Đổi mới sáng tạo, từ khát vọng đến hành động đột phá

Thời điểm chín muồi để lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo đến toàn xã hội

Hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới do Liên hợp quốc phát động, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng năm 2026 với thông điệp xuyên suốt: lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội, thúc đẩy chuyển đổi mạnh mẽ từ nhận thức sang hành động, từ chính sách đến thực tiễn, từ ý tưởng đến giá trị cụ thể.

Không chỉ là sự tham gia vào một sáng kiến toàn cầu, sự kiện năm nay còn mang ý nghĩa như một lời khẳng định mạnh mẽ về quyết tâm chính trị của Việt Nam trong việc đưa đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột của mô hình phát triển.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tăng trưởng không còn dựa chủ yếu vào tài nguyên hay lao động giá rẻ, đổi mới sáng tạo chính là “đòn bẩy” để nâng cao năng suất, cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia và nâng tầm chất lượng sống của người dân một cách bền vững.

Lễ hưởng ứng năm 2026 diễn ra trong bối cảnh hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng được hoàn thiện, đồng bộ và thống nhất. Các điều kiện nền tảng của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia cơ bản đã được định hình; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục mở rộng, gia tăng chất lượng và tính liên kết.

Đây được xem là thời điểm “chín muồi” để Việt Nam chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi hiệu quả. Những chính sách đã ban hành cần được “đưa vào đời sống”, tạo ra tác động thực chất, hình thành các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Chủ đề của năm 2026: “Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và “Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”,phản ánh rõ yêu cầu cấp thiết đó. Không còn dừng lại ở các khẩu hiệu hay định hướng, đổi mới sáng tạo phải được đo bằng kết quả cụ thể, bằng khả năng ứng dụng và lan tỏa trong đời sống.

Đổi mới sáng tạo - cầu nối giữa tri thức và phát triển

Phát biểu tại Lễ hưởng ứng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh ý nghĩa mang tính thời đại của Ngày 21/4. Theo ông, nếu khoa học tạo ra tri thức mới, công nghệ tạo ra công cụ mới, thì đổi mới sáng tạo chính là cầu nối chuyển hóa những yếu tố đó thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị thực tiễn cho xã hội.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động nhanh chóng và sâu sắc, từ biến đổi khí hậu, già hóa dân số đến những đột phá công nghệ, các mô hình phát triển truyền thống đang bộc lộ nhiều giới hạn. Quốc gia nào biết khai thác tốt nguồn lực tri thức, tổ chức hiệu quả hệ thống đổi mới sáng tạo, quốc gia đó sẽ có cơ hội bứt phá.

Đối với Việt Nam, yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững và dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ đang đặt ra những thách thức không nhỏ. Không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên, nền kinh tế buộc phải chuyển mình dựa trên đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao

Ba trụ cột của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Một nội dung trọng tâm của Lễ hưởng ứng năm nay là làm rõ và phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia.Các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học giữ vai trò nòng cốt trong việc tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ nguồn và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây là nơi hình thành các ý tưởng, giải pháp mang tính nền tảng cho phát triển.

Cộng đồng doanh nghiệp được xác định là trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không chỉ hấp thụ và làm chủ công nghệ, mà còn là lực lượng đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất kinh doanh, thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, tạo ra giá trị kinh tế cụ thể. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần chủ động “đặt hàng” nghiên cứu, tham gia thử nghiệm và tiên phong ứng dụng các giải pháp mới.

Trong khi đó, các cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt. Không chỉ dừng lại ở việc xây dựng thể chế, Nhà nước cần tổ chức thực thi hiệu quả, xác định rõ các bài toán phát triển của từng ngành, lĩnh vực, địa phương, từ đó kết nối các nguồn lực để cùng tìm giải pháp. Khi ba trụ cột này vận hành đồng bộ và liên kết chặt chẽ, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia sẽ trở thành một “cỗ máy” tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, Nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng tham dự buổi Lễ.

Trung tâm đổi mới sáng tạo - “hạt nhân” kết nối

Trong tiến trình đó, các Trung tâm Đổi mới sáng tạo được xác định là hạt nhân của hệ sinh thái. Đây là nơi kết nối cung - cầu công nghệ, phát hiện và tuyển chọn các giải pháp mới, tổ chức thử nghiệm và hỗ trợ triển khai, nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Diễn đàn phát triển hệ thống Trung tâm Đổi mới sáng tạo, tổ chức trong khuôn khổ Lễ hưởng ứng, trở thành không gian trao đổi quan trọng giữa các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp. Các nội dung thảo luận tập trung vào mô hình tổ chức, cơ chế vận hành và chính sách hỗ trợ nhằm phát huy vai trò của các trung tâm như một thiết chế trung gian hiệu quả.

Không chỉ dừng lại ở việc kết nối, các trung tâm này còn cung cấp dịch vụ hỗ trợ chuyển giao công nghệ, đổi mới quy trình, nâng cao năng lực đổi mới cho doanh nghiệp và người dân. Qua đó, góp phần giải quyết các bài toán phát triển cụ thể của ngành, lĩnh vực và địa phương.

Các hoạt động hưởng ứng năm 2026 được tổ chức theo hướng thiết thực, hiệu quả, tiết kiệm, lấy kết quả và tác động cụ thể làm thước đo. Đồng thời, công tác truyền thông được đẩy mạnh theo hướng sáng tạo, đa nền tảng, nhằm lan tỏa sâu rộng tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội.

Bộ Khoa học và Công nghệ khuyến khích các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và tổ chức chủ động triển khai các hoạt động phù hợp với điều kiện thực tiễn, gắn với các bài toán phát triển cụ thể. Các hình thức được triển khai đa dạng như hội thảo, tọa đàm, triển lãm, trình diễn công nghệ, các cuộc thi sáng tạo, phong trào thi đua và hoạt động tôn vinh điển hình.

Thông qua đó, những sáng kiến tiêu biểu, mô hình hiệu quả và cách làm hay sẽ được phát hiện, nhân rộng, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

Một thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại Lễ hưởng ứng là: đổi mới sáng tạo không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một nhóm đối tượng, mà là sự nghiệp của toàn dân, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Ngày 21/4 vì thế không chỉ là một dấu mốc mang tính biểu tượng, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung trong việc khơi dậy, kết nối và chuyển hóa mọi nguồn lực sáng tạo thành kết quả phát triển cụ thể.

Với sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng khoa học và doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ hơn, trở thành động lực then chốt đưa đất nước tiến nhanh, tiến vững trong kỷ nguyên mới.