Đổi mới sáng tạo phải đi vào thực chất

Thời gian qua, bên cạnh những kết quả đạt được trong phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST, quá trình triển khai trên thực tế vẫn còn không ít vướng mắc. Một trong những hạn chế đáng chú ý là mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp (mối liên kết “3 nhà”) chưa thực sự chặt chẽ và hiệu quả.

Mặc dù chủ trương gắn kết nghiên cứu khoa học với hoạt động sản xuất, kinh doanh đã được đặt ra từ lâu, việc hiện thực hóa chủ trương này vẫn gặp nhiều khó khăn. Về phía doanh nghiệp, không phải đơn vị nào cũng có bộ phận nghiên cứu và phát triển chuyên trách, đội ngũ kỹ sư đủ năng lực hoặc nguồn lực tài chính để đầu tư dài hạn cho những công nghệ tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong khi đó, các trường đại học, viện nghiên cứu còn gặp trở ngại trong việc tiếp cận dữ liệu thực tiễn, nắm bắt nhu cầu và yêu cầu kỹ thuật của doanh nghiệp, cũng như hoàn thiện quy trình chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh.

Sự thiếu đồng bộ giữa năng lực nghiên cứu, nhu cầu thực tiễn và khả năng tiếp nhận công nghệ đã làm hạn chế quá trình kết nối cung - cầu công nghệ, khiến một số kết quả nghiên cứu khoa học chưa được ứng dụng, thương mại hóa hiệu quả, thậm chí vẫn còn tình trạng công trình nghiên cứu “xếp trong ngăn kéo”. Điều này cho thấy, bên cạnh việc tháo gỡ các rào cản về cơ chế, chính sách và tài chính, cần có những giải pháp thiết thực để tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái ĐMST, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi để ĐMST trở thành nhu cầu tự thân và động lực phát triển của doanh nghiệp. Chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới, tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đầu tư và hỗ trợ nghiên cứu, phát triển (R&D).

Thực tiễn cho thấy, giá trị của một công trình nghiên cứu không phải chỉ là ở kết quả khoa học mà phải là khả năng được ứng dụng, tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cho xã hội. Vì vậy, cần tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, bảo đảm các chương trình nghiên cứu gắn với bài toán công nghệ và nhu cầu phát triển của thị trường.

Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế định giá, chuyển giao và khai thác tài sản trí tuệ; phát triển sàn giao dịch công nghệ, dịch vụ tư vấn và môi giới chuyển giao công nghệ. Khi hài hòa được lợi ích giữa nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ tạo động lực đưa tri thức từ phòng thí nghiệm vào sản xuất, kinh doanh, rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường.

Đặc biệt, cần đổi mới căn bản phương thức đánh giá hiệu quả phát triển hệ sinh thái ĐMST. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng đề tài, sáng chế, hay chương trình hỗ trợ, cần chú trọng những kết quả có thể đo lường như số công nghệ được chuyển giao và thương mại hóa thành công, doanh thu từ sản phẩm mới, mức tăng năng suất lao động, hiệu quả sử dụng nguồn lực và đóng góp của doanh nghiệp ĐMST vào tăng trưởng kinh tế.

Do đó, việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá thống nhất có vai trò quan trọng, cùng với đó là cơ chế giám sát, đánh giá định kỳ và gắn kết quả thực hiện với phân bổ nguồn lực sẽ giúp bảo đảm chính sách đi vào thực chất, hạn chế đầu tư dàn trải và kịp thời nhân rộng triển khai các mô hình hiệu quả.

Khi mọi chính sách đều nhất quán hướng tới nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng và tăng cường năng lực cạnh tranh; khi doanh nghiệp thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái ĐMST, khoa học, công nghệ, ĐMST được chuyển hóa hiệu quả thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế, đây sẽ là động lực nội sinh, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế.