công việc thực hiện và kết quả ghi nhận trên báo cáo tài chính vẫn có thể rất lớn.

Đại diện doanh nghiệp này cho biết, một số công trình xây lắp đã triển khai nhưng chưa hoàn tất thủ tục nghiệm thu, thanh toán với chủ đầu tư, nên chưa đủ điều kiện ghi nhận doanh thu trong kỳ. Do đó, doanh thu và lợi nhuận của Đá Hoàng Mai tiếp tục giảm sâu trong quý II/2026, đánh dấu quý thứ tư liên tiếp kết quả kinh doanh đi xuống. Công ty chỉ thu về chưa đến 7,3 triệu đồng trong quý vừa qua, bằng khoảng 3% khoản lãi cùng kỳ năm 2025.

Nội lực quyết định khả năng “đón sóng”

Ngay trong nhóm xi măng, sự phân hóa cũng hiện hữu. Công ty Xi măng Phú Thọ vẫn chưa thể thoát khỏi tình trạng thua lỗ khi doanh thu quý II tiếp tục giảm gần 24%, sản lượng tiêu thụ giảm hơn 30% và hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn bán dưới giá vốn. Khoản lỗ sau thuế được thu hẹp chủ yếu nhờ chi phí tài chính giảm mạnh, thay vì đến từ sự cải thiện của hoạt động sản xuất.

Chuỗi thua lỗ của Xi măng Phú Thọ thực tế đã kéo dài hơn chục năm gần đây. Lỗ lũy kế của doanh nghiệp này tại ngày 30/6 vượt trên 500 tỷ đồng, dẫn đến tình trạng âm vốn chủ sở hữu. Cuộc cạnh tranh khốc liệt do áp lực cung vượt cầu trong lĩnh vực này nhiều năm qua khiến không ít doanh nghiệp suy giảm năng lực tài chính, khó nắm bắt được cơ hội phục hồi khi nhu cầu thị trường tăng lên.

Dù kết quả kinh doanh quý II xuất hiện sự phân hóa, triển vọng của ngành vật liệu xây dựng trong nửa cuối năm vẫn được kỳ vọng tăng trưởng tích cực. Theo các chuyên gia từ Công ty cổ phần Chứng khoán VNDIRECT, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026, kinh tế Việt Nam cần đạt mức tăng trưởng gần 12% trong 6 tháng cuối năm. Trong bối cảnh đó, đầu tư công tiếp tục được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có chuyển biến tích cực hơn trong tháng 6/2026. Tuy vậy, tỷ lệ giải ngân 6 tháng đầu năm 2026 đạt 30,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, vẫn ở mức thấp so với yêu cầu và so với cùng kỳ năm trước.

Dư địa giải ngân đầu tư công trong nửa cuối năm vẫn còn lớn khi nhiều dự án hạ tầng trọng điểm bước vào giai đoạn thi công cao điểm. Điều này không chỉ tạo thêm việc làm cho các nhà thầu xây dựng, mà còn lan tỏa sang các doanh nghiệp cung cấp vật liệu xây dựng như xi măng, đá, thép hay các loại vật liệu đầu vào khác.

Nửa cuối năm được kỳ vọng tiếp tục mở ra nhiều cơ hội cho ngành vật liệu xây dựng khi đầu tư công tăng tốc. Tuy nhiên, sự phân hóa trong bức tranh kết quả kinh doanh phần nào cho thấy, mức hưởng lợi của từng doanh nghiệp sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực nội tại. Những doanh nghiệp sở hữu mỏ nguyên liệu, vị trí gần các dự án trọng điểm hoặc có hệ thống logistics thuận lợi sẽ có lợi thế về chi phí và khả năng cung ứng khi nhu cầu tăng cao. Trong bối cảnh nguồn cung một số loại vật liệu vẫn chịu áp lực tại từng khu vực, yếu tố này có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về biên lợi nhuận.

Bên cạnh đó, khả năng kiểm soát chi phí tiếp tục là yếu tố quyết định hiệu quả kinh doanh. Giá nguyên liệu, nhiên liệu, chi phí vận chuyển và nhân công vẫn có thể biến động trong quá trình triển khai các dự án lớn. Doanh nghiệp duy trì được hiệu suất sản xuất và tối ưu giá thành sẽ có nhiều dư địa cải thiện lợi nhuận.

Quan trọng hơn, việc đáp ứng đầy đủ điều kiện nghiệm thu cũng là yếu tố quan trọng để khối lượng thực hiện ghi nhận vào kết quả kinh doanh. Dòng tiền tại doanh nghiệp cũng sẽ phụ thuộc nhiều vào tiến độ thanh toán và khả năng thu hồi công nợ từ khách hàng.