Độc đáo không gian văn hóa dân tộc Mông Cao Bằng

Tái hiện không gian văn hóa giữa lòng Điện Biên

Những ngày diễn ra Ngày hội, tại phố đi bộ Mường Thanh, không gian văn hóa dân tộc Mông của tỉnh Cao Bằng thu hút sự quan tâm của người dân và du khách. Trong diện tích trưng bày khoảng 40 m², những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, dụng cụ sinh hoạt, sản phẩm thủ công cùng hình ảnh về đời sống thường ngày của đồng bào Mông được giới thiệu, tạo nên bức tranh văn hóa gần gũi, giàu bản sắc.

Không gian văn hóa dân tộc Mông của tỉnh Cao Bằng tại Ngày hội.

Điểm nhấn của không gian là hoạt động trình diễn nghề thủ công truyền thống. Bên những nguyên liệu làm khèn, nghệ nhân Ma A Dành, xã Yên Thổ tỉ mỉ giới thiệu từng công đoạn chế tác khèn Mông. Từ lựa chọn vật liệu, tạo thân khèn đến lắp các ống khèn và chỉnh âm, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.

Với đồng bào Mông, khèn không chỉ là nhạc cụ mà còn gắn bó với đời sống tinh thần, các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và những câu chuyện của bản làng. Vì thế, việc giới thiệu nghề làm khèn tại Ngày hội cũng là dịp để nghệ nhân chia sẻ những hiểu biết về văn hóa dân tộc mình với đông đảo công chúng.

Nghệ nhân Ma A Dành chia sẻ: Để làm được một chiếc khèn tốt, người thợ phải cẩn thận từ khâu chọn nguyên liệu đến khi hoàn thiện từng bộ phận. Làm khèn không chỉ cần đôi tay khéo léo mà còn phải hiểu tiếng khèn, biết chỉnh âm sao cho tiếng khèn vang lên đúng điệu. Tôi mong qua hoạt động lần này, nhiều người sẽ hiểu hơn về giá trị của chiếc khèn Mông và thêm yêu những nét văn hóa truyền thống của đồng bào.

Các nghệ nhân dân tộc Mông giới thiệu cách chế tác khèn Mông.

Cùng với nghề chế tác khèn, không gian trưng bày còn giới thiệu trang phục truyền thống của các nhóm Mông, nghề thêu, ghép vải và dệt vải lanh. Những sản phẩm tưởng chừng bình dị nhưng chứa đựng sự cần mẫn, óc thẩm mỹ và kinh nghiệm được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Thông qua cách trưng bày kết hợp trình diễn trực tiếp, văn hóa không chỉ hiện diện trong những bộ trang phục hay hiện vật mà còn được tái hiện bằng chính bàn tay, giọng nói và câu chuyện của những người đang gìn giữ di sản.

Tiếng khèn, sắc phục và đôi bàn tay giữ nghề

Nếu nghề chế tác khèn cho thấy sự khéo léo của người thợ thì tiếng khèn và điệu múa khèn lại mang đến sức sống cho không gian văn hóa Mông. Nghệ nhân Sùng A Sáu, xã Quảng Lâm biểu diễn múa khèn với những động tác uyển chuyển, khỏe khoắn, kết hợp nhịp nhàng giữa bước chân, chuyển động cơ thể và âm thanh của nhạc cụ. Mỗi động tác đều đòi hỏi sự luyện tập, khả năng cảm nhạc và hiểu biết về nghệ thuật biểu diễn truyền thống.

“Múa khèn là nét văn hóa mà chúng tôi luôn tự hào. Người múa phải biết phối hợp động tác với tiếng khèn, vừa thể hiện sự mạnh mẽ, vừa có nét mềm mại, linh hoạt. Được biểu diễn tại Ngày hội, tôi mong muốn giới thiệu đến bạn bè các địa phương vẻ đẹp của nghệ thuật khèn Mông, đồng thời góp phần để thế hệ trẻ thêm yêu và tiếp nối truyền thống của dân tộc mình”, nghệ nhân Sùng A Sáu chia sẻ.

Bên cạnh âm thanh rộn ràng của tiếng khèn, những bộ trang phục truyền thống cũng tạo nên điểm nhấn nổi bật. Chị Hoàng Thị Mị trong bộ trang phục Mông với những đường thêu, mảng ghép vải nhiều màu sắc giới thiệu đến du khách vẻ đẹp của trang phục dân tộc. Mỗi họa tiết, cách phối màu hay kiểu dáng đều góp phần tạo nên nét riêng, thể hiện sự khéo léo và quan niệm thẩm mỹ của người phụ nữ Mông.

Chị Hoàng Thị Mị cho biết: Trang phục truyền thống không chỉ để mặc trong những ngày hội mà còn chứa đựng nhiều nét văn hóa của dân tộc mình. Để hoàn thành một bộ trang phục cần rất nhiều thời gian, từ chọn vải, thêu hoa văn đến ghép từng mảng vải cho hài hòa. Tôi mong mọi người khi nhìn thấy trang phục Mông sẽ hiểu hơn về sự khéo léo của phụ nữ Mông và trân trọng những giá trị mà ông bà để lại.

Nghệ nhân Dương Thị Du giới thiệu về nghề dệt vải của người Mông.

Trong không gian trưng bày, bà Dương Thị Du, xã Bảo Lâm giới thiệu kỹ thuật dệt vải trên khung cửi. Những thao tác đưa sợi, luồn thoi, điều chỉnh khung dệt được thực hiện nhịp nhàng, cho thấy sự kiên nhẫn và kinh nghiệm của người làm nghề. Đằng sau mỗi tấm vải là thời gian lao động cùng những tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Theo chị Dương Thị Du, nghề dệt truyền thống không chỉ tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống mà còn lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng. Chị chia sẻ: Để dệt được một tấm vải đẹp, người làm phải kiên trì và tỉ mỉ trong từng công đoạn. Tôi mong nghề truyền thống không bị mai một, có thêm người trẻ học nghề và biết cách đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách. Khi mọi người quan tâm, tìm hiểu và sử dụng sản phẩm truyền thống, đó cũng là động lực để chúng tôi tiếp tục giữ nghề.

Không chỉ thu hút người xem bằng những hoạt động trình diễn, không gian văn hóa dân tộc Mông Cao Bằng còn tạo cơ hội giao lưu giữa các nghệ nhân, người dân và du khách. Những câu chuyện về cách làm khèn, dệt vải hay gìn giữ trang phục truyền thống giúp người xem hiểu rằng, văn hóa không chỉ nằm trong những giá trị được lưu giữ mà còn tiếp tục hiện hữu trong đời sống hôm nay.

Lan tỏa bản sắc Mông Cao Bằng đến bạn bè gần xa

Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông là dịp để các địa phương gặp gỡ, giao lưu và giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông. Tại không gian trưng bày, sự quan tâm của du khách không chỉ dành cho những sản phẩm thủ công hay bộ trang phục rực rỡ mà còn hướng đến câu chuyện phía sau mỗi hiện vật, mỗi nghề truyền thống.

Không gian trưng bày của đoàn Cao Bằng thu hút đông đảo đồng bào dân tộc các tỉnh đến tham quan, tìm hiểu.

Tham gia Ngày hội, nghệ nhân dân tộc Mông Giàng A Xánh đến từ tỉnh Đắk Lắk có dịp giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mông với các nghệ nhân đến từ nhiều địa phương, trong đó có Cao Bằng. Theo nghệ nhân, dù mỗi địa phương có những nét riêng trong phong tục, trang phục và sinh hoạt, điểm chung của các cộng đồng dân tộc là tình yêu đối với di sản và mong muốn truyền lại những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau.

Nghệ nhân Giàng A Xánh chia sẻ: Đến với Ngày hội, chúng tôi có dịp gặp gỡ những người cùng tâm huyết với văn hóa dân tộc. Mỗi nơi có cách gìn giữ và thể hiện bản sắc riêng, nhưng ai cũng mong những làn điệu dân ca, nhạc cụ, trang phục và nghề truyền thống tiếp tục được duy trì. Qua giao lưu, chúng tôi học hỏi thêm kinh nghiệm của nhau, để việc bảo tồn văn hóa ngày càng gắn với đời sống của người dân.

Đối với du khách, những trải nghiệm trực tiếp tại không gian văn hóa giúp việc tìm hiểu trở nên gần gũi hơn. Anh Nguyễn Văn Minh, du khách đến từ Hải Phòng phấn khởi nói: Tôi ấn tượng khi được tận mắt xem nghệ nhân làm khèn và giới thiệu cách dệt vải, thêu trang phục. Trước đây, tôi chủ yếu biết đến văn hóa Mông qua hình ảnh, còn ở đây có thể nghe nghệ nhân kể chuyện và xem từng công đoạn thực hiện. Những hoạt động như này giúp du khách hiểu hơn về sự phong phú của văn hóa các dân tộc và có thêm mong muốn đến thăm những bản làng vùng cao.

Du khách trải nghiệm, tìm hiểu tại không gian văn hóa dân tộc Mông của tỉnh Cao Bằng.

Từ tiếng khèn, điệu múa đến nghề dệt vải và những bộ trang phục truyền thống, không gian văn hóa Mông Cao Bằng góp phần đưa bản sắc dân tộc đến gần hơn với công chúng. Mỗi nghệ nhân là một người kể chuyện bằng chính nghề nghiệp, kỹ năng và trải nghiệm của mình; mỗi sản phẩm thủ công là một dấu ấn của quá trình lao động, sáng tạo và gìn giữ di sản.

Việc tham gia Ngày hội không chỉ là dịp giới thiệu văn hóa địa phương mà còn mở ra cơ hội tăng cường giao lưu, kết nối giữa các cộng đồng dân tộc, góp phần quảng bá hình ảnh Cao Bằng và tiềm năng du lịch gắn với bản sắc văn hóa. Qua đó, những giá trị truyền thống tiếp tục được lan tỏa, trở thành nguồn lực tinh thần quan trọng trong đời sống hôm nay.