Bí thư chi bộ nơi khó nhất - Giữ 'gốc rễ' của Đảng trên dãy núi biên cương (Bài 3)

Tháng 7/2026, sau gần 9 năm làm Bí thư Chi bộ xóm Dình Phà, anh Sùng Mí Có (dân tộc Mông) được chỉ định làm Bí thư Chi bộ xóm biên giới Lũng Mần, nơi khó khăn nhất xã Cốc Pàng. Đón anh chỉ có 2 đảng viên giữa xóm người Mông có hơn 60% người dân mù chữ, tái mù chữ và còn nhiều tập tục lạc hậu. Không bắt đầu bằng những nghị quyết hay cuộc họp dài, anh chọn “3 bám, 4 cùng” với dân bản để gỡ khó cho bản người Mông vững tin theo Đảng nơi phên giậu Tổ quốc.

Từ Dình Phà lên “điểm khó” Lũng Mần

Quá trưa, mây từ các đỉnh núi vẫn tràn xuống, quấn quanh những mái nhà. Những con đường nhỏ xuyên qua núi đá, ẩn khuất trong sương. Từ các triền nương, người dân Lũng Mần lần lượt trở về, trên lưng là gùi cỏ, bó củi. Anh Sùng Mí Có chia sẻ: Mình là người Mông, muốn vận động bà con phải đến tận nhà, lắng nghe bằng tiếng mẹ đẻ. Khi làm Bí thư Chi bộ xóm Dình Phà, anh đã quen vượt núi đến từng chòm xóm dân cư, ngồi bên bếp lửa nghe chuyện mùa màng, chăn nuôi, con cái học hành… để cùng tìm cách tháo gỡ.

Sùng Mí Có học đến lớp 5. Vì còn nhỏ, anh không thể đi bộ hơn 20 km đường rừng từ Dình Phà đến xã Cốc Pàng để học lên THCS. Việc học dở dang từng khiến anh gặp không ít khó khăn khi tiếp cận văn bản Nhà nước, ghi chép sổ sách, làm báo cáo… Bù lại, anh tích cực tự học, lấy tinh thần “3 bám, 4 cùng”: bám dân, bám địa bàn, bám nhiệm vụ; cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng Mông, theo đuổi việc khó đến cùng để giúp cho người Mông ở Dình Phà đổi mới.

Xóm Lũng Mần 100% là đồng bào Mông và thuộc hộ nghèo, hơn 60% người dân mù chữ, tái mù chữ.

Khi vị trí Bí thư Chi bộ Lũng Mần khuyết, Đảng ủy xã Cốc Pàng tin tưởng, chỉ định anh từ Dình Phà lên làm Bí thư chi bộ xóm Lũng Mần. Chi bộ chỉ có 3 đảng viên, trong đó 2 đảng viên chỉ học hết lớp 3. Lũng Mần có 108 hộ, 656 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông và thuộc hộ nghèo; hơn 60% người dân mù chữ, tái mù chữ, nhiều người không sử dụng thành thạo tiếng phổ thông. Phần lớn thanh niên trong xóm học hết lớp 3, lớp 5, lâu ngày không sử dụng chữ viết rồi tái mù. Số ít học đến lớp 7, lớp 9 thường rời quê đi làm thuê ở dưới xuôi. Người ở lại chủ yếu làm nương, chăn nuôi nhỏ lẻ, không có điều kiện tham gia lâu dài trong các phong trào để được phát hiện, rèn luyện.

Xóm từng có 2 thanh niên được bồi dưỡng xây dựng làm bí thư chi bộ xóm và quần chúng ưu tú nhưng do nhận thức pháp luật hạn chế, 2 người này vi phạm, phải chấp hành án phạt tù. Nguồn kết nạp Đảng không có. Câu chuyện trở thành nỗi day dứt của Chi bộ: tạo nguồn không thể chỉ là tìm một cái tên đủ điều kiện để hoàn thiện hồ sơ. Một quần chúng muốn đứng trong hàng ngũ của Đảng phải được giáo dục, giao việc, thử thách và giúp đỡ thường xuyên.

Gieo con chữ, đổi nếp nghĩ, ươm “hạt giống đỏ”

Buổi trưa trước hiên nhà gỗ bên sườn núi tiếng trẻ gọi mẹ, xen tiếng băm cỏ voi. Chị Thào Thị Sào, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ xóm Lũng Mần vừa chuẩn bị thức ăn cho bò, vừa trông con. Chị Sào chia sẻ: Tôi được gia đình cho học đến lớp 8 rồi nghỉ ở nhà lên nương, chăn bò. 17 tuổi lấy chồng, năm 25 tuổi đã có 5 con. Tôi chỉ mong các con được học hành. Có cái chữ thì mới biết làm ăn, biết điều gì đúng, điều gì sai.

Lời người mẹ trẻ chạm vào nỗi thiệt thòi của Sùng Mí Có. Từng phải dừng việc học ở lớp 5, khi làm công tác Chi bộ, anh phải tự học lại chữ để đọc hiểu các chỉ thị, nghị quyết, văn bản pháp luật, cách viết báo cáo. Anh hiểu muốn Lũng Mần đổi thay phải bắt đầu từ con chữ. Nếu trẻ em nghỉ học sớm, người lớn tái mù chữ, cái nghèo và những tập quán lạc hậu sẽ bám chặt bản làng; lớp trẻ thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật khó có điều kiện trở thành nguồn cán bộ, đảng viên ở cơ sở.

Bí thư Chi bộ xóm Lũng Mần Sùng Mí Có tuyên truyền, vận động bà con cho con em trong độ tuổi đến trường.

Lên với xóm trước khai giảng năm học mới 2026 - 2027, Sùng Mí Có cùng trưởng xóm Vừ Mí Già, tổ chức đoàn thể và cán bộ chiến sĩ Đồn Biên phòng Cốc Pàng rà soát từng hộ có trẻ em nguy cơ bỏ học; kiên trì vận động cha mẹ cho con đến trường, nhất là các bé gái. Việc tuyên truyền xóa bỏ tảo hôn, sinh nhiều con, cho trẻ nghỉ học sớm được phân tích thấu đáo, không phê phán nặng nề. Chị Thào Thị Mùa chia sẻ: Anh Có và bộ đội Biên phòng đến nhà phân tích việc bắt con lấy chồng, lấy vợ quá sớm, không có cái chữ trong đầu thiếu kiến thức làm ăn; sinh nhiều con thì cái ăn, cái mặc và việc học hành càng khó, cần phải thay đổi.

Với người lớn tái mù chữ, anh đề nghị với Đảng uỷ xã, Đồn Biên phòng Cốc Pàng mở lớp xoá mù chữ vào dịp nông nhàn để bà con yên tâm học chữ, tiếp cận kỹ thuật chăn nuôi, sản xuất, làm thủ tục hành chính, đọc hiểu quy định pháp luật, tìm việc làm phù hợp. Thào Mí Nả hồ hởi nói: Tôi mới học hết lớp 3, anh Có nói sẽ mở lớp xoá mù chữ, tôi sẽ bảo cả vợ và những thanh niên trẻ đi học.

Để gia đình cho con đi học, người lớn phải bớt gánh nặng mưu sinh. Từ việc nắm hoàn cảnh từng nhóm hộ, anh báo cáo với cấp ủy, chính quyền xã, Đồn Biên phòng để định hướng, hỗ trợ người dân lựa chọn cách làm phù hợp. Gia đình có lao động, có điều kiện trồng cỏ voi sẽ phát triển chăn nuôi; hộ có đất phù hợp từng bước thử nghiệm cây trồng mới, cây dược liệu; thanh niên muốn đi làm xa được tư vấn tìm việc để không vượt biên lao động trái phép. Cùng với phát triển kinh tế, đây cũng là cách chi bộ phát hiện những người tích cực học hỏi, tham gia việc chung. Những thanh niên dám làm trước, chia sẻ kinh nghiệm, tích cực xoá hủ tục, tham gia các phong trào thi đua sẽ giao thêm nhiệm vụ để thử thách. Qua từng việc cụ thể, Chi bộ sẽ theo dõi phẩm chất, uy tín và tinh thần trách nhiệm của mỗi quần chúng để tạo nguồn đảng viên.

Theo Sùng Mí Có, Chi bộ không vội tìm cái tên để đưa vào danh sách tạo nguồn vì bài học về bí thư chi bộ, quần chúng ưu tú nhận thức hạn chế đã vi phạm pháp luật vẫn còn đó. Một “hạt giống đỏ” muốn trưởng thành phải được giáo dục, giao việc, rèn luyện và giúp đỡ lâu dài.

Trung tá Dương Văn Giang, Chính trị viên Đồn Biên phòng Cốc Pàng cho biết: Chi bộ Lũng Mần đề xuất Đảng ủy xã tăng cường đảng viên của Đồn Biên phòng tham gia sinh hoạt, hỗ trợ đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng hoạt động và cùng bồi dưỡng quần chúng. Mục tiêu gây dựng được đội ngũ đảng viên người Mông sinh ra tại Lũng Mần, hiểu tiếng nói, phong tục và có khát vọng đưa bản mình đi lên.

Bám từng hộ dân, vận động giữ vững đường biên

Lũng Mần là địa bàn xung yếu, từng xảy ra nhiều vụ việc về an ninh trật tự biên giới. Bên cạnh đó, nhiều gia đình có quan hệ thân tộc lâu đời với người dân hương Bách Tỉnh, huyện Nà Po, Trung Quốc. Nhu cầu thăm hỏi họ hàng là chính đáng, nhưng thiếu hiểu biết pháp luật, bà con có thể qua lại biên giới trái phép, bị lôi kéo hoặc trở thành nạn nhân của những đường dây môi giới lao động bất hợp pháp.

Bí thư Chi bộ xóm Lũng Mần Sùng Mí Có và cán bộ Đồn Biên phòng Cốc Pàng hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi bò vỗ béo cho người dân.

Trước vấn đề an ninh biên giới, Sùng Mí Có đi cùng Trung úy Lý Văn Linh, là người Mông, Đội trưởng Đội Phòng, chống ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng Cốc Pàng để tuyên truyền, vận động bà con. Anh Linh chia sẻ: Nắm hoàn cảnh từng hộ, tìm hiểu nhu cầu thăm thân của từng gia đình, chuyện đi làm thuê... Từ đó, giải thích quy định pháp luật và những lời khuyên sẽ gần gũi, bà con dễ hiểu để chủ động không vi phạm. Có hôm, các anh cùng bà con ăn cơm ngô, lên nương phát cỏ. Giữa buổi lao động, câu chuyện về xuất nhập cảnh, phòng, chống ma túy, bảo vệ đường biên lại được tiếp nối bằng tiếng Mông với bà con. Điều chưa hiểu, bà con hỏi ngay; điều còn chưa rõ, hai anh giải thích thêm.

V.M.N. từng vượt biên sang Trung Quốc làm thuê vì cuộc sống khó khăn. Cán bộ xóm và bộ đội Biên phòng nhiều lần đến nhà, phân tích nguy cơ bị bóc lột, nợ tiền công, mất an toàn và hệ lụy của việc xuất cảnh trái phép, anh từ bỏ ý định vượt biên, xuống Bắc Giang làm công nhân. Một số người thăm thân không đúng quy định cũng hiểu và không còn tái phạm. Phương châm “3 bám, 4 cùng” giúp việc nắm dân được thường xuyên hơn; những khó khăn về giấy tờ, việc làm được lắng nghe để vận động chấp hành pháp luật gắn với tìm hướng giải quyết.

Chủ động nhận diện thủ đoạn chia rẽ

Giữ bình yên Lũng Mần còn bắt đầu ngay trên màn hình điện thoại. Bởi hơn 60% người dân mù chữ, tái mù chữ nhưng đã quen thuộc với mạng xã hội Facebook, TikTok. Do còn hạn chế trong đọc hiểu chữ, thiếu tri thức và kỹ năng kiểm chứng thông tin, bà con khó nhận biết tin giả, lừa đảo, thông tin xuyên tạc chủ trương, chính sách và những lời dụ dỗ, lôi kéo.

Bí thư Chi bộ xóm Lũng Mần Sùng Mí Có luôm "3 bám, 4 cùng" với đồng bào mình để lắng nghe, tuyên truyền và tìm hướng giải quyết những khó khăn tại cơ sở.

Hiểu nguy cơ về an ninh mạng, Sùng Mí Có và Trung úy Lý Văn Linh đã tuyên truyền cho bà con về bài học tổ chức bất hợp pháp Dương Văn Mình (1998 - 2022) từng lợi dụng khó khăn, thiếu thông tin của một số bộ phận người Mông để lôi kéo họ đi theo tổ chức này. Những lời hứa về cuộc sống sung sướng, không làm vẫn có ăn, không học cũng biết chữ, đau ốm tự khỏi từng khiến có người Mông bán gia súc, lương thực lấy tiền nộp. Hệ lụy sau đó trở thành bài học về việc cảnh giác trước thông tin thiếu căn cứ và hành vi lợi dụng lòng tin. Các anh phân tích bằng tiếng Mông để bà con nhận diện những dấu hiệu đáng ngờ: hứa giúp đỡ nhưng đòi đóng tiền, kích động xa lánh họ hàng, xuyên tạc chính sách của Đảng, Nhà nước, gieo nghi ngờ để chia rẽ cộng đồng. Giải thích rõ hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi, vi phạm pháp luật, tránh đánh đồng với sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.

Sùng Mí Có chuyển thông tin cần thiết thành lời nói ngắn gọn bằng tiếng Mông, chia sẻ nguồn chính thống kèm giải thích. Gặp nội dung đáng ngờ, bà con được nhắc trao đổi với cán bộ, bộ đội Biên phòng trước khi tin, chuyển tiếp hoặc làm theo. Trực tiếp cùng bộ đội Biên phòng hướng dẫn bà con quét mã QR, truy cập thư viện pháp luật và hòm thư tố giác tội phạm.

Từ vận động học chữ đến cùng dân giữ mốc, Sùng Mí Có bền bỉ giúp bà con có hiểu biết để tự bảo vệ mình. Chi bộ 3 đảng viên thêm sức mạnh khi mỗi gia đình biết nhận diện thủ đoạn của kẻ xấu, giữ tình làng nghĩa xóm, cùng chăm lo việc bản. “Gốc rễ” của Đảng được bồi đắp từ những việc gần dân, sát dân.