Đọc sách giúp trị liệu tinh thần trước sức ép quá tải thông tin

Ảnh: LinkedIn.

Đọc sách không chỉ đơn thuần là giải nghĩa các từ trên trang giấy. Đó là một quá trình hóa học thần kinh phức tạp ảnh hưởng đến mọi thứ, từ nhịp tim đến nồng độ hormone.

Góc nhìn sinh học thần kinh của việc đọc sách

Việc hiểu nội dung từ sách sử dụng một số mạch thần kinh lâu đời nhất trong não người. Trong lịch sử tiến hóa, con người có thể đọc nhiều thứ, nhưng không phải sách. Con người đọc dấu chân động vật trên bùn, hình thái bão tố trên mây, nhận ra tín hiệu nguy hiểm trong tiếng xào xạc của lá cây. Tổ tiên của con người đã sống sót nhờ giải mã được những mô hình tự nhiên này.

Đây cũng chính là hệ thống nhận diện đang được áp dụng khi con người hiện đại mở một cuốn sách. Vì ngôn ngữ viết chỉ mới xuất hiện khoảng 5.000 năm trước nên não bộ con người chưa kịp phát triển hệ thống hiểu sách chuyên dụng. Thay vào đó, con người đã tái sử dụng các mạng lưới thần kinh từng giúp tổ tiên sống sót trong tự nhiên. Nhà thần kinh học Stanislas Dehaene gọi đây là "giả thuyết tái chế thần kinh".

Con người đã tái sử dụng các mạng lưới thần kinh từng giúp tổ tiên sống sót trong tự nhiên để hiểu nội dung từ sách. Ảnh: Big Think.

Khi đọc sách, hệ thống thị giác của não bộ nhận dạng hình dạng chữ cái và chuyển đổi chúng thành từ ngữ. Từ đây, mạng lưới thần kinh kết nối những từ đó tới những ý nghĩa đã được lưu trữ trong bộ nhớ. Hệ thống chú ý giúp con người tập trung vào mạch truyện trong khi hệ thống trí nhớ tích hợp thông tin mới với kiến thức hiện có. Nhiều vùng não cùng nhau phối hợp trong quá trình này.

Lúc này, toàn bộ hệ thống thần kinh của con người tiến vào một trạng thái mới. Con người tập trung liên tục vào một luồng thông tin duy nhất, thay vì sự phân tán khi theo dõi các phương tiện truyền thông số.

Sự tập trung này chuyển hệ thần kinh từ trạng thái căng thẳng "chiến đấu hay bỏ chạy" sang trạng thái nghỉ ngơi và thư giãn. Khi điều này xảy ra, con người trải nghiệm những thay đổi sinh lý có thể đo lường được: nhịp tim chậm lại, hơi thở sâu hơn và đều đặn hơn và cơ bắp được thả lỏng.

Khi con người đọc tiểu thuyết, hệ thống thần kinh còn được kích hoạt giống như thực sự trải nghiệm những điều được viết trong sách, như cảnh chạy xuyên rừng hay hiểu được nỗi đau của các nhân vật. Sự mô phỏng này tạo dựng sẵn các đường dẫn thần kinh để chúng có thể được kích hoạt khi những tình huống tương tự xảy ra ngoài trang sách.

Chiến lược đọc sách thư giãn

Một cách đọc thư thái và có hiệu quả là đọc nhiều loại nội dung. Trong khi sách phi hư cấu kích hoạt các mạng lưới phân tích trong não bộ, sách hư cấu mang lại sự thư giãn trọn vẹn, giải thoát con người hoàn toàn khỏi căng thẳng và lo lắng.

Tiếp theo là chọn lựa thời điểm. Mặc dù đọc sách lúc nào cũng có hiệu quả, việc chọn thời điểm phù hợp có thể tăng cường lợi ích của sách. Ví dụ, đọc sách trước khi ngủ giúp não bộ chuẩn bị cho giấc ngủ bằng cách giảm hormone gây căng thẳng và kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm.

Tiếp đó là tạo thói quen đọc sách đều đặn, như tại cùng một địa điểm và cùng một thời điểm trong ngày. Thói quen này sẽ giúp độc giả luôn dành thời gian cho việc đọc và liên tục tận hưởng những lợi ích của nó.

Một điều quan trọng là lựa chọn sách phù hợp với trạng thái tinh thần. Khi đang cảm thấy lo lắng, những tác phẩm văn học phức tạp có thể khiến não bộ cảm thấy choáng ngợp. Thay vào đó, những cuốn sách nhẹ nhàng hơn sẽ giúp hệ thần kinh ổn định.

Ngoài ra, một điều quan trọng là hãy đuổi theo trí tò mò. Sách chỉ giúp giảm căng thẳng khi con người đắm chìm hoàn toàn chúng. Nếu độc giả không cảm thấy kết nối với một cuốn sách, hãy đặt nó xuống và chọn một cuốn sách khác thực sự thu hút sự tò mò.

Trong thời đại quá tải thông tin và sự chú ý của con người thường xuyên bị phân tán, sách mang đến một điều rất quý giá: Đây là một hoạt động kích thích não bộ và làm dịu cơ thể.

Minh Hoa