Đọc ít hay đọc khác?

Sinh viên học tập, đọc sách tại không gian thư viện. Ảnh minh họa: INT.

Từ thói quen gắn bó với sách in, người học dần chuyển sang các hình thức tiếp cận tri thức linh hoạt hơn trên nền tảng số. Sự chuyển dịch này không chỉ phản ánh thay đổi trong cách tiếp nhận thông tin, mà còn đặt ra yêu cầu về việc duy trì chất lượng đọc trong môi trường học tập hiện đại.

Nhanh, nhưng chưa sâu

Cùng với sự phát triển của công nghệ, việc tiếp cận tri thức của sinh viên không còn bó hẹp trong thư viện hay giáo trình in. Điện thoại thông minh, máy tính bảng và laptop đã trở thành công cụ học tập quen thuộc, giúp người học dễ dàng tìm kiếm tài liệu chỉ trong vài thao tác.

Đáng chú ý, nhiều sinh viên lựa chọn đọc tài liệu dưới dạng PDF, e-book hoặc bài viết trực tuyến thay vì sử dụng sách giấy. Cách tiếp cận này mang lại sự tiện lợi và khả năng cập nhật thông tin nhanh, nhưng cũng kéo theo xu hướng đọc lướt, đọc ngắn. Khi nội dung được tiêu thụ theo kiểu “nhanh - gọn - tóm tắt”, khả năng tập trung và tiếp nhận kiến thức sâu có phần bị hạn chế.

Không khó để nhận thấy, trong môi trường số, sinh viên có xu hướng ưu tiên những nội dung ngắn, dễ tiếp cận như tiêu đề, bản tóm tắt hoặc video. Việc đọc trọn vẹn một cuốn sách hay tài liệu dài vì thế ngày càng ít phổ biến hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhịp sống học tập ngày càng nhanh. Sự thay đổi trong văn hóa đọc không chỉ thể hiện qua số liệu, mà còn được phản ánh rõ qua trải nghiệm của chính người học.

Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm hai tại một trường đại học tại Hà Nội, cho biết phần lớn việc đọc của em diễn ra trên thiết bị điện tử. “Em thường đọc tài liệu PDF hoặc bài viết trên mạng vì tiện và nhanh. Nhưng với những cuốn sách dài, em khá khó duy trì việc đọc đến hết”, Minh Anh chia sẻ.

Theo Minh Anh, việc tiếp cận nhiều nguồn thông tin cùng lúc khiến người học dễ bị phân tán, từ đó hình thành thói quen đọc chọn lọc thay vì đọc toàn diện. Đây cũng là cách mà nhiều sinh viên lựa chọn để tiết kiệm thời gian trong quá trình học tập.

Ở góc độ gần gũi với sinh viên, Nguyễn Khánh Quỳnh (trợ giảng tại Trường Đại học Hà Nội) nhận định, thói quen đọc đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Quỳnh cho biết: “Sinh viên không thiếu tài liệu, nhưng cách tiếp cận thường mang tính chọn lọc nhanh thay vì đọc toàn diện”.

Theo Quỳnh, việc chỉ tập trung vào những phần thông tin cần thiết giúp tiết kiệm thời gian, nhưng cũng khiến quá trình tiếp thu kiến thức thiếu chiều sâu. Qua quá trình hỗ trợ học tập, Quỳnh nhận thấy nhiều sinh viên ưu tiên các bản tóm tắt, slide hoặc nội dung ngắn trên mạng thay vì đọc giáo trình đầy đủ. Điều này cho thấy sự dịch chuyển từ “đọc để hiểu” sang “đọc để lấy thông tin”.

Sự phát triển của công nghệ khiến sách in không còn giữ vị thế độc tôn, song vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen đọc sâu. Nhiều sinh viên cho biết họ vẫn ưu tiên sử dụng sách giấy đối với các tài liệu chuyên ngành, nhờ khả năng tập trung cao hơn và dễ ghi chú trong quá trình học.

Ở chiều ngược lại, sách điện tử và tài liệu số mang lại sự linh hoạt đáng kể. Việc truy cập nguồn tài liệu phong phú mọi lúc, mọi nơi giúp sinh viên mở rộng phạm vi tiếp cận tri thức, đặc biệt trong các lĩnh vực cần cập nhật liên tục.

Thay vì đối lập, hai hình thức này đang tồn tại song song và bổ trợ cho nhau. Sách in giúp đào sâu kiến thức, trong khi sách số hỗ trợ tra cứu nhanh và mở rộng thông tin. Vấn đề không nằm ở việc lựa chọn cái nào, mà là cách người học kết hợp để tối ưu hiệu quả tiếp cận tri thức.

Văn hóa đọc đang chuyển đổi, không biến mất

Nhiều ý kiến cho rằng, sinh viên ngày nay “lười đọc”, tuy nhiên cần nhìn nhận lại vấn đề trong bối cảnh mới. Việc đọc không còn giới hạn ở sách in, mà đã mở rộng sang nhiều hình thức khác như bài viết trực tuyến, podcast, video giáo dục hay các nền tảng học tập số.

Điểm đáng lưu ý là sự thay đổi này kéo theo yêu cầu cao hơn về khả năng chọn lọc thông tin. Khi nội dung được sản xuất với tốc độ nhanh và số lượng lớn, người học dễ rơi vào tình trạng tiếp nhận thông tin rời rạc nếu thiếu kỹ năng tổng hợp và hệ thống hóa.

Các số liệu khảo sát cũng cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ rệt. Theo báo cáo của UNESCO, tỷ lệ người trẻ đọc nhanh, đọc chọn lọc ngày càng gia tăng, trong khi thời gian dành cho việc đọc sâu có xu hướng giảm.

Trong nước, hơn 60% sinh viên cho biết thường xuyên đọc lướt để nắm ý chính thay vì đọc toàn bộ tài liệu. Đồng thời, báo cáo của We Are Social chỉ ra rằng khoảng 70% người trẻ ưu tiên sử dụng thiết bị điện tử để tiếp cận thông tin. Những con số này cho thấy văn hóa đọc không mất đi, mà đang chuyển sang hình thức nhanh hơn, linh hoạt hơn nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thiếu chiều sâu.

Trước những thay đổi đó, việc duy trì văn hóa đọc không chỉ phụ thuộc vào cá nhân, mà còn cần sự hỗ trợ từ môi trường giáo dục. Nhiều cơ sở đào tạo đã chú trọng xây dựng thư viện hiện đại, không gian học tập mở và các hoạt động khuyến khích đọc sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên.

Ở góc độ học tập, việc yêu cầu sinh viên tự nghiên cứu tài liệu, thảo luận và phản biện cũng góp phần thúc đẩy thói quen đọc có chiều sâu. Khi việc đọc trở thành một phần của quá trình học, người học sẽ có xu hướng duy trì thói quen này một cách bền vững hơn.