Đối đầu Elon Musk – Sam Altman: Phiên tòa trăm tỷ USD định đoạt cục diện ngành AI

Tỉ phú Elon Musk đối đầu với CEO của OpenAI trong cuộc chiến pháp lý được cho là có thể thay đổi đường đi của ngành AI toàn cầu. Ảnh: NBC News

Nhà sáng lập Tesla, Elon Musk ngày 28/4 (theo giờ địa phương) đã làm chứng rằng vụ kiện của ông chống lại OpenAI và các lãnh đạo của công ty này không chỉ xoay quanh một doanh nghiệp, mà còn liên quan đến tương lai của một công nghệ “có thể giết chết tất cả chúng ta”.

Musk cáo buộc OpenAI, giám đốc điều hành Sam Altman và chủ tịch Greg Brockman đã lừa dối ông và phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu của tổ chức. Vụ kiện tại Tòa án Quận Bắc California của Mỹ yêu cầu bồi thường 130 tỷ USD và buộc OpenAI quay trở lại mô hình phi lợi nhuận, đồng thời loại Altman và Brockman khỏi hội đồng quản trị.

“Tôi có những lo ngại cực lớn về AI", ông Musk, người cũng sở hữu công ty AI riêng, nói trước tòa tại Oakland, tiểu bang California. Ông cho rằng AI có thể mang lại sự thịnh vượng cho tất cả mọi người nhưng cũng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho nhân loại, và đó là lý do ông từng tham gia thành lập một tổ chức phi lợi nhuận nhằm phát triển AI “an toàn” và “mở”.

“Chúng ta không muốn một kết cục kiểu ‘Terminator’ (Kẻ hủy diệt)”, ông Musk nói.

Phiên tòa này có thể làm chệch hướng một trong những công ty AI lớn nhất thế giới – đồng thời là đối thủ lớn của Musk – trong bối cảnh OpenAI đang lên kế hoạch IPO sớm nhất trong năm nay. OpenAI đã nhiều lần bác bỏ cáo buộc của ông Musk và cho rằng vụ kiện xuất phát từ sự ghen tị và hối tiếc.

“Chúng ta có mặt ở đây vì ông Musk đã sai hoàn toàn về OpenAI. Và giờ đây, vì ông ấy là đối thủ cạnh tranh, ông ấy sẽ làm mọi cách để tấn công OpenAI”, luật sư trưởng của công ty, Bill Savitt, phát biểu trong phần mở đầu.

Phán quyết của bồi thẩm đoàn sẽ tư vấn cho thẩm phán Yvonne Gonzalez Rogers trong việc quyết định liệu Musk có đạt được yêu cầu hay không: đưa OpenAI trở lại mô hình phi lợi nhuận, loại bỏ Altman và Brockman khỏi hội đồng quản trị, và chuyển khoảng 130 tỷ USD bồi thường về quỹ phi lợi nhuận của OpenAI.

Ngoài những yêu cầu này, phiên tòa còn có thể làm gián đoạn kế hoạch IPO của OpenAI. Đây là một cuộc đối đầu giữa hai nhân vật tiên phong trong lĩnh vực AI – Musk và Altman – và có thể định hình tương lai của công nghệ đang phát triển mạnh mẽ này. Nếu Musk thắng, công ty xAI của ông có thể vượt lên; ngược lại, OpenAI có thể củng cố vị thế dẫn đầu nhờ nguồn vốn lớn từ IPO.

Phiên tòa đã căng thẳng ngay từ trước khi bắt đầu. Musk đã đăng nhiều bài trên nền tảng X về vụ kiện, cáo buộc OpenAI và lãnh đạo của công ty phản bội sứ mệnh ban đầu.

“Sam Altman và Greg Brockman đã đánh cắp một tổ chức từ thiện. Hết chuyện”, một bài đăng của ông Musk viết.

Thẩm phán Rogers đã khiển trách Elon Musk vì các bài đăng này và cảnh báo có thể ban hành lệnh hạn chế phát ngôn trước khi bồi thẩm đoàn vào phòng xử. Musk sau đó đồng ý hạn chế phát biểu trên mạng xã hội, và Altman cùng Brockman cũng đồng ý tương tự.

Ông Musk cũng đối mặt với nhiều khó khăn khác. Các luật sư của ông đã chỉ trích một số ứng viên bồi thẩm có thái độ tiêu cực, trong đó có người gọi ông là “tham lam” và “rác rưởi”, và một người khác cho biết công việc của người thân họ bị ảnh hưởng bởi sáng kiến cắt giảm chi phí liên quan đến Ban hiệu quả chính phủ do ông Musk dẫn dắt trong chính quyền Tổng thống Trump.

“Thực tế là nhiều người không thích ông ấy. Nhưng điều đó không có nghĩa người Mỹ không thể giữ được sự công bằng trong quá trình xét xử", thẩm phán Rogers nói.

Các bồi thẩm viên được chọn phần lớn là những người có quan điểm trung lập về Musk và AI.

Ông Elon Musk đồng sáng lập và tài trợ cho OpenAI như một tổ chức phi lợi nhuận vào năm 2015, đóng góp ít nhất 44 triệu USD trong những năm đầu. Tuy nhiên, ông rời công ty năm 2018 sau một cuộc đấu đá quyền lực. Sau đó, ông thành lập công ty AI riêng là xAI.

Một năm sau khi Musk rời đi, OpenAI lập công ty con vì lợi nhuận để huy động vốn. Đến năm 2025, công ty tiếp tục chuyển thành một doanh nghiệp vì lợi ích công cộng có lợi nhuận. Musk cho rằng sự thay đổi này đã phản bội sứ mệnh ban đầu là phát triển AI mã nguồn mở, an toàn vì lợi ích chung, và các lãnh đạo đã trục lợi từ đóng góp của ông.

Microsoft, công ty cũng bị Musk đưa vào danh sách bị đơn, bị cáo buộc hỗ trợ OpenAI vi phạm nghĩa vụ từ thiện.

Luật sư của Elon Musk, Steven Molo, cho rằng OpenAI, Altman, Brockman và Microsoft đã “làm giàu cho bản thân, gia tăng quyền lực và vi phạm các nguyên tắc cơ bản của tổ chức từ thiện.”

Tuy nhiên, Microsoft đã bác bỏ cáo buộc, cho rằng lập luận của Musk thiếu bằng chứng cụ thể.

OpenAI thì khẳng định chính Musk từng ủng hộ mô hình vì lợi nhuận và rời công ty vì không giành được quyền kiểm soát hoàn toàn. Công ty cho rằng vụ kiện của ông xuất phát từ “sự ghen tị, hối tiếc và mong muốn cản trở một đối thủ”.

Luật sư Savitt cho biết khi OpenAI cần thêm nguồn lực tính toán và muốn chuyển sang mô hình vì lợi nhuận, Musk đã yêu cầu quyền kiểm soát hoàn toàn. Khi không đạt được điều đó, ông đã rời đi.

“Chúng ta ở đây vì ông Musk không đạt được điều mình muốn. Khách hàng của tôi đã thành công mà không có ông ấy. Điều đó không phải là cơ sở cho một vụ kiện”, ông Savitt nói.

Hàng trăm trang email, tin nhắn và tài liệu được đưa ra làm bằng chứng sẽ cung cấp cái nhìn sâu bên trong vụ việc, cả trước và sau khi Musk rời công ty – nhiều nội dung cho thấy quan điểm riêng tư khác xa với những tuyên bố công khai trên mạng xã hội.

Trong một email năm 2023, Altman nói với Musk rằng ông là “người hùng” của mình nhưng cảm thấy bị tổn thương bởi những cuộc tấn công của Musk vào OpenAI.

“Tôi hiểu và không có ý làm tổn thương, tôi xin lỗi, nhưng số phận của nền văn minh đang bị đe dọa”, Elon Musk đáp lại.