Doanh trí mới cho kỷ nguyên mới

Khai tâm là gốc rễ của sự học và bản lĩnh doanh nhân

TS. Giản Tư Trung, Chủ tịch sáng lập Học viện Quản lý PACE

Bước sang năm mới 2026, doanh trí mới trở thành yêu cầu cấp bách của thời đại khi kinh tế tư nhân đã được khẳng định là động lực phát triển quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

Chưa bao giờ trong lịch sử nhân loại, con người lại có nhiều cơ hội để khai trí như vậy. Chỉ với một vài thao tác trên các nền tảng công nghệ hoặc sự hỗ trợ từ trí tuệ nhân tạo, bất kỳ ai cũng có thể giải quyết những vấn đề tri thức thiết yếu mà mình muốn hiểu biết.

Thế nhưng, trong khi việc khai trí có nhiều thuận lợi hơn, việc khai tâm lại đối mặt với những thách thức vô cùng to lớn. Chúng ta đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng về lẽ sống và đức tin lan rộng trong nhiều tầng lớp xã hội. Sự bùng nổ của các xu hướng tìm kiếm sự chữa lành hay những giá trị tâm linh chính là minh chứng rõ nét cho sự bất ổn và yếu đuối bên trong nội tâm con người.

Đối với đội ngũ doanh nhân, những người hằng ngày phải đối mặt với sự khốc liệt của thương trường, bản lĩnh tinh thần đóng vai trò là điểm tựa sống còn. Bản lĩnh ấy không chỉ đến từ những kỹ năng quản trị mà còn được bồi đắp từ chiều sâu văn hóa, từ sự thấu suốt về đạo đức và nhân bản.

Lúc này, doanh trí mới thực chất là sự hội tụ của ba yếu tố Bi, Trí và Dũng. Trong đó, Trí là năng lực minh định một cách sáng suốt đúng-sai, tốt-xấu, phải-trái, chân-giả, thiện-ác, chính-tà để nhận biết bản thân là ai giữa dòng đời biến động.

Tuy nhiên, nếu cái Trí thiếu đi cái Bi, tức là tình thương yêu và lòng trắc ẩn đối chính mình, cũng như với đồng bào và đồng loại của mình, thì hoạt động kinh doanh dễ dàng rơi vào vụ lợi.

Đồng thời, nếu thiếu đi cái Dũng, người doanh nhân sẽ không đủ can đảm để sống với đức tin và lẽ sống của mình, không đủ can đảm để bảo vệ những giá trị tốt đẹp mà mình theo đuổi trước áp lực của lợi nhuận ngắn hạn.

Câu chuyện về bản tính con người vốn dĩ là một chủ đề lớn đã được tranh luận suốt hàng ngàn năm qua bởi các triết gia, các nhà tư tưởng lỗi lạc. Hai trường phái tư tưởng lớn về thiện và ác vẫn luôn song hành và bổ khuyết cho nhau trong triết học giáo dục. Một bên tin rằng con người sinh ra vốn dĩ lương thiện, chỉ có môi trường xã hội là tác nhân gây nên sự tha hóa, tiêu biểu là tư tưởng của Mạnh Tử ở phương Đông hay Jean-Jacques Rousseau ở phương Tây. Một bên khác lại cho rằng bản tính con người vốn dĩ mang những mầm mống của sự bất thiện, do đó cần đến giáo dục, pháp luật và các thiết chế xã hội để uốn nắn và gìn giữ trật tự, tiêu biểu là quan điểm của Tuân Tử hay Thomas Hobbes.

Dù đứng ở góc nhìn nào, vai trò của sự học vẫn là điểm giao thoa hướng con người đến sự hoàn thiện. Nên tôi cho rằng, sứ mệnh thiêng liêng nhất của giáo dục chính là giúp con người dưỡng thiện và triệt ác.

Trong lĩnh vực kinh doanh, khi “mầm thiện” được nuôi dưỡng đủ lớn, người doanh nhân sẽ hình thành một cảm thức tự nhiên về trách nhiệm và sự tử tế. Những hiện tượng sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng hay các hành vi trục lợi gây hại cho sức khỏe cộng đồng đều bắt nguồn từ việc thiếu vắng sự khai tâm. Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng những hành động đó chỉ là cách mưu sinh hay phương thức làm ăn bình thường. Không. Đây chính là một sự lệch lạc nguy hiểm về nhận thức khi coi nhẹ nỗi đau của đồng loại để đổi lấy sự giàu sang cá nhân.

Một người có doanh trí thực thụ sẽ hiểu rằng việc gây hại cho xã hội cũng chính là đang hủy hoại nền tảng tồn tại của chính doanh nghiệp mình.

Thái độ đối với công việc và phẩm giá cá nhân cũng là một phần không thể tách rời của doanh trí mới. Hãy xem xét trường hợp một cá nhân có thực lực mười đồng nhưng chỉ được trả lương năm đồng. Sự lựa chọn của cá nhân đó trong hoàn cảnh này sẽ bộc lộ rõ nét đạo sống và đạo nghề của họ. Một người bình thường có thể chọn làm việc đúng mức năm đồng để tương xứng với thu nhập nhận được. Tuy nhiên, người có tư duy khai phóng sẽ chọn làm việc theo tiêu chuẩn 15 đồng.

Làm việc vượt trên kỳ vọng là cách để một người khám phá được giới hạn của chính mình và khẳng định giá trị cá nhân. Việc làm việc hời hợt hay dùng kỹ thuật diễn xuất để che mắt người khác thực chất là một sự bạc đãi đối với chính mình, hủy hoại danh dự của mình và để tuột mất nhiều cơ hội quý giá.

Sự khác biệt giữa tầm nhìn đại bàng và tầm nhìn chim sẻ trong quản trị chính là sự thấu hiểu về hành trình trưởng thành. Một người đã nỗ lực đi lên từ xuất phát điểm rất thấp và nền tảng văn hóa để đạt đến đỉnh cao thường mang trong mình lòng bao dung và sự thấu cảm đối với những người xung quanh. Họ không nhìn đời bằng sự phán xét hay xem thường mà luôn giữ cho mình một tâm thế may mắn vì đã sớm được khai minh.

Doanh trí mới đòi hỏi một hành trình rèn luyện bền bỉ để giữ cho cái đầu sáng và cái tâm lành giữa một môi trường đầy biến động và cám dỗ. Khi đầu đã sáng và tâm đã lành, mọi quyết định trong kinh doanh và đời sống đều sẽ hướng đến sự tử tế, nhân bản và bền vững.

Phụng sự xã hội là con đường dẫn đến phồn vinh bền vững

Lễ hội Menas OCOP - Quà tặng du lịch 2025 tại Menas Mall Saigon Airport. Ảnh: Menas

Bước vào năm 2026, chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một chu kỳ phát triển mới của kinh tế Việt Nam sau những năm dài đầy rẫy những biến cố, thử thách và sự trì trệ. Những khó khăn từ áp lực thuế quan, sự đứt gãy của các chuỗi cung ứng toàn cầu hay những đợt thiên tai khốc liệt đã tôi luyện nên một thế hệ doanh nhân kiên cường hơn, bền chí hơn.

Nghịch cảnh thực chất là những phép thử cần thiết để loại bỏ những giá trị ảo và giữ lại những giá trị thực bền vững. Để kiến tạo nên một sự phồn vinh thực sự cho đất nước, cộng đồng doanh nghiệp cần xác lập lại những đức tin mới trong cả kinh doanh và quản trị.

Một trong những công thức quan trọng nhất để đạt được thành công bền vững chính là sự chuẩn bị tốt cộng với cơ hội đến. May mắn trong đời không đến qua một đêm mà là kết quả của một quá trình tích lũy năng lực và đạo đức lâu dài. Cơ hội sẽ luôn ưu tiên những người làm việc với tinh thần dấn thân và sự chuẩn bị kỹ lưỡng nhất.

Trong một tổ chức, những cá nhân luôn làm việc với tiêu chuẩn cao nhất sẽ là những người đầu tiên nắm bắt được các vận hội mới và cơ hội tốt. Đồng thời, những quý nhân trong cuộc đời cũng chỉ xuất hiện để phù trợ cho những người tử tế, khát học, dám làm và mang trong mình chí hướng lớn lao.

Triết lý về sự phụng sự cũng cần được hiểu một cách rộng lớn và sâu sắc hơn những hoạt động từ thiện thông thường. Tôi rất vui khi triết lý kinh doanh mà tôi chia sẻ suốt 25 năm qua đã được cộng dồng doanh nghiệp đón nhận nồng nhiệt, đó là: “Kinh doanh là kiếm tiền bằng cách phụng sự xã hội thông qua các sản phẩm dịch vụ tốt lành”.

Việc cung cấp cho cộng đồng những sản phẩm dịch vụ tốt lành (chất lượng, an toàn và mang lại giá trị thực, cũng như quá trình tạo ra những sản phẩm dịch vụ đó cũng tốt lành) chính là hình thức Đại Thiện cao cả nhất của một doanh doanh nhân và doanh nghiệp. Ngược lại, các hoạt động từ thiện, đóng thuế hay đóng góp xã hội đơn thuần chỉ dừng lại ở mức Tiểu Thiện, nếu sản phẩm dịch vụ cốt lõi của doanh nghiệp đó chưa thực sự tử tế.

Khi lòng tốt được tích hợp trực tiếp vào mô hình kinh doanh, mỗi giao dịch của doanh nghiệp đều trở thành một hành động đóng góp cho sự tiến bộ của xã hội. Doanh trí mới là khi người dẫn dắt thấu hiểu rằng việc đóng thuế hay tạo ra việc làm là trách nhiệm hiển nhiên, còn giá trị cao nhất chính là sự nhân bản trong từng sản phẩm và dịch vụ.

Nhìn lại năm qua, chúng ta thấy rõ rằng sự ổn định và phát triển lâu dài chỉ có thể dựa trên nền tảng của sự chính trực. Những thay đổi về luật pháp và các quy định mới dù có gây ra những khó khăn nhất thời cho doanh nghiệp nhưng về dài hạn là quá trình tất yếu để làm sạch môi trường kinh doanh.

Không chỉ than phiền về những rào cản chính sách, một doanh nhân có tầm nhìn xa sẽ chủ động thích nghi bằng năng lực quản trị và sự tuân thủ nghiêm túc. Phồn vinh quốc gia không đến từ những khe hở của luật pháp hay những lợi ích nhóm mà đến từ năng lực kiến tạo giá trị và tinh thần thượng tôn pháp luật.

Điều này có nghĩa là người doanh nhân phải dũng cảm dấn thân vào những môi trường cạnh tranh khốc liệt nhất nhưng vẫn giữ vững được bản sắc cá nhân cùng những giá trị đạo đức cốt lõi. Chúng ta tồn tại giữa những cám dỗ và sự xô bồ mà không để bản thân bị nuốt chửng hay bị tha hóa thành những thực thể vô cảm. Giữ được mình giữa những biến động của cuộc đời chính là sự khẳng định của sự trưởng thành và trí tuệ.

Sau cùng, mọi cuộc kiến tạo đều khởi nguồn từ bên trong mỗi con người. Doanh trí mới nằm trong từng lựa chọn rất nhỏ mỗi ngày của người làm doanh nghiệp. Lựa chọn làm điều đúng nhay cả khi không ai nhìn thấy, lựa chọn giữ phẩm giá khi có thể thỏa hiệp, và lựa chọn phụng sự thay vì chỉ tìm kiếm lợi ích ngắn hạn. Và khi những lựa chọn ấy đủ bền bỉ, phồn vinh sẽ là kết quả tự nhiên của một thế hệ doanh nhân mới mang trong mình chiều sâu văn hóa, tính nhân bản và tinh thần ái quốc.

TS. Giản Tư Trung