Đổi mới hình thức phổ biến pháp luật, tăng đối thoại và giải đáp vướng mắc

Báo cáo của Bộ Tư pháp về tổng kết thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đặt ra yêu cầu tăng cường đối thoại để giải quyết vướng mắc. Ảnh: T. LAM

Trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, việc cung cấp thông tin chính xác là yêu cầu đầu tiên. Tuy nhiên, để người dân thực sự hiểu và vận dụng được quy định, cách thức truyền đạt cũng có vai trò quan trọng. Một nội dung được trình bày đầy đủ nhưng quá nhiều thuật ngữ, thiếu ví dụ hoặc không dành thời gian giải đáp có thể khiến người nghe khó liên hệ với vấn đề mình đang gặp phải. Bởi vậy, đổi mới phương thức phổ biến cần được nhìn nhận không chỉ ở sự đa dạng của hình thức mà còn ở khả năng tạo ra tương tác và giải quyết những câu hỏi thực tế.

Báo cáo số 400/BC-BTP ngày 08/6/2026 của Bộ Tư pháp về tổng kết thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đặt ra yêu cầu hiện đại hóa nội dung, đa dạng hóa hình thức theo từng nhóm đối tượng và địa bàn, đồng thời tăng cường đối thoại để giải quyết vướng mắc. Đây là hướng tiếp cận giúp hoạt động phổ biến pháp luật gần hơn với nhu cầu của người dân, thay vì chỉ tập trung vào việc truyền tải thông tin theo chương trình có sẵn.

Điểm khác biệt giữa tuyên truyền một chiều và đối thoại nằm ở khả năng tiếp nhận thông tin ngược trở lại. Trong mô hình một chiều, cơ quan tổ chức chuẩn bị nội dung, trình bày và tổng hợp số người tham dự. Trong mô hình có đối thoại, người dân được nêu vấn đề, phản ánh khó khăn và yêu cầu giải thích những nội dung chưa rõ. Cơ quan thực hiện nhờ đó có thêm thông tin về những điểm người dân thường hiểu nhầm, những thủ tục gây khó khăn hoặc những nội dung cần được hướng dẫn cụ thể hơn.

Đối thoại đặc biệt có ý nghĩa khi quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến những quyết định trong đời sống. Người dân có thể không cần nghe toàn bộ hệ thống quy định của một lĩnh vực, mà cần biết điều kiện thực hiện một thủ tục, cơ quan tiếp nhận hồ sơ, giấy tờ phải chuẩn bị hoặc cách xử lý khi gặp tình huống phát sinh. Nếu nội dung phổ biến được tổ chức theo hướng hỏi - đáp, giải thích tình huống và hướng dẫn từng bước, người nghe có thể dễ dàng liên hệ với nhu cầu của mình hơn.

Đổi mới hình thức cũng cần phù hợp với từng nhóm đối tượng. Hội nghị tập trung có thể đáp ứng yêu cầu phổ biến thống nhất; sinh hoạt tại cộng đồng có thể tạo điều kiện trao đổi gần gũi; tài liệu hỏi - đáp giúp người dân tra cứu sau hoạt động; các kênh điện tử hỗ trợ cập nhật thông tin và tiếp nhận câu hỏi. Tuy nhiên, không có một phương thức duy nhất phù hợp với mọi địa bàn. Việc lựa chọn cần dựa trên khả năng tiếp cận, thói quen sử dụng thông tin và tính chất của nội dung pháp luật.

Một buổi đối thoại chỉ phát huy hiệu quả khi câu hỏi của người dân được tiếp nhận và xử lý có trách nhiệm. Những vấn đề thuộc phạm vi giải thích thông thường cần được trả lời rõ ràng, có căn cứ. Những nội dung phức tạp hoặc vượt quá thẩm quyền của người tổ chức cần được chuyển đến cơ quan chuyên môn. Nếu câu hỏi chỉ được ghi nhận mà không có đầu mối theo dõi, người dân có thể vẫn không giải quyết được vướng mắc sau khi hoạt động kết thúc.

Vì vậy, quy trình tổ chức nên bao gồm cả khâu chuẩn bị và theo dõi sau đối thoại. Trước hoạt động, cơ quan tổ chức có thể khảo sát những vấn đề người dân quan tâm để lựa chọn chuyên đề. Trong hoạt động, cần dành thời gian cho câu hỏi và tình huống thực tế, đồng thời phân biệt rõ nội dung đã được giải đáp với vấn đề cần xác minh thêm. Sau hoạt động, các câu hỏi phổ biến có thể được tổng hợp thành tài liệu hỏi - đáp, còn những trường hợp cần hỗ trợ tiếp phải được hướng dẫn đến đúng đầu mối.

Đối thoại cũng là một nguồn thông tin phục vụ cải thiện chính sách và cách tổ chức thực hiện. Nếu nhiều người cùng gặp khó khăn trong việc hiểu một quy định, cơ quan phổ biến cần xem lại cách giải thích và tài liệu sử dụng. Nếu người dân đã hiểu nội dung nhưng vẫn không biết nơi thực hiện thủ tục, hoạt động cần bổ sung thông tin về cơ quan tiếp nhận và quy trình liên quan. Những phản hồi này không tự động chứng minh rằng quy định pháp luật có bất cập, nhưng có thể giúp xác định vấn đề nằm ở khâu truyền đạt, hướng dẫn hay tổ chức thực hiện.

Đánh giá hiệu quả đổi mới phương thức cần vượt ra ngoài số lượng hội nghị hoặc lượt người tham dự. Các dấu hiệu cần quan tâm gồm mức độ người dân chủ động đặt câu hỏi, chất lượng giải đáp, số vấn đề được hướng dẫn đến đúng đầu mối và khả năng sử dụng lại thông tin sau hoạt động. Đây là cơ sở để lựa chọn hình thức phù hợp và điều chỉnh chương trình theo nhu cầu thực tế.

Đổi mới phổ biến pháp luật không nhất thiết đòi hỏi phải sử dụng công nghệ mới trong mọi trường hợp. Đôi khi, thay đổi quan trọng nhất là dành thời gian lắng nghe, diễn đạt dễ hiểu và theo dõi đến cùng những vướng mắc đã được nêu ra. Khi người dân không chỉ là người nghe mà còn là chủ thể tham gia trao đổi, hoạt động phổ biến pháp luật sẽ có thêm điều kiện để nâng cao chất lượng, củng cố sự tin cậy và hỗ trợ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ trong đời sống./.