Đổi mới mô hình tăng trưởng để kinh tế bứt tốc trong giai đoạn 2026 - 2030

Định hình mô hình tăng trưởng mới

Theo ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với khát vọng đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, dựa trên 3 trụ cột, đó là: độc lập tự cường, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng.

"Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và quan trọng hơn cả, để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số (10% trở lên) trong giai đoạn 2026 – 2030 - một mục tiêu đầy tham vọng nên một trong những giải pháp chúng ta cần phải thực hiện là phải xác lập một mô hình tăng trưởng mới, hiệu quả hơn và bền vững hơn", ông Nguyễn Quốc Anh nhấn mạnh.

Cảng Hải Phòng (Ảnh minh họa)

Để đạt được điều đó, tăng trưởng kinh tế từ năm 2026 trở đi phải đạt được ít nhất 10%/năm. Giai đoạn 2021 - 2025, dù chịu nhiều tác động từ cú sốc toàn cầu, nền kinh tế vẫn giữ được ổn định vĩ mô, tạo nền tảng vững chắc.

"Tuy nhiên, chất lượng tăng trưởng kinh tế vẫn còn những hạn chế, khi mà động lực chủ yếu vẫn dựa vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ, chưa tạo được sự chuyển biến mang tính bứt phá", ông Quốc Anh lo ngại.

Từ thực tế đó, lãnh đạo Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính đề xuất cần sớm nhận diện các “điểm nghẽn”, “nút thắt” trong tăng trưởng, đồng thời đẩy mạnh cơ cấu lại nền kinh tế. Việc tổng kết, đánh giá quá trình tái cơ cấu giai đoạn 2021–2025, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và bài học từ các địa phương sẽ là cơ sở để xây dựng định hướng, mục tiêu và hệ thống chỉ tiêu đo lường cho giai đoạn 2026–2030.

Cơ cấu lại đầu tư công: Chuyển trọng tâm sang công nghệ, giáo dục và y tế

Từ góc độ đầu tư công, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, quan điểm cơ cấu lại nền kinh tế cần được nhìn nhận theo hướng tiệm tiến, thực hiện thường xuyên và liên tục, hay cách tiếp cận cải tổ lớn “Big Bang” từng triển khai giai đoạn năm 2011 do nền kinh tế nhiều khó khăn và đầy bất ổn.

TS. Cấn Văn Lực khẳng định, đầu tư công giữ vai trò “dẫn dắt”, là “vốn mồi” của nền kinh tế, chiếm khoảng 17,2% tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021 - 2025. Một đồng vốn đầu tư công tăng thêm có khả năng kéo theo 1,61 đồng vốn đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, cơ cấu đầu tư công vẫn chưa thực sự hợp lý.

Cụ thể, tổng vốn đầu tư công năm 2025 khoảng 34 tỷ USD (900.000 tỷ đồng), đạt mức cao nhất trong 5 năm và tương đương gần 7% GDP, đây là mức cao nhất châu Á, nhưng 80% vẫn tập trung vào cơ sở hạ tầng, trong khi các lĩnh vực khoa học công nghệ, y tế và giáo dục còn hạn chế. Tỷ trọng đầu tư công trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt 18,2%, phần còn lại đến từ đầu tư tư nhân, FDI và hệ thống ngân hàng...

Bên cạnh đó, nhiều dự án đầu tư công tồn đọng, chậm tiến độ, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu tư công chung của nhiều địa phương và cả nước; hệ số Icor - chỉ số kinh tế đo lường lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo ra một đơn vị sản lượng (GDP) tăng thêm - còn cao. Đầu tư trong trong các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ, y tế còn khiêm tốn…

Để tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả đầu tư công nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030, TS. Cấn Văn Lực đề xuất, cần đẩy mạnh cơ cấu lại đầu tư công theo hướng, đầu tư công cho hạ tầng giảm dần còn khoảng 50 - 55% tổng vốn đầu tư công, cùng với đó, đầu tư công chi cho giáo dục - đào tạo đảm bảo đủ 20%; đầu tư công chi cho y tế khoảng 10 - 12% và đầu tư công chi cho khoa học công nghệ khoảng 3 - 5%.

Hướng tới mô hình kinh tế mới gắn với tăng trưởng cao và bền vững

Để xác lập lại mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026 - 2030, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam cần tập trung thu hút có chọn lọc dòng vốn ODA, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và có chính sách hữu hiệu thu hút kiều hối, tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng xanh, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh đang diễn ra trên toàn cầu... Để làm được điều đó, cần tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi thông qua cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh chia sẻ, nhiều vấn đề về nhóm chiến lược phát triển kinh tế, các ngành trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, sinh học, vật liệu mới, công nghiệp hỗ trợ… đòi hòi việc tái cấu trúc ngày càng hiệu quả hơn.

Quan trọng là đổi mới mới tư duy về mô hình tăng trưởng, đáng chú ý là phát triển bền vững bao trùm, chuyển từ “nâu” sang “xanh”, kinh tế thực gắn với kinh tế số để ai cũng có thể hưởng lợi.

Theo TS. Võ Trí Thành, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia có mức độ thành công cao trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng đều có chính sách tài chính đóng vai trò kiến tạo phát triển, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và dẫn dắt cơ cấu lại nền kinh tế một cách chủ động. Đồng thời, cần chú ý, hoàn thiện khung chính sách tài chính, góp phần thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, minh bạch và hiệu quả.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới, bà Lê Thị Mai Liên, Trưởng ban Ban Kinh tế vĩ mô và Dự báo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính cho rằng, cần hoàn thiện thể chế, tập trung hành lang pháp lý thông thoáng, thúc đẩy mạnh mẽ các mô hình kinh tế mới, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân, nhằm phát huy tối đa vai trò là động lực tăng trưởng.

Đồng thời, đột phá về khoa học - công nghệ và năng suất, đề xuất các chương trình đầu tư chiến lược vào nghiên cứu và phát triển (R&D), ứng dụng công nghệ cao, qua đó gia tăng đáng kể đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế.

Bên cạnh đó, tái cơ cấu theo chiều sâu, tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, đặc biệt là công nghiệp chế biến, chế tạo có hàm lượng công nghệ cao, đồng thời đẩy mạnh phát triển kinh tế xanh, kinh tế số. Tiếp tục nghiên cứu xây dựng mô hình phát triển kinh tế mới gắn với giai đoạn tăng trưởng cao nhằm khai thác và phát huy các động lực tăng trưởng mới, tận dụng các thành quả của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư; nghiên cứu xây dựng mục tiêu và các chỉ tiêu, thống nhất các bộ tiêu chí cụ thể, có thể định lượng được để đánh giá hiệu quả của quá trình tái cơ cấu gắn liền với mục tiêu tăng trưởng.

Diệp Diệp/VOV.VN