Đổi mới chăm sóc, phát huy nguồn lực người cao tuổi: Điểm tựa tại cộng đồng
LTS: Việt Nam đang trong quá trình già hóa dân số nhanh, đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi. Bên cạnh chủ trương thúc đẩy phát triển “kinh tế bạc”, nhiều mô hình chăm sóc sức khỏe, an dưỡng và tổ chức các hoạt động sinh hoạt, giao lưu cho người cao tuổi tại TPHCM, Hà Nội bước đầu phát huy hiệu quả.
Trước nhu cầu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi (NCT) ngày càng lớn, TPHCM đang hướng đến nhân rộng các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng. Mô hình không chỉ hỗ trợ theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng mà còn giúp NCT có thêm cơ hội giao lưu, sống vui và giảm gánh nặng chăm sóc cho gia đình.
Niềm vui tuổi già
Bà Nguyễn Thị Viên (84 tuổi, ngụ phường Khánh Hội) từng quen với cảnh quanh quẩn trong nhà khi các con đều bận rộn công việc. Gần một năm nay, cuộc sống của bà thay đổi khi tham gia sinh hoạt tại Đơn vị Chăm sóc sức khỏe NCT ban ngày thuộc Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM.
Mỗi sáng, bà được con đặt xe công nghệ đưa đến bệnh viện, tham gia tập luyện, thư giãn và trò chuyện cùng những người bạn đồng niên. “Ở nhà một mình buồn lắm, con cái đi làm hết. Đến đây có bạn, có bè, không khí lúc nào cũng vui vẻ”, bà Viên chia sẻ.
Người cao tuổi tham gia sinh hoạt tại Đơn vị Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày, Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM, phường Chánh Hưng, TPHCM. Ảnh: THÀNH AN
Không chỉ là nơi sinh hoạt cho NCT còn khỏe mạnh, mô hình còn hỗ trợ những người cần phục hồi chức năng. Sau thời gian điều trị bệnh viêm đa hệ thần kinh, bà Thái Thu Tâm (62 tuổi, ngụ phường Tân Thuận) hồi phục chậm, khả năng vận động hạn chế. Được bác sĩ tư vấn, ông Trần Đình Soa (chồng bà Tâm) đưa vợ đến bệnh viện tiếp tục tập luyện, chăm sóc sức khỏe ban ngày.
Gần 2 tháng đồng hành cùng vợ, ông Soa nhận thấy sức khỏe bà Tâm chuyển biến tích cực. Mỗi sáng, hai vợ chồng cùng tập thể dục, vận động tay chân và các khớp, sau đó bà tiếp tục tập đi, đứng, ngồi dưới sự hướng dẫn của nhân viên chuyên môn. Theo ông Soa, không chỉ sức khỏe bà Tâm từng bước được cải thiện, mà tinh thần bà cũng phấn chấn, thoải mái và hào hứng hơn.
Hướng đến nhân rộng mô hình
Theo Sở Y tế TPHCM, thành phố có gần 1,573 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11,4% dân số, là địa phương có số NCT nhiều nhất cả nước. Dự báo đến năm 2038, số NCT có thể vượt 3 triệu người và tăng lên hơn 4,6 triệu người vào năm 2048.
Lãnh đạo Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM trò chuyện cùng người cao tuổi. Ảnh: THÀNH AN
TS-BS Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho biết phần lớn NCT hiện được chăm sóc tại gia đình. Tuy nhiên, khi con cháu đi làm cả ngày, việc bố trí người chăm sóc thường xuyên không dễ dàng, nhất là với những trường hợp mắc bệnh mạn tính, suy giảm khả năng vận động hoặc cần phục hồi chức năng lâu dài.
Trước nhu cầu đó, cuối tháng 9-2026, Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM phối hợp Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM tổ chức hội thảo, hướng đến hoàn thiện đề án xây dựng các cơ sở chăm sóc sức khỏe NCT ban ngày tại cộng đồng.
Theo đề án, các điểm chăm sóc được định hướng trở thành cầu nối giữa gia đình, y tế cơ sở và bệnh viện. NCT được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, tham gia sinh hoạt trong ngày và trở về với gia đình. Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM đảm nhận tổ chức triển khai, các cơ sở trực thuộc quản lý, vận hành; bệnh viện hỗ trợ chuyên môn, đào tạo nhân lực và giám sát chất lượng.
TS-BS Phan Minh Hoàng, Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM, nêu ý kiến, chăm sóc ban ngày là hướng đi cần thiết, giúp NCT duy trì khả năng vận động, sinh hoạt độc lập, nâng cao chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng cho gia đình.
Tại các điểm chăm sóc, NCT có thể tham gia sinh hoạt tập thể, vận động phù hợp thể trạng; được đánh giá sức khỏe, khả năng vận động để xây dựng phương án hỗ trợ. Mô hình cũng được định hướng kết nối với trạm y tế và bệnh viện để theo dõi sức khỏe, phát hiện bất thường, tiếp nhận điều trị và hỗ trợ phục hồi chức năng khi cần.
Theo TS-BS Phan Minh Hoàng, để nhân rộng mô hình, cần xác định rõ đối tượng phục vụ, khả năng tiếp nhận người có bệnh nền, mức độ phụ thuộc và quy trình bảo đảm an toàn. Nhân viên chăm sóc phải được đào tạo kỹ năng nhận biết dấu hiệu bất thường, sơ cứu và phối hợp với cơ sở y tế.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế tài chính phù hợp, phân định rõ dịch vụ khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng thuộc phạm vi thanh toán bảo hiểm y tế với chi phí sinh hoạt, ăn uống và chăm sóc. Có như vậy, mô hình mới phát triển bền vững và tạo điều kiện cho NCT có thu nhập thấp tiếp cận dịch vụ.
Hà Nội: Mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày hút người đăng ký
Mô hình chăm sóc người cao tuổi (NCT) ban ngày tại Hà Nội bước đầu phát huy hiệu quả, giúp NCT cải thiện sinh hoạt, tăng cường giao lưu và chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, nhu cầu đăng ký lớn trong khi quy mô các cơ sở còn hạn chế khiến nhiều người phải chờ đến lượt.
Sau gần 2 tháng tham gia mô hình chăm sóc NCT ban ngày, nếp sinh hoạt của bà Nguyễn Thị Duyệt (87 tuổi, ngụ phường Tây Hồ) có nhiều thay đổi. Trước đây, do bị thoái hóa cột sống, bà ít có cơ hội ra ngoài giao lưu, phần lớn thời gian ở nhà xem tivi. Nay, bà được gặp gỡ, trò chuyện với những người cùng lứa tuổi, tinh thần cũng thoải mái hơn. “Từ ngày đến đây, tôi có thêm bạn bè, được tham gia nhiều hoạt động nên tinh thần thoải mái, vui vẻ hơn”, bà Duyệt chia sẻ.
Bà Trần Thị Chiên (86 tuổi, ngụ đường Bưởi, Hà Nội) cũng nhận thấy sự thay đổi sau gần 2 tháng tham gia mô hình. Nhờ sinh hoạt, ăn uống điều độ, bà ăn ngon miệng hơn và tăng khoảng 1kg. Theo bà Chiên, hàng ngày, các cụ được tập thể dục, tham gia hoạt động phù hợp sức khỏe, nghỉ trưa và dùng bữa phụ. Chế độ ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý cùng sự chăm sóc chu đáo giúp NCT nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tại Cơ sở chăm sóc NCT ban ngày phường Tây Hồ, các cụ được theo dõi sức khỏe, bảo đảm dinh dưỡng, phục hồi chức năng và tham gia hoạt động tinh thần. Thực đơn được xây dựng phù hợp với tình trạng sức khỏe, nhất là người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, gút, cao huyết áp và thay đổi luân phiên trong hai tuần. Bên cạnh đó, NCT còn được lập hồ sơ sức khỏe điện tử, đo huyết áp, kiểm tra đường huyết; tham gia vật lý trị liệu, ngâm chân, tập yoga, rèn luyện khả năng giữ thăng bằng. Buổi chiều, các cụ được xoa bóp, bấm huyệt theo phương pháp y học cổ truyền.
ThS-BS Lưu Văn Báu, Giám đốc Trạm Y tế phường Tây Hồ, cho biết, địa phương là một trong 6 xã, phường được Hà Nội lựa chọn thí điểm mô hình chăm sóc NCT ban ngày. Sau khoảng 2 tháng hoạt động, mô hình bước đầu nhận được sự đồng tình, ủng hộ của chính quyền và người dân. “Hiện cơ sở được tổ chức thí điểm với quy mô 20 giường, tiếp nhận tối đa 20 người cao tuổi mỗi ngày. Nhu cầu tham gia mô hình trên địa bàn khá lớn, với hơn 300 lượt người đăng ký, trong khi khả năng tiếp nhận còn hạn chế”, bác sĩ Báu cho hay.
Không chỉ tại phường Tây Hồ, nhu cầu đăng ký lớn cũng ghi nhận ở các điểm thí điểm khác tại Hà Nội, gồm xã Quốc Oai và các phường Đống Đa, Long Biên, Việt Hưng, Bồ Đề. Trong khi đó, quy mô mỗi cơ sở chỉ khoảng 20 giường, khiến việc tiếp nhận phải được sắp xếp để nhiều người có cơ hội tham gia. Theo Sở Y tế Hà Nội, thành phố có hơn 1,4 triệu NCT, chiếm 16,3% dân số, trong khi hệ thống cơ sở dưỡng lão mới đáp ứng khoảng 3%-5% nhu cầu. Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có 70% số xã, phường có ít nhất một cơ sở hoặc điểm chăm sóc NCT ban ngày.
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Thu Hà thông tin, thành phố định hướng đưa hoạt động chăm sóc NCT đến gần hơn với nơi cư trú, dự kiến thí điểm mô hình dưỡng lão bán trú tại các xã, phường, sau đó đánh giá, rút kinh nghiệm để triển khai rộng hơn.
NGUYỄN HƯỞNG
