Đổi mới bảo hiểm thất nghiệp, mở rộng cơ hội việc làm

PV: Thưa ông, Luật Việc làm năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về bảo hiểm thất nghiệp. Theo ông, những điểm mới nào có ý nghĩa quan trọng nhất đối với người lao động và thị trường lao động?

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh: Thị trường lao động Việt Nam đang phát triển sôi động, cơ bản đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trước tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, TS. Nguyễn Tiến Dĩnh.

Thực tế cho thấy, một bộ phận lao động chưa đáp ứng được yêu cầu về trình độ, kiến thức và kỹ năng của những ngành nghề, lĩnh vực mới. Vì vậy, việc hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng không chỉ hỗ trợ người lao động khi mất việc mà còn tạo điều kiện đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao tay nghề có ý nghĩa rất quan trọng.

Điểm đáng chú ý là chính sách ngày càng hướng tới hỗ trợ người lao động thích ứng với sự thay đổi của thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và có thêm cơ hội tìm kiếm việc làm. Đây cũng là giải pháp góp phần nâng cao năng suất lao động, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

PV: Bảo hiểm thất nghiệp đang chuyển từ hỗ trợ thu nhập khi mất việc sang hỗ trợ người lao động tìm việc làm, học nghề và nâng cao kỹ năng. Theo ông, cần làm gì để hiện thực hóa sự chuyển đổi này?

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh: Tôi cho rằng, đây là định hướng rất phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Khi nền kinh tế mở rộng các lĩnh vực như phát triển hạ tầng, công nghiệp, chế biến, chế tạo và thu hút đầu tư nước ngoài, nhu cầu về lao động có trình độ, kỹ năng ngày càng cao. Trong khi đó, một bộ phận người lao động có thể mất việc do không còn đáp ứng được yêu cầu của vị trí công việc cũ.

Vì vậy, chính sách bảo hiểm thất nghiệp cần tạo điều kiện để người lao động được đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và tay nghề, từ đó có thể chuyển đổi sang ngành nghề hoặc lĩnh vực phù hợp hơn. Các Trung tâm Dịch vụ việc làm cần phát huy vai trò kết nối, hỗ trợ người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng và cơ hội việc làm mới.

Điều quan trọng là phải gắn hoạt động đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và thị trường lao động. Khi được trang bị đúng kỹ năng, người lao động sẽ có thêm cơ hội tìm được việc làm, ổn định thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

PV: Theo ông, trước những biến động của thị trường lao động do chuyển đổi công nghệ và tái cơ cấu sản xuất, bảo hiểm thất nghiệp cần phát huy vai trò như thế nào để bảo vệ người lao động và ổn định thị trường lao động?

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh: Trước những biến động của thị trường lao động, bảo hiểm thất nghiệp cần phát huy tốt hơn vai trò hỗ trợ người lao động thích ứng và chuyển đổi việc làm. Khi công nghệ thay đổi, phương thức sản xuất được đổi mới, một số vị trí việc làm có thể không còn phù hợp, trong khi những ngành nghề mới lại đòi hỏi trình độ và kỹ năng cao hơn.

Thông qua chính sách hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng và nâng cao tay nghề, người lao động có điều kiện chuẩn bị năng lực cần thiết để chuyển sang những lĩnh vực đang có nhu cầu tuyển dụng. Đây là cách giúp người lao động chủ động thích ứng thay vì chỉ trông chờ vào khoản trợ cấp trong thời gian thất nghiệp.

Về lâu dài, chính sách này không chỉ giúp người lao động có thêm cơ hội việc làm, cải thiện thu nhập mà còn góp phần cung ứng nguồn nhân lực phù hợp cho các ngành kinh tế đang phát triển. Khi người lao động được nâng cao trình độ, năng suất lao động cũng có điều kiện cải thiện, qua đó đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống xã hội.

Tăng cường tuyên truyền, tư vấn để người lao động hiểu rõ quyền lợi, cách tiếp cận chính sách. Ảnh: ITN

PV: Chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính có ý nghĩa như thế nào trong nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, thưa ông?

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh: Cải cách hành chính là nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước quan tâm đẩy mạnh nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các quyền, nghĩa vụ theo quy định pháp luật. Đối với chính sách bảo hiểm thất nghiệp, yêu cầu này càng có ý nghĩa thiết thực bởi người lao động thường cần được hỗ trợ kịp thời khi mất việc làm.

Việc đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số sẽ giúp người lao động thuận tiện hơn trong tiếp cận thông tin, thực hiện các thủ tục và thụ hưởng chính sách. Qua đó, giảm bớt thời gian, chi phí đi lại, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong quá trình giải quyết chế độ.

Khi các thủ tục được cải thiện, người lao động sẽ có điều kiện tiếp cận chính sách tốt hơn, nhất là các dịch vụ tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo. Đây cũng là cơ sở để chính sách bảo hiểm thất nghiệp phát huy hiệu quả, góp phần kết nối cung - cầu lao động và đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế.

PV: Thưa ông, cần làm gì để mở rộng khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm thất nghiệp, nhất là đối với lao động lớn tuổi, lao động nông thôn và những nhóm còn hạn chế về thông tin?

TS. Nguyễn Tiến Dĩnh: Theo tôi, để chính sách bảo hiểm thất nghiệp phát huy hiệu quả, cần căn cứ vào đặc điểm của từng nhóm lao động để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Người lao động có sự khác biệt về độ tuổi, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và điều kiện tiếp cận thông tin. Vì vậy, không thể áp dụng một cách thức hỗ trợ giống nhau cho tất cả các đối tượng.

Đối với lao động trẻ, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của những ngành nghề có hàm lượng khoa học, công nghệ cao. Trong khi đó, với lao động lớn tuổi, cần quan tâm định hướng, hỗ trợ chuyển đổi sang những công việc phù hợp với kinh nghiệm, trình độ và khả năng của họ.

Đối với lao động nông thôn và những nhóm còn hạn chế về thông tin, cần tăng cường tuyên truyền, tư vấn để người lao động hiểu rõ quyền lợi, điều kiện và cách thức tiếp cận chính sách. Quan trọng nhất là phải bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, giúp người lao động có cơ hội duy trì việc làm, ổn định thu nhập và từng bước cải thiện đời sống.

Xin trân trọng cảm ơn ông!