Độc đáo Tết Nguyên tiêu vùng Chợ Lớn xưa

Lễ hội Nguyên tiêu với màn trình diễn lân sư rồng đặc sắc.

Hiểu thêm về nét đẹp văn hóa của các dân tộc

Theo học giả Lý Kim Mai (người Hoa), Tết Nguyên tiêu được hiểu là đêm rằm đầu tiên của năm mới, với “Nguyên” có nghĩa là thứ nhất, còn “tiêu” có nghĩa là đêm. Lễ hội Nguyên tiêu còn được gọi là Tết Thượng Nguyên, để phân biệt với Tết Trung Nguyên (rằm tháng Bảy âm lịch) và Tết Hạ Nguyên (rằm tháng Mười âm lịch). Vào dịp này, người dân thường lên chùa để cầu bình an và ước nguyện điều lành cho bản thân và gia đình. Ở những nơi có đông cộng đồng người Hoa sinh sống, lễ hội này thường diễn ra với nhiều hoạt động phong phú: đấu giá đèn lồng, diễu hành, ca kịch cổ truyền, múa lân sư rồng và nhiều hoạt động văn hóa-nghệ thuật khác.

Vì Tết Nguyên tiêu đã trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầy tự hào của cộng đồng người Hoa vùng Chợ Lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh, cho nên phường Minh Phụng (nơi có đông người Hoa sinh sống lâu đời), đã tổ chức lễ hội rất sớm. Ngay trong ngày 28/2, nơi đây đã diễn ra chuỗi hoạt động phong phú, như: Diễu hành múa lân sư rồng, trải nghiệm ẩm thực, trò chơi dân gian và các chương trình văn nghệ. Tại khu vực đường Hà Tôn Quyền, khách du xuân như được “ăn” Tết lần hai bởi hàng chục gian hàng ẩm thực với những món ăn mang đậm phong vị của người Hoa như: xíu mại, há cảo, dầu cháo quẩy, gà tiềm, sủi cảo... Theo Hội Phụ nữ phường Minh Phụng, toàn bộ các món ăn tại đây đều do chính tay người dân địa phương chuẩn bị tỉ mỉ, chăm chút, nhằm không chỉ để gìn giữ nét truyền thống của cộng đồng người Hoa mà còn tạo nên không gian trảy hội náo nhiệt, giúp bà con thêm phấn khởi khi đón chào năm mới.

Ngoài ẩm thực mặn, còn có khu vực nước uống truyền thống, như: sâm bổ lượng, chè mè đen, chè trứng gà, bạc sỉu, bông cúc, la hán quả, yến chưng và rất nhiều các loại bánh mang đặc trưng khẩu vị Hoa do Đoàn Thanh niên phường Minh Phụng thực hiện, như bánh bao ca dé, bánh tổ, bánh tiêu, bánh củ cải, bánh bao chiên, bánh phát tài..., thu hút nhiều thực khách trẻ ghé thăm. Em Vương Tú Lệ, học sinh Trường THPT Hàn Hải Nguyên vui vẻ chia sẻ: “Em đã ăn các loại bánh này từ nhỏ nhưng giờ mới biết cách làm, ý nghĩa của từng loại bánh của cộng đồng người Hoa, đều là mong muốn may mắn, đoàn kết, phát tài, phát lộc. Qua các món ăn thức uống, lớp trẻ càng hiểu thêm về nét đẹp văn hóa của các dân tộc trên mọi miền Tổ quốc”.

Cầu mong sự bình an, thịnh vượng cho vạn nhà

Không gian lễ hội ở các con đường Tạ Uyên, Nguyễn Chí Thanh, Nguyễn Thị Nhỏ, Ba Tháng Hai càng thêm phần thú vị khi nhà nhà, người người treo đèn lồng đỏ, một biểu tượng của sự may mắn. Năm nay, tục đố đèn cũng được cư dân phường Minh Phụng tái hiện như một nét văn hóa đặc trưng. Theo đó đèn lồng được treo với các câu đố dán phía dưới, người tham gia giải câu đố liên quan vật dụng, địa danh, kiến thức dân gian, từ đó nhận về những phần quà xinh xắn. Ông Thái Kiều Sinh, một cư dân sinh sống tại đây chia sẻ: “Thật là vui khi thấy lại tục đố đèn ở Tết Nguyên tiêu năm nay. Qua bao năm phai nhạt do sinh kế, giờ các tục lệ cũ được tái hiện, các món ăn món uống được lớp trẻ nâng niu, trình bày trang trọng, lớp cao niên chúng tôi thấy rất vui. Tôi muốn sống đến trăm tuổi để chứng kiến cuộc sống ngày càng sung túc của người dân thành phố”.

Tại gian hàng viết liễn thư pháp luôn tấp nập người đến xin chữ. Mỗi nét bút đều gửi gắm mong ước tươi đẹp của mọi người về một năm mới hồng phúc, tài lộc và vạn sự an yên. Đứng xin chữ “Gia đạo bình an”, sinh viên Lý Hoàng Mỹ (Trường đại học Luật) phấn khởi: “Đây là lần đầu em được tham dự lễ hội Nguyên tiêu, được thưởng thức các món ngon truyền thống, được xin chữ cầu an lành cho cả năm...”.

Được đón chào nhiều nhất tại Lễ hội Nguyên tiêu năm nay của phường Minh Phụng là màn biểu diễn lân sư rồng. Chương trình diễu hành đường phố của phường Minh Phụng xuất phát từ chùa Khánh Vân Nam Viện, đi qua các tuyến đường Nguyễn Thị Nhỏ, Ba Tháng Hai, Tạ Uyên, Nguyễn Chí Thanh và kết thúc tại tuyến đường Hà Tôn Quyền. Các đoàn lân sư rồng đã diễu hành với mong muốn mang lại may mắn, sung mãn cho năm mới. Đoàn diễu hành quy tụ đông đảo diễn viên, nghệ nhân, thu hút hàng trăm người dân theo dõi. Nghi thức này không đơn thuần chỉ là biểu diễn nghệ thuật mà còn thể hiện lòng tôn kính, cầu mong sự bình an và thịnh vượng cho vạn nhà.

Một hoạt động truyền thống không thể thiếu trong Lễ hội Nguyên tiêu là nghi thức “thỉnh” (mang về, rước về) đèn lộc. Đối với người Hoa, đèn lồng không chỉ là vật trang trí, mà còn mang đến những điều may mắn cho gia đình trong năm mới. Theo phong tục, ai “thỉnh” được đèn lộc sẽ được đón nhận tài lộc, bình an và làm ăn phát đạt. Phó Chủ tịch UBND phường Minh Phụng Châu Kiến Quang cho hay, lễ hội không chỉ là dịp để mọi người cùng nhau vui xuân, mà còn là cơ hội để phát huy giá trị văn hóa truyền thống cộng đồng. Các cá nhân “thỉnh” được đèn, quyên góp cùng Ban tổ chức trao quà, tặng các hộ gia đình còn khó khăn. Lễ hội không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn hóa của người dân mà còn giúp thắt chặt tình đoàn kết giữa các dân tộc sống chung trong cộng đồng.

Hoàng Liêm