Đổi mới cách nghĩ, cách làm để chính sách dân tộc thấm sâu vào bản làng
Thay vì chỉ dừng lại ở những văn bản hành chính hay các buổi hội họp, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tại Cao Bằng đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng "trực quan, thực chất và sát cơ sở". Từ việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ "đa năng", phát huy vai trò hạt nhân của người có uy tín đến sân khấu hóa kiến thức pháp luật, nhiều giải pháp đồng bộ đang từng bước tháo gỡ nút thắt nhận thức, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Cao Bằng đặc biệt coi trọng việc khơi dậy nội lực từ chính cộng đồng thông qua đội ngũ già làng, trưởng bản và người có uy tín tại địa phương. Ảnh: QUỲNH ANH
Đưa chủ trương thoát khỏi "khung hình" hội nghị
Với đặc thù địa hình chia cắt, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số, bài toán làm sao để các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước thực sự đi vào đời sống luôn là trăn trở lớn của đội ngũ làm công tác dân tộc và tôn giáo tại tỉnh Cao Bằng. Thực tiễn triển khai cho thấy, nếu chỉ dựa vào phương thức truyền thông một chiều qua hệ thống loa truyền thanh, báo đài hay các cuộc họp thôn bản truyền thống, hiệu quả tiếp nhận của người dân thường không cao. Khối lượng văn bản nhiều, ngôn ngữ hành chính khô khan, trong khi khả năng tiếp cận thông tin và rào cản giao tiếp của một bộ phận đồng bào vùng sâu, vùng xa vẫn còn hạn chế.
Nhìn nhận thẳng thắn thực tế này, thời gian qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng đã phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành thực hiện cuộc "cách mạng" về phương thức dân vận theo hướng đưa cán bộ xuống tận cơ sở, cùng ăn, cùng ở, cùng làm với nhân dân.
Chia sẻ về sự chuyển biến này, ông Nông Quốc Khôi, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh, tư duy cốt lõi của ngành là phải làm cho người dân "mắt thấy, tai nghe" một cách trực quan nhất. Khi chưa tận mắt chứng kiến hiệu quả thực tế, bà con rất khó thay đổi tập quán canh tác hay nếp nghĩ cũ kỹ. Vì vậy, bên cạnh việc tuyên truyền trực tiếp tại xóm bản, cơ quan chuyên môn đã chủ động tổ chức cho đồng bào tham quan thực tế các mô hình kinh tế hiệu quả ngay tại địa phương, đồng thời kết nối, mời các tỉnh bạn đến giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm. Chính sự cọ xát từ thực tiễn sinh động đã tạo nên niềm tin vững chắc, giúp người dân tự giác chuyển đổi hành vi thay vì tâm lý e dè, trông chờ như trước.
Đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở "một người biết nhiều việc"
Tại Cao Bằng, tuy lực lượng cán bộ cấp cơ sở đã từng bước được chuẩn hóa qua quy trình tuyển dụng và bổ nhiệm, nhưng trước áp lực khối lượng công việc ngày càng lớn cùng yêu cầu chuyên môn sâu ở nhiều lĩnh vực đặc thù, không ít cán bộ vẫn gặp lúng túng khi xử lý các tình huống phát sinh ở cơ sở.
Cao Bằng tập trung xây dựng lớp cán bộ đa năng, có khả năng đảm đương linh hoạt nhiều vị trí công tác và thích ứng tốt với cường độ làm việc cao. Ảnh: ĐỨC HUY
Để giải quyết bài toán nhân lực từ gốc, tỉnh Cao Bằng đã bắt tay cùng Đại học Thái Nguyên triển khai mô hình phân hiệu đại học ngay tại địa phương, mở ra cơ hội nâng cao trình độ tại chỗ cho đội ngũ công chức, viên chức. Tỉnh đã ưu tiên tối đa nguồn lực về cơ sở hạ tầng, điều kiện tổ chức nhằm khuyến khích cán bộ cấp cơ sở và cấp sở, ngành theo học các chương trình bồi dưỡng, đào tạo văn bằng 2.
Theo ông Nông Quốc Khôi, định hướng xuyên suốt của chương trình này là xây dựng lớp cán bộ đa năng, có khả năng đảm đương linh hoạt nhiều vị trí công tác và thích ứng tốt với cường độ làm việc cao.
Hiện tại, 4 loại hình lớp học trọng điểm phối hợp với Đại học Thái Nguyên đã chính thức khai giảng và đi vào vận hành, bao gồm: đào tạo văn bằng 2 về ngôn ngữ; văn bằng 2 về quản lý đất đai; bồi dưỡng chuyên môn tài chính và lớp nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế cơ sở. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm lấp "khoảng trống" về chuyên môn nghiệp vụ, giúp bộ máy hành chính ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số vận hành trơn tru và chuyên nghiệp hơn.
Phát huy sức mạnh từ những "cầu nối" uy tín nơi bản làng
Song hành với việc nâng chất đội ngũ cán bộ công chức, Cao Bằng đặc biệt coi trọng việc khơi dậy nội lực từ chính cộng đồng thông qua đội ngũ già làng, trưởng bản và người có uy tín. Trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc nơi biên cương, tiếng nói của người có uy tín mang trọng lượng đặc biệt. Họ là những cá nhân tiêu biểu, gương mẫu trong lao động sản xuất, giữ gìn nếp sống văn hóa và luôn "danh xứng với thực", nên mọi lời khuyên bảo, định hướng của họ đều dễ dàng nhận được sự đồng thuận, tin theo.
Cùng với việc kiện toàn tổ chức, việc trau dồi thêm kiến thức cho người có uy tín cũng được đẩy mạnh bằng những hoạt động thiết thực. Tỉnh liên tục mở các lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tuyên truyền, vận động quần chúng và kiến thức phát triển kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, vừa qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng đã tổ chức các đoàn công tác đưa hơn 200 lượt người có uy tín đi học tập kinh nghiệm thực tế tại nhiều địa phương có thế mạnh phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp và các sản phẩm hàng hóa giá trị cao tại Nghệ An, Thanh Hóa, Lào Cai và Quảng Ninh. Những chuyến đi thực tế này giúp các hạt nhân ở cơ sở mở rộng tầm nhìn, tiếp thu cách làm hay để khi trở về địa phương sẽ trực tiếp "cầm tay chỉ việc", dẫn dắt bà con cùng vươn lên thoát nghèo.
Sân khấu hóa để pháp luật đến gần với đồng bào
Bước sang năm 2026, với vai trò là cơ quan chủ trì tham mưu triển khai Hợp phần II thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý là nhiệm vụ then chốt. Bởi lẽ, chỉ khi tư tưởng người dân được thông suốt, hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ công dân thì các hành vi vi phạm pháp luật hay hủ tục lạc hậu mới được đẩy lùi tận gốc.
Song ông Nông Quốc Khôi nhìn nhận thẳng thắn, việc tuyên truyền pháp luật thời gian qua vẫn còn thiếu tính đa dạng, chưa tận dụng triệt để tiếng nói và chữ viết của đồng bào. Do đó, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh đã thiết kế lại toàn bộ cách tiếp cận theo hướng mềm hóa, gần gũi với đời sống thường nhật.
Cụ thể hóa cách làm này, có 03 nhóm giải pháp trọng tâm đang được triển khai đồng bộ trên toàn địa bàn tỉnh.
Thứ nhất, đa dạng hóa kênh truyền thông hiện đại: Kết hợp hài hòa giữa phương tiện truyền thông truyền thống với sức lan tỏa của mạng xã hội; biên soạn các tiểu phẩm, kịch ngắn có nội dung gần gũi xoay quanh chuyện giao thông, hòa giải ở cơ sở, trách nhiệm dân sự và quyền công dân để người dân dễ xem, dễ nhớ.
Thứ hai, tăng cường đối thoại trực tiếp tại cơ sở: Thành lập các đoàn công tác lưu động bám sát từng xóm bản, chủ động mời bà con tham gia các buổi sinh hoạt chuyên đề, giải đáp trực tiếp những vướng mắc pháp lý nảy sinh trong cuộc sống hằng ngày.
Thứ ba, đẩy mạnh sân khấu hóa và giáo dục học đường: Biến những điều luật khô khan thành các tình huống sân khấu sinh động ngay tại nhà văn hóa thôn. Riêng đối với lứa tuổi học sinh, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật theo hình thức "Rung chuông vàng" có trao giải thưởng được tổ chức sôi nổi, tạo sân chơi bổ ích giúp thế hệ trẻ tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và hào hứng.
Thực tế bước đầu cho thấy, khi rào cản ngôn ngữ và sự khô cứng của văn bản được thay thế bằng những hình thức truyền tải sinh động, gần gũi với văn hóa bản địa, người dân vùng cao không còn đứng ngoài cuộc mà đã chủ động tìm hiểu, đón nhận thông tin pháp luật một cách cởi mở. Đó chính là nền tảng vững chắc để Cao Bằng tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững bình yên phên giậu Tổ quốc và tạo đà bứt phá cho kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong giai đoạn mới./.
