Đổi mới đào tạo y khoa: Làm chủ công nghệ nhưng phải giữ vững y đức

Đào tạo theo chuẩn năng lực

Tại Hội nghị Giáo dục y học toàn quốc lần thứ X năm 2026, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, giáo dục y học trong thời kỳ chuyển đổi số có hai nội hàm lớn: Chuyển đổi số trong quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học; phát triển năng lực số cho đội ngũ giảng viên và người học. Bên cạnh đầu tư trang thiết bị, hạ tầng công nghệ, việc nâng cao năng lực số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chia sẻ những lưu ý trong công tác đào tạo y tế hiện nay tại Hội nghị Giáo dục y học toàn quốc lần thứ X năm 2026. Ảnh: KT

Để cụ thể hóa lộ trình chuyển đổi số đến năm 2030, Thứ trưởng đề nghị các cơ sở đào tạo tập trung vào bốn định hướng, trong đó lấy năng lực nghề nghiệp và sự an toàn của người bệnh làm căn cứ xuyên suốt. Chuẩn đầu ra phải được cụ thể hóa thành những năng lực có thể quan sát, đánh giá; chương trình, phương pháp giảng dạy và lượng giá phải gắn với những yêu cầu này. Cùng với kiến thức chuyên môn, người học cần được rèn luyện tư duy phản biện, tinh thần trách nhiệm và khả năng học tập suốt đời.

Một yêu cầu quan trọng khác là ứng dụng công nghệ số và AI có trách nhiệm. Công nghệ có thể hỗ trợ phát triển học liệu, cá thể hóa việc học, mở rộng mô phỏng và theo dõi tiến bộ của sinh viên. Tuy nhiên, người học phải biết kiểm chứng thông tin, nhận diện giới hạn của AI, bảo vệ dữ liệu người bệnh và tuân thủ liêm chính học thuật.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển đội ngũ giảng viên, nhất là giảng viên tại các cơ sở thực hành. Nhà trường và bệnh viện cần phối hợp để bảo đảm sinh viên được thực hành có mục tiêu, có giám sát và được phản hồi đầy đủ.

Công nghệ không thể thay thế thực hành và y đức

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, trước đây, sinh viên y khoa học giải phẫu trên xác thật, từ năm thứ ba đã bắt đầu thực hành kỹ năng lâm sàng và tham gia hỗ trợ phẫu thuật. Hiện nay, công nghệ 3D và các phương pháp mô phỏng phát triển tốt, song thời lượng thực hành thực tế của sinh viên vẫn cần được quan tâm. Dù công nghệ phát triển đến đâu, sinh viên sau khi tốt nghiệp vẫn phải trải qua quá trình thực hành lâm sàng nghiêm túc trước khi được cấp chứng chỉ hành nghề, bởi y khoa là ngành nghề tác động trực tiếp đến con người.

Sinh viên Trường Y Dược Phenikaa trong một giờ học. Ảnh: Phenikaa

Đáng chú ý, theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh, từ ngày 1-1-2027, Hội đồng Y khoa Quốc gia sẽ bắt đầu tổ chức đánh giá và cấp chứng chỉ hành nghề y tế. Trước dấu mốc này, các cơ sở đào tạo cần rà soát chương trình, đối chiếu chuẩn đầu ra với yêu cầu năng lực hành nghề, đồng thời phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu, ngân hàng câu hỏi và phương thức đánh giá phù hợp để hỗ trợ người học chuẩn bị.

Dưới góc nhìn của cơ sở đào tạo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Sơn, Phó Tổng giám đốc thường trực, Giám đốc Đại học Phenikaa cho rằng, người học cần được đào tạo trong môi trường lâm sàng thực tế, rèn luyện trên hệ thống mô phỏng trước khi tiếp xúc với người bệnh, đồng thời làm việc với dữ liệu và công nghệ số ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hồi, Hiệu trưởng Trường Y - Dược Phenikaa, đào tạo y khoa đang chuyển từ phương thức giảng dạy theo từng môn học riêng rẽ sang mô hình kết nối kiến thức cơ bản với lý thuyết và thực hành lâm sàng thông qua từng trường hợp cụ thể. Nhà trường định hướng củng cố đội ngũ giảng viên, tăng cường kết nối với bệnh viện thực hành, xây dựng tài liệu giảng dạy và tình huống lâm sàng tích hợp công nghệ theo chuẩn đầu ra.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Hồi, công nghệ hay AI không thể thay thế cái tâm và trái tim của người thầy thuốc. Việc lựa chọn phương pháp điều trị, phác đồ thuốc phải căn cứ vào tình trạng và nhu cầu cụ thể của từng người bệnh. Tính nhân văn, sự thấu cảm và trách nhiệm nghề nghiệp vẫn là những giá trị không thể thiếu trong hoạt động khám, chữa bệnh.

Cùng bàn về yêu cầu đổi mới, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho rằng, AI, dữ liệu lớn, công nghệ mô phỏng và sinh học phân tử đang mở ra cơ hội mới cho giảng dạy, học tập và đánh giá người học. Ứng dụng công nghệ phải đi đôi với phát triển tư duy lâm sàng độc lập, trách nhiệm nghề nghiệp và sự thấu cảm. Người học cần biết khai thác dữ liệu, đánh giá bằng chứng, hiểu giới hạn của công nghệ và chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn.

“Đào tạo y khoa cần gắn kiến thức trên giảng đường với thực hành, tăng cường ứng dụng mô phỏng để sinh viên rèn luyện kỹ năng trong môi trường an toàn trước khi thực hành trên người bệnh. Việc đánh giá cần chú trọng năng lực thực hành, xử lý tình huống lâm sàng và sự tiến bộ của người học”, ông Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh.