Đổi mới cách hỗ trợ phụ nữ trước những vấn đề xã hội mới

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. Nguồn: Cổng TTĐT Hội LHPN Việt Nam

Chiều 13/8, tại TP. Hải Phòng, Trung ương Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) Việt Nam phối hợp với Hội LHPN TP. Hải Phòng tổ chức Hội thảo lấy ý kiến các tỉnh, thành phố phục vụ tổng kết Đề án 938 "Tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ phụ nữ tham gia giải quyết một số vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ giai đoạn 2017-2027" và đề xuất nội dung Đề án giai đoạn 2028-2038.

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung đánh giá hiệu quả thực chất của Đề án, những vấn đề xã hội mới và cơ chế phối hợp, nguồn lực cần thiết trong giai đoạn 2028-2038.

Chuyển từ mô hình riêng lẻ sang hệ sinh thái hỗ trợ

Kết quả nghiên cứu phục vụ tổng kết Đề án được thực hiện trên phạm vi 34 tỉnh, thành phố với hàng nghìn cán bộ Hội, hội viên, phụ nữ và đại diện các cơ quan liên quan.

Kết quả cho thấy gần 43 triệu lượt hội viên, phụ nữ, cha mẹ có con dưới 16 tuổi đã được cung cấp thông tin, kiến thức, cao hơn gấp đôi mục tiêu giai đoạn I; gần 100% cán bộ chuyên trách được bồi dưỡng nghiệp vụ. Đề án cũng hình thành hàng chục nghìn mô hình, góp phần giúp phụ nữ chủ động nhận diện, phản ánh hành vi bạo lực và tìm kiếm trợ giúp.

Tuy nhiên, báo cáo chỉ ra ba rào cản lớn: địa bàn xa xôi, dân cư biến động; thiếu dịch vụ chuyên gia và cơ chế chuyển gửi; cán bộ cơ sở mỏng, kiêm nhiệm. Mạng lưới tư vấn tâm lý, pháp lý chuyên sâu còn thiếu; một số mô hình khó duy trì do hạn chế kinh phí, nhân sự.

Theo Theo TS. Phùng Thị Quỳnh Trang, giảng viên chính Học viện Phụ nữ Việt Nam, giai đoạn tới cần chuyển từ bao phủ rộng sang hỗ trợ chuyên sâu, can thiệp có trọng tâm, phân tầng rủi ro, quản lý trường hợp và phát triển dịch vụ tâm lý, pháp lý, nền tảng số. Hiệu quả Đề án cần được đo bằng thay đổi hành vi, kết quả giải quyết vụ việc và mức độ hài lòng của người thụ hưởng.

Từ thực tiễn Hải Phòng, bà Phạm Thị Thúy Hải, Phó Chủ tịch Hội LHPN TP Hải Phòng cho rằng, giá trị bền vững của Đề án là giúp phụ nữ chuyển từ thụ động ứng phó sang chủ động nhận diện, phòng ngừa rủi ro và tiếp cận hỗ trợ toàn diện.

Hiện Thành phố duy trì hàng nghìn mô hình hỗ trợ phụ nữ, trẻ em, trong đó có các nhóm phòng, chống bạo lực gia đình, địa chỉ tin cậy và tổ tư vấn tại cộng đồng. Chương trình “Mẹ đỡ đầu” đã hỗ trợ 1.958 trẻ em mồ côi với tổng kinh phí 22 tỷ đồng giai đoạn 2021-2025 và được mở rộng thành “Cha mẹ đỡ đầu”.

Từ thực tiễn này, Hải Phòng đề xuất giai đoạn tới chuyển từ các mô hình riêng lẻ sang hệ sinh thái hỗ trợ, đồng thời mở rộng hoạt động từ cộng đồng thực sang không gian số.

Tại Thanh Hóa, hơn 10.000 mô hình, câu lạc bộ đã được xây dựng, duy trì và nhân rộng, trong đó có 750 mô hình “Làng quê, khu phố an toàn cho phụ nữ và trẻ em”, 641 địa chỉ tin cậy. Chương trình “Mẹ đỡ đầu” đã kết nối, hỗ trợ trên 2.300 trẻ em mồ côi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Trong khi đó, tại Phú Thọ, ngoài hoạt động truyền thông cho hàng trăm nghìn lượt phụ nữ, trẻ em, các cấp Hội còn đưa hoạt động hỗ trợ tới những nhóm đặc thù như nữ phạm nhân, trẻ em mồ côi và những phụ nữ có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại.

Tham luận của các địa phương cho thấy một mô hình chỉ bền vững khi bắt đầu từ nhu cầu thực tế, phù hợp với từng nhóm phụ nữ và giải quyết được vấn đề cụ thể tại cơ sở. Phụ nữ không thể chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin mà phải trở thành chủ thể kiến tạo môi trường an toàn cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Yêu cầu đặt ra cho giai đoạn mới là hỗ trợ đồng thời nhiều nhu cầu, thay vì để phụ nữ phải tự tìm đến từng cơ quan khi cùng lúc gặp khó khăn về bạo lực, kinh tế, tâm lý và chăm sóc con cái.

Ba đột phá cho giai đoạn 2028-2038

Phân tích gần 10 năm thực hiện Đề án, bà Lê Thị Ngọc Huyền, Chuyên viên cao cấp Vụ Quốc hội, Địa phương và Đoàn thể, Văn phòng Chính phủ cho rằng, điểm mạnh trước hết nằm ở tính chính trị, tính hệ thống và mạng lưới Hội LHPN các cấp, một "hạ tầng xã hội" có khả năng tiếp cận trực tiếp phụ nữ, gia đình, cộng đồng. Bốn phương thức tuyên truyền, giáo dục, vận động, hỗ trợ tạo thành chuỗi can thiệp tương đối toàn diện, đồng thời thúc đẩy phối hợp giữa Hội với tư pháp, công an, y tế, giáo dục và các ngành liên quan. Đề án còn góp phần chuyển vị thế của phụ nữ từ "đối tượng thụ hưởng" sang "chủ thể tham gia giải quyết vấn đề".

Về những khó khăn, bà Lê Thị Ngọc Huyền chỉ ra phạm vi vấn đề rộng trong khi nguồn lực có hạn, chất lượng triển khai chưa đồng đều và vẫn tồn tại khoảng cách giữa tuyên truyền với hỗ trợ giải quyết vụ việc.

Do đó, một trong những yêu cầu quan trọng của giai đoạn 2028-2038 là thiết lập cơ chế chuyển tuyến hiệu quả giữa Hội với công an, tư pháp, y tế, giáo dục, công tác xã hội, trợ giúp pháp lý và đội ngũ chuyên gia tâm lý.

Theo đề xuất tại Hội thảo, ba hướng đột phá cần được ưu tiên gồm số hóa và dữ liệu; phát triển dịch vụ, liên kết nguồn lực; thay đổi hành vi và chuẩn mực xã hội. Qua đó từng bước hình thành “hệ sinh thái an toàn” theo chuỗi phòng ngừa, phát hiện sớm, tư vấn, hỗ trợ, chuyển tuyến, can thiệp và theo dõi sau hỗ trợ.

Từ Quảng Ninh, nơi khoảng 84% phụ nữ có điện thoại thông minh và sử dụng mạng xã hội, địa phương đề xuất đưa an toàn trên không gian mạng, kỹ năng số và khả năng tự bảo vệ trở thành những nội dung trọng tâm bên cạnh các vấn đề về gia đình, sức khỏe, dân số, trẻ em, việc làm và thu nhập...

Ở chiều ngược lại, thực tiễn Cao Bằng cho thấy chuyển đổi số không thể trở thành phương thức duy nhất. Tại những địa bàn chưa có Internet hoặc người dân còn hạn chế sử dụng tiếng phổ thông, truyền thông trực tiếp bằng tiếng dân tộc, vai trò của chi hội trưởng, người có uy tín và hội viên nòng cốt vẫn đặc biệt quan trọng.

Quang cảnh Hội thảo. Nguồn: Cổng TTĐT Hội LHPN Việt Nam

Lấy chất lượng cuộc sống của phụ nữ, trẻ em làm thước đo

Kết luận Hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam khẳng định, Đề án 938 có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Hội và thể hiện sự tin tưởng của Chính phủ đối với tổ chức Hội. Đề án không chỉ tạo ra những kết quả có thể đo đếm mà còn nâng cao khả năng nhận diện, tự bảo vệ của phụ nữ, trách nhiệm của hệ thống chính trị và hiệu quả phối hợp giữa các ngành. Chương trình "Mẹ đỡ đầu" là minh chứng cho khả năng một sáng kiến của Hội lan tỏa, thu hút công an, quân đội, doanh nghiệp, nam giới và cộng đồng cùng tham gia.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, những vấn đề như bạo lực, xâm hại, mất an toàn thực phẩm vẫn tồn tại dai dẳng, trong khi nhiều nguy cơ mới tiếp tục xuất hiện trên không gian mạng. Vì vậy, việc đề xuất Chính phủ phê duyệt Đề án giai đoạn mới là cần thiết, nhưng tên gọi, nội dung, nhiệm vụ và giải pháp phải được nghiên cứu kỹ để bảo đảm khả thi, giải quyết thực chất những vấn đề liên quan đến phụ nữ, trẻ em. Thước đo cuối cùng phải là chất lượng cuộc sống của phụ nữ, trẻ em được cải thiện, thay vì chỉ hoàn thành số lượng hoạt động hay mô hình.

Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam đề nghị các địa phương rà soát toàn bộ mô hình, duy trì và nhân rộng những cách làm tạo ra tác động thực chất, đồng thời mạnh dạn dừng những mô hình kém hiệu quả. Chương trình "Mẹ đỡ đầu" có thể được nghiên cứu, đề xuất phát triển thành chính sách của địa phương và mở rộng hỗ trợ từ trẻ em mồ côi sang trẻ em bị bỏ rơi, không nơi nương tựa, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Tinh thần chung là tập trung nguồn lực để mỗi mô hình thực sự trở thành điểm tựa bền vững cho phụ nữ và trẻ em./.