Doanh nhân Lý Quí Trung: Khác biệt để thành công, nhưng khác biệt thế nào?

Trong môi trường kinh doanh liên tục biến động, khác biệt liệu có đủ để tạo nên thành công? Và làm sao để doanh nghiệp vừa duy trì lợi thế cạnh tranh, vừa linh hoạt thích ứng khi những cách làm từng hiệu quả không còn phù hợp?

Đây cũng là điều mà doanh nhân Lý Quí Trung, người được biết đến là “cha đẻ” thương hiệu Phở 24, có nhiều trải nghiệm thực tế để chia sẻ. Từ hành trình xây dựng và phát triển chuỗi nhà hàng phở theo mô hình nhượng quyền thương mại đến những lần đối diện khó khăn, thất bại và lựa chọn hướng đi mới, ông đã đúc kết nhiều bài học về tư duy khác biệt, khả năng thích ứng và bản lĩnh của người làm kinh doanh.

Chia sẻ với TheLEADER, ông Trung, Chủ tịch Viện Doanh nhân Đương đại LQT, mang đến góc nhìn mới về cách tạo dựng sự khác biệt có giá trị, những quyết định mang tính bước ngoặt và cả nghệ thuật biết dừng lại đúng lúc để mở ra cơ hội phát triển mới.

Tạo lợi thế đã khó, duy trì còn khó hơn

Trong cuốn Khác biệt để thành công, ông đề cập đến những cách làm khác biệt trong kinh doanh. Theo ông, đâu là ranh giới giữa tư duy khác biệt tạo ra giá trị và việc chỉ cố gắng làm khác số đông?

Ông Lý Quí Trung: Tư duy khác biệt khuyến khích chúng ta đi ra khỏi vùng an toàn để dám nghĩ, dám làm những điều người khác không nghĩ đến hoặc có nghĩ cũng không dám làm. Nó đòi hỏi một tinh thần đổi mới, sáng tạo, và một sự quan sát thông minh, tinh tế. Nếu không có sự quan sát này thì không thể tạo ra giá trị. Nói cách khác, sự khác biệt của mình chỉ có giá trị khi thị trường hay người tiêu dùng đánh giá cao.

Nhân viên cũng là người tiêu dùng nhìn từ góc độ của một nhà quản trị. Nhân viên phải đánh giá cao, tâm phục khẩu phục, thì tư duy khác biệt về quản trị con người mới phát huy tác dụng.

Nhìn lại hành trình xây dựng Phở 24, đâu là quyết định khác biệt mang tính bước ngoặt và bài học lớn nhất ông rút ra từ quyết định ấy?

Ông Lý Quí Trung: Có khá nhiều quyết định mang tính khác biệt trong hành trình điều hành và kinh doanh Phở 24 của tôi, ít nhất là từ góc nhìn chủ quan của người trong cuộc.

Bản thân mô hình kinh doanh của Phở 24 là một sự khác biệt được thị trường đón nhận. Lần đầu tiên thị trường bắt gặp một chuỗi tiệm phở có máy lạnh và được tiêu chuẩn hoá mọi thứ giống như bất kỳ chuỗi thức ăn nhanh nào trên thế giới. Phở 24 cũng là chuỗi bán nhượng quyền bài bản đầu tiên và có tầm nhìn quốc tế.

Với tầm nhìn này, tôi đã quyết định chọn chiến thuật bán nhượng quyền để mở rộng thị trường chứ không tự mình mở tất cả. Đây là một bước đi khá táo bạo ở thời điểm gần 20 năm trước, khi khái niệm về nhượng quyền còn khá mơ hồ đối với Việt Nam.

Từ những bước đi đó, tôi rút ra hai điều quan trọng nhất. Thứ nhất là phải đặc biệt thận trọng khi lựa chọn đối tác nhận nhượng quyền. Chọn đối tác cũng giống như chọn người bạn đời. Nếu lựa chọn sai, hai bên có thể phải gắn bó trong một mối quan hệ không phù hợp suốt thời gian dài. Dù trong kinh doanh, việc chấm dứt hợp tác có thể dễ dàng hơn, nhưng cũng khó tránh khỏi rắc rối và hệ lụy.

Doanh nhân Lý Quí Trung, Chủ tịch Viện Doanh nhân Đương đại LQT. Ảnh: NVCC

Thứ hai là phải kiểm soát tốt tốc độ mở rộng hệ thống, không để tham vọng tăng trưởng về số lượng lấn át chất lượng sản phẩm và năng lực quản trị. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa doanh nghiệp nên quá thận trọng đến mức mở rộng chậm chạp, bởi như vậy rất dễ bỏ lỡ thời cơ tăng tốc và chiếm lĩnh thị trường.

Người quản trị giỏi cũng giống như một nghệ sĩ xiếc đi trên dây, luôn phải giữ được sự thăng bằng. Làm thế nào để vừa tăng trưởng nhanh, vừa bảo đảm chất lượng và khả năng kiểm soát hệ thống luôn là một trong những thách thức lớn nhất đối với người xây dựng thương hiệu.

Không phải sự khác biệt nào cũng tạo ra giá trị và được thị trường đón nhận. Với các nhà hàng món Việt cao cấp tại Úc, ông đã tạo sự khác biệt như thế nào để chinh phục khách hàng tại thị trường này?

Ông Lý Quí Trung: Tôi cũng cố gắng tạo nên sự khác biệt đối với các nhà hàng Việt Nam mà tôi từng mở tại Úc sau khi không còn điều hành Phở 24 nữa, nhưng có lẽ các sự khác biệt này chưa đủ xuất sắc như trong trường hợp của Phở 24.

Tạo ra những khác biệt xuất sắc, nhất là trong mô hình kinh doanh, không hề dễ chút nào. Ngoài ra, còn nhiều yếu tố đi kèm khác mới tạo nên sự thành công. Đó là phải đúng thời điểm, đúng vị trí, đúng đối tượng khách hàng, và một chút may mắn.

Bên cạnh lĩnh vực ẩm thực, ông từng tham gia điều hành các chuỗi bán lẻ nội thất thuộc Tập đoàn AA. Từ trải nghiệm kinh doanh ở những lĩnh vực khác nhau, theo ông, đâu là những nguyên tắc quản trị có thể áp dụng chung và đâu là những điều nhà lãnh đạo cần thay đổi để thích ứng?

Ông Lý Quí Trung: Tôi nghĩ trong quản trị kinh doanh, hầu hết các nguyên tắc cốt lõi đều giống nhau trong tất cả các lãnh vực, và không những vậy, các nguyên tắc này đã tồn tại từ hàng trăm năm.

Dĩ nhiên mỗi ngành nghề, lĩnh vực đều có những đặc thù khác nhau nên có những kiến thức chắc chắn cần phải được học hỏi và bổ sung. Nhưng một nhà điều hành xuất sắc là người không chỉ dựa vào kiến thức để điều hành, mà phải dựa vào trí tuệ.

Để làm được điều đó,đòi hỏi nhà lãnh đạo phải có sự bình tâm để suy nghĩ sâu và rộng. Trong thời buổi mọi thứ phát triển nhanh một cách chóng mặt như hiện nay, sự bình tâm đó coi vậy mà rất khó, nếu không muốn nói là một năng lực chiến lược.

Bản lĩnh thay đổi và biết dừng đúng lúc

Ông từng chia sẻ rằng biết dừng lại đôi khi còn quan trọng hơn biết bắt đầu. Theo ông, đâu là dấu hiệu cho thấy doanh nhân cần từ bỏ một mô hình từng mang lại thành công?

Ông Lý Quí Trung: Biết dừng lại khác với rời bỏ. Dừng lại là để người khác tiếp nối sự thành công, còn rời bỏ là thoát ra khỏi sự thất bại. Tôi thích hình ảnh dừng lại hay chuyển giao hơn. Một lãnh đạo doanh nghiệp tại vị quá lâu sẽ ít nhiều làm ngưng trệ tiềm năng phát triển của doanh nghiệp mình tạo dựng, cho nên biết lúc nào dừng điều hành, chuyển giao cho thế hệ trẻ hơn là một điều đáng cân nhắc nhưng không hề dễ.

Một dấu hiệu rõ và đơn giản nhất cho thấy đã đến lúc doanh nhân sáng lập cần chuyển giao công tác điều hành hàng ngày cho đội ngũ kế thừa chính là yếu tố tuổi tác.

Theo quan điểm cá nhân tôi, một tổng giám đốc khó có thể duy trì sự hào hứng và khả năng sáng tạo như ban đầu nếu đảm nhiệm vị trí này quá 10 năm. Tuy nhiên, thời điểm chuyển giao còn phụ thuộc vào một yếu tố quan trọng không kém, đó là sự trưởng thành và sẵn sàng của đội ngũ kế thừa. Sự sẵn sàng ấy không chỉ thể hiện ở năng lực điều hành mà còn ở tầm nhìn, khả năng tiếp nối và phát huy những giá trị mà thế hệ lãnh đạo đi trước đã gây dựng.

Người ta biết đến sự thành công của doanh nhân nhiều hơn là thất bại, vì không ai có nhiều hứng thú nói về thất bại. Bản lĩnh của một doanh nhân suy cho cùng là khả năng vững bước đi tới sau mỗi lần thất bại. Nếu có ngã, là ngã về phía trước.

Doanh nhân Lý Quí Trung

Doanh nhân thường được nhắc đến qua những thành công hơn là thất bại. Từ những trải nghiệm của bản thân, theo ông, đâu mới là thước đo bản lĩnh của một nhà lãnh đạo?

Ông Lý Quí Trung: Đúng là người ta biết đến sự thành công của doanh nhân nhiều hơn là thất bại, vì không ai có nhiều hứng thú nói về thất bại. Họ chỉ muốn quên nó đi càng nhanh càng tốt, để dồn năng lượng và sự tập trung cho những dự án sắp tới. Bản lĩnh của một doanh nhân suy cho cùng là khả năng vững bước đi tới sau mỗi lần thất bại. Nếu có ngã, là ngã về phía trước.

Mỗi lần thất bại là một bài học, là cơ hội rèn luyện bản lĩnh, bồi đắp sức mạnh tinh thần và trí tuệ của người lãnh đạo.

Trong môi trường kinh doanh nhiều biến động hiện nay, đâu là những năng lực mà thế hệ doanh nhân mới cần trang bị để không chỉ khởi nghiệp mà còn tồn tại và phát triển?

Ông Lý Quí Trung: Đó lànăng lực chịu đòn, chống chọi để vượt qua mọi thử thách, khó khăn đến từ tứ phía. Đây là một trong những năng lực quan trọng nhất của người lãnh đạo.

Để phát huy năng lực này, doanh nhân cần trang bị cho mình một tư duy linh hoạt, thích ứng nhanh với sự thay đổi, sẵn sàng thay đổi kế hoạch, đường lối, chiến lược bất cứ lúc nào.

Ông còn dành nhiều tâm huyết cho việc viết sách. Qua những tác phẩm của mình, ông muốn thế hệ doanh nhân trẻ hiểu điều gì về giá trị của tư duy khác biệt và con đường đi đến thành công?

Ông Lý Quí Trung: Khi tôi viết cuốn sách Khác Biệt Để Thành Công, thông điệp mà tôi muốn gửi gấm đến các bạn trẻ là hãy dám nghĩ khác, làm khác thì mới thành công lớn được.

Đây không phải là quan điểm mới, nhưng càng trở nên quan trọng trong giai đoạn hiện nay, khi môi trường kinh doanh liên tục biến động, xuất hiện nhiều thay đổi khó lường và không còn tuân theo những quy luật quen thuộc. Để tồn tại và phát triển trong môi trường như vậy, người lãnh đạo cần có tư duy và cách ứng xử linh hoạt, sẵn sàng vượt ra khỏi những khuôn mẫu thông thường.

Những tư duy và ứng xử này cần được đặt trên một nền tảng hết sức con người, cơ bản. Để gần gũi hơn với độc giả là người Việt, tôi đã mượn những bài học về người thật việc thật của Việt Nam để truyền tải thông điệp. Tôi cũng có lưu ý các bạn trẻ là các dẫn chứng này chỉ mang tính tham khảo, đừng sao chép một cách máy móc, vì trên thực tế sẽ không bao giờ các hoàn cảnh, điều kiện có thể lập lại một lần nữa.