Đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi)
Để tránh nguy cơ luật sớm lạc hậu, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới, góp ý sửa Luật Thủ đô, không ít ý kiến cho rằng, cần đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng luật.
Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội Nguyễn Công Anh nhấn mạnh, bối cảnh phát triển đất nước đang bước sang giai đoạn mới với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nhanh và bền vững. Trong bối cảnh đó, Thủ đô Hà Nội phải thực sự đóng vai trò trung tâm, hạt nhân dẫn dắt phát triển Vùng và cả nước.
Hà Nội là điểm đến hấp dẫn của nhiều du khách nước ngoài. Ảnh minh họa: Duy Khánh
Thời gian qua, hệ thống pháp luật có nhiều thay đổi quan trọng, nhiều luật và nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy, cách tiếp cận mới, trong đó có không ít quy định đã trực tiếp tác động, sửa đổi hoặc làm “mờ” tính đặc thù của một số cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024. Yêu cầu tổ chức lại bộ máy chính quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn; yêu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới, nhất là trong các lĩnh vực đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… cũng đặt ra những đòi hỏi mà Luật Thủ đô hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ. Từ đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô được khẳng định không chỉ cần thiết mà còn mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách.
Việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và chính xác các chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới; đặc biệt là các chủ trương, chính sách, quan điểm, mục tiêu và giải pháp mang tính cách mạng mà Bộ Chính trị đã ban hành trong thời gian gần đây; thể chế hóa các quan điểm trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng...
Việc sửa đổi Luật lần này còn nhằm góp phần tạo lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm của Thủ đô; đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền TP Hà Nội, trao quyền cho thành phố tự chủ phát triển theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, trừ một số lĩnh vực đặc biệt (quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo…).
Xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Thủ đô hiện hành, Nghị quyết 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô và các nghị quyết đặc thù của một số địa phương khác; cùng với đó rà soát, loại bỏ những cơ chế, chính sách đã được các luật khác quy định tại luật chung; tạo lập cơ chế thu hút nguồn lực tài chính cho phát triển như nguồn vốn ngân sách, các giải pháp tăng thu, khai thác nguồn lực đất đai gắn với quy hoạch phát triển đô thị của Hà Nội…
Nhiều ý kiến nhất trí với hướng tiếp cận và định hướng xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) được đề xuất, nhất là định hướng mang tính đột phá trao quyền mạnh cho chính quyền Thủ đô trong lĩnh vực đầu tư, tài chính… Tuy nhiên, để tránh nguy cơ luật sớm lạc hậu, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của Hà Nội trong giai đoạn mới, không ít ý kiến cho rằng, cần đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng luật.
Lễ khai hội Chùa Hương năm 2026 thu hút nhiều du khách trong cả nước. Ảnh: Duy Khánh
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy, thay vì tập trung vào các cơ chế, chính sách quá cụ thể, chi tiết, cần tập trung xác định những cơ chế, chính sách để triển khai các nhiệm vụ trước mắt của Thủ đô như xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện quy hoạch tổng thể Thủ đô phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.
Tán thành với ý kiến đề xuất xác định Hà Nội như một “Phòng thí nghiệm về thể chế” cho cả nước, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội bày tỏ, chính sách của Thủ đô sẽ ảnh hưởng không chỉ đến người dân ở Thủ đô mà còn ở các địa phương khác. Do đó, cơ chế thử nghiệm thể chế ở Thủ đô nên đặt ra ở thời điểm hiện nay. Cùng với đó, đi kèm với việc giao quyền mạnh cho Thủ đô, cần có cơ chế để thành phố chủ động triển khai các cơ chế, chính sách, thử nghiệm mới về thể chế; cần có các cơ chế về kiểm soát rủi ro, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình.
Theo bà Nguyễn Phương Thủy, dự án Luật được xây dựng với tư duy rất mới, nếu triển khai được, Hà Nội sẽ trở thành “phòng thí nghiệm về thể chế”, là nơi thử nghiệm những cơ chế, chính sách mới, tạo động lực mới, xung lực mới cho phát triển Thủ đô Hà Nội nói riêng, cả nước nói chung.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, thay vì quy định chính sách cụ thể, chi tiết, Luật nên giao quyền cho chính quyền TP Hà Nội quyết định và thiết lập những giới hạn, khuôn khổ để kiểm soát việc thực hiện của thành phố hơn là nội dung chính sách để địa phương có thể chủ động, linh hoạt đón đầu các xu thế.
Theo hướng đó, Luật chỉ quy định các lĩnh vực cốt lõi giao cho Hà Nội được quyết định thí điểm và tổ chức thực hiện hoặc quy định những nội dung loại trừ để Luật có tính cách mạng, ổn định, lâu dài hơn.
