Joe Kittinger và cú nhảy từ rìa không gian làm nên lịch sử năm 1960

Ngày 16/8/1960, Đại úy Không quân Mỹ Joseph Kittinger đã bay lên rìa không gian bằng một khí cầu heli khổng lồ, rồi nhảy xuống Trái Đất. Hành trình bay lên và cú nhảy dù từ độ cao hơn 31.000 mét của ông đã lập kỷ lục thế giới. Kỷ lục này được duy trì cho tới năm 2012, khi một nhà thám hiểm khác thực hiện cú nhảy ở độ cao nhỉnh hơn một chút.

Bức ảnh được chụp bằng máy ảnh tự động, ghi lại khoảnh khắc Kittinger bước ra khỏi khoang khí cầu và bắt đầu cứ nhảy năm 1960.

Bức ảnh ghi lại khoảnh khắc Kittinger, khi đó 32 tuổi, bước ra khỏi khoang khí cầu và bắt đầu cú nhảy ngoạn mục về Trái Đất - được chụp bằng hệ thống máy ảnh tự động - nay đã trở thành một hình ảnh mang tính biểu tượng. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cú nhảy đầy mạo hiểm này được thực hiện gần như trong bí mật, khi Mỹ vừa bước vào Cuộc chạy đua không gian với Liên Xô. NASA khi ấy mới được thành lập chưa đầy hai năm và Kittinger được lựa chọn làm đối tượng thử nghiệm của Không quân Mỹ, nhằm đánh giá khả năng chịu đựng của con người trong môi trường cận không gian. Những dữ liệu quan trọng này chỉ có thể thu thập bằng cách trực tiếp đưa con người lên rìa không gian.

Những chi tiết từng được giữ bí mật

Nhà sử học hàng không vũ trụ Francis French cho biết, trong những giai đoạn đầu của lịch sử khoa học và y học, nhiều nhà khoa học và các bác sĩ không chỉ xây dựng các thí nghiệm mà còn trực tiếp thử nghiệm trên chính bản thân mình. Ông đánh giá Kittinger là một nhân vật then chốt trong số các nhà nghiên cứu không gian thời kỳ đầu, cùng với Đại tá Không quân Mỹ John P. Stapp - người từng được mệnh danh là “người đàn ông nhanh nhất thế giới” sau khi lập kỷ lục trên xe trượt phản lực vào năm 1954 - và Thiếu tá David G. Simons, một bác sĩ kiêm phi công khinh khí cầu hoạt động ở độ cao lớn.

“Ở những nhà tiên phong hàng không vũ trụ này, chúng ta thấy dấu chấm hết của truyền thống tự thử nghiệm trên chính cơ thể mình. Kittinger, Stapp và Simons đã mở rộng hiểu biết của nhân loại về giới hạn chịu đựng của cơ thể con người, và họ làm điều đó bằng cách đặt chính mạng sống của mình vào thử thách”, nhà sử học French nói.

Ngoài việc cung cấp dữ liệu về khả năng thích nghi của con người trong các chuyến bay vào vũ trụ, Kittinger còn thử nghiệm một thiết bị khẩn cấp mới, có khả năng tự động bung dù. Các phiên bản của thiết kế này đến nay vẫn được sử dụng trong ghế phóng của nhiều máy bay chiến đấu. Không quân Mỹ đã công bố một đoạn phim thời sự về cú nhảy vài ngày sau sự kiện, khi họ thu hồi được khí cầu và tráng phim từ các máy quay. Tuy nhiên, nhiều chi tiết quan trọng vẫn được xếp vào diện mật trong nhiều năm.

Hiện nay, các thông tin được hé lộ cho thấy Kittinger - trong bộ đồ bay áp suất “một phần”, loại thường dùng cho phi công bay ở độ cao lớn - đã bước ra khỏi khoang khí cầu không được điều áp ở độ cao khoảng 31.300 mét. Ông rơi tự do hơn 4 phút rưỡi trước khi bung dù ở độ cao khoảng 5.500 mét. Trong quá trình rơi, Kittinger đạt tốc độ tối đa khoảng 988 km/giờ.

Kỷ lục bị phá vỡ sau hơn nửa thế kỷ

French so sánh Kittinger với phi công thử nghiệm và phi hành gia Neil Armstrong – người đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng vào tháng 7/1969. “Đây không phải là những việc được thực hiện theo kiểu liều lĩnh, thách thức tử thần. Mọi thứ đều được tiếp cận một cách có phương pháp, từng bước một, hiểu rõ sai sót rồi thử lại”, ông nói.

Theo French, Kittinger là một nhà tiên phong thực thụ, coi rìa không gian là thứ “không phải để chinh phục hay vượt qua, mà để thấu hiểu”.

Phải hơn 50 năm sau, kỷ lục của Kittinger mới bị phá vỡ. Năm 2012, nhà thám hiểm người Áo Felix Baumgartner lập kỷ lục mới với cú nhảy từ độ cao khoảng 39.000 mét. Với sự cố vấn của Kittinger, Baumgartner nhảy từ một khoang khí cầu được điều áp, nhưng không sử dụng dù ổn định, khiến ông rơi vào trạng thái xoay lộn dữ dội và suýt bất tỉnh. Tình huống nguy hiểm kéo dài 60 giây trước khi ông lấy lại được sự ổn định.

Trong quá trình rơi tự do xuống Trái Đất, Baumgartner trở thành người đầu tiên vượt qua tốc độ âm thanh bằng chính cơ thể của mình. (Baumgartner đã thiệt mạng trong một vụ tai nạn dù lượn vào tháng 7/2025.)

Năm 2014, một kỷ lục còn cao hơn được thiết lập bởi người Mỹ Alan Eustace, nhà khoa học máy tính từng giữ chức Phó Chủ tịch cấp cao của Google. Eustace nhảy từ độ cao khoảng 41.400 mét, kỷ lục này vẫn chưa bị phá vỡ cho tới nay. Dù Kittinger không tham gia cố vấn lần này, Eustace đã gặp ông không lâu sau đó. Hai người – cùng thuộc nhóm hiếm hoi những người từng nhảy từ rìa không gian – đã trở thành bạn bè thân thiết cho đến khi Kittinger qua đời năm 2022 ở tuổi 94 tuổi.

Eustace nhớ về Kittinger như một người “tử tế, khiêm nhường, rất dễ gần và vô cùng thông minh”.

Kittinger theo đuổi cú nhảy ở độ cao kỷ lục ngay cả sau khi suýt thiệt mạng trong một lần nhảy trước đó. Khi ấy, dù hãm bung sớm và quấn quanh cổ khiến ông bất tỉnh. “Ông ấy tỉnh lại khi đã ở dưới dù chính, vì thiết bị tự động bung dù đã hoạt động”, Eustace kể lại. Nhưng trải nghiệm cận kề cái chết đó không khiến Kittinger chùn bước.

“Một trong những điều đáng nể nhất ở Joe là ông ấy vẫn thực hiện cú nhảy cao nhất sau khi một cú nhảy trước đó suýt chút nữa đã cướp đi mạng sống của mình”, Eustace nói.

Hoàng Phạm/VOV.VN